ସ ରେମେ ରାମଯା ସାର୍ଧ ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ରତ୍ନମନ୍ଦିରେ । ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶୁଭାଶ୍ରମମ୍
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରର ରତ୍ନମଣ୍ଡିରରେ ରାମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ; ରତ୍ନର ମୂଳସାରରେ ତିଆରି ଏକ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଏକଦା ସ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମାଲୋଚ୍ଯ ସ୍ଵଚେତସା । ଶଯାନଂ କୃତ୍ରଚିଦ୍ରମ୍ଯପର୍ଯଙ୍କେ ରତ୍ନନିର୍ମିତେ
ଏକଥର, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶୟନପୀଠରେ ଶୋଇଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ରୁତଵନ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କୁତ୍ରଚିଦ୍ଧିଭୁମ୍ । ମହୋତ୍ସଵେ ନିଯୁକ୍ତଂ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍ପ୍ରାଙ୍ଗଣେ ଶୁଭେ
କେଉଁଠି ଭଲଭାବରେ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିବା, କିମ୍ବା କୌଣସି ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା, କିମ୍ବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗନାରେ ଥିବା—
ତାମବୂଲଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦତ୍ତଂ ଚ ସତ୍ଯଯା । କୁତ୍ରଚିତ୍ସେଵିତଂ ତଲ୍ପେ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ଶ୍ଚେତଚାମରୈଃ
ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟତା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ଖାଇଥିବା, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ରୁକ୍ମିଣୀ ତାଳପଖା ଝାଲି ଶେଇଥିବା ଶଯ୍ୟାରେ ସେବା କରୁଥିବା—
କାଲିନ୍ଦୀସେପିତପଦଂ ଶଯାନଂ କୁତ୍ରଚିନ୍ମୁଦା । ସର୍ଵତ୍ର ସମସଂଭାଷାଂ ଚକାର ଭଗଵାନ୍ମୁନିମ୍
କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଖୁସିରେ କାଳିନ୍ଦୀ ଚରଣସେବା କରୁଥିବାବେଳେ ଶେଇଥିବା, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ସବୁଠି ସମଭାବରେ ମୁନିଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରଯଯୌ ଵିପ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ଜଗତୀନାଥଂ ରୁକ୍ମିଣୀମନ୍ଦିରେ ପୁନଃ ଵସନ୍ତଂ ଚ ସୁଧର୍ମାଯାଂ ସତାଂ ସଂସଦି ସୁନ୍ଦରମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପୁନିଥରେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଏବଂ ସୁଧର୍ମା ମଣ୍ଡପରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଭାରେ ଭଲଭାବରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ ଜଯ ଜଯ ଜଗତାଂ ନାଥ ଜିତସର୍ଵ ଜନାର୍ଦନ ସର୍ଵାତ୍ମକ ସର୍ଵେଶ ସର୍ଵବୀଜ ପୁରାତନ ନିର୍ଗୁଣ ନିରୀହ
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ, ପୁରାତନ ବୀଜ, ଗୁଣହୀନ, ଆସକ୍ତିହୀନ—ତୁମକୁ ଜୟ ହେଉ।
ନିର୍ଲିପ୍ତ ନିରଞ୍ଜନ ନିରାକାର ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହ ସତ୍ଯମ୍ଵରୂପସନାତନ ନିଃସ୍ଵରୂପ ନିତ୍ଯନୂତନ
ଅଲିପ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ନିରାକାର, ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ କୃପାର ଆକାର, ସତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ରୂପୀ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ରୂପ ନଥିବା, ସଦା ନୂତନ।
ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷଧନେଶଵନ୍ଦିତ ପଦ୍ମଯା ସେଵିତପାଦପଦ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଯୋତିରନିର୍ଵଚନୀଯ ଵେଦାଵିଦିତଗୁଣରୂପ ମହାକାଶସଂମାନନୀଯ ପରମାତ୍ମନ୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ ଓ କୁବେରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ପଦ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚରଣପଦ୍ମ ସେବିତ, ଯାହାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ବେଦମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ବିଶ୍ୱରେ ଯାହାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଅଛି, ପରମାତ୍ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମନସା ହରେରନୁମତେନ ଚ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵ ପୁରତୋ ହରେଃ
ଏପରି କହି, ମନରେ ହରିଙ୍କ ଅନୁମତି ସହିତ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କରି ଥିଲେ।
ତମୁଵାଚ ଜଗନ୍ନାଥୋ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ପୁରାତନମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵେଦଵିହିତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ସତାଂ ମତମ୍
ତାକୁ ଜଗତ୍ନାଥ ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ପୁରାତନ ଓ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ମା ଭେର୍ଵିପ୍ର ଶିଵାଂଶସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ନ ଜାନାସି ଜ୍ଞାନତଃ । ଅହଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭଵୋ ମତ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଭୟ କରନିଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଅଂଶ। ଏହି କଥା ତୁମେ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଣ ନାହିଁ କି? ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ; ସମସ୍ତ କିଛି ମୋଠାରୁ ହୁଏ।
ଅହମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଶାଵାଃ ସର୍ଵେ ମଯା ଵିନା । ପ୍ରାଣିଦେହାନ୍ମଯି ଗତେ ଯାନ୍ତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଶକ୍ତଯଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋ ଛଡ଼ା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ମୋତେ ଫେରିଯାଏ।
ଜାତାଵପ୍ଯେକ ଏଵାହଂ ଵ୍ଯକ୍ତାଵେଵ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତସ୍ଯ ତୃପ୍ତିଃ ସ୍ଯାନ୍ନାନ୍ଯେଷାଂ ଚ କଦାଚନ
ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକା, ଯଦିଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଯିଏ ଭୋଗ କରେ, ସେ ତୃପ୍ତି ପାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପୃଥଗ୍ଜୀଵାଦିସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରତିମାନଂ ଚ ପ୍ରାଣିନାମ୍ । ପରିପୂର୍ଣତମୋଽହଂ ଚ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତମ, ଗୋଲୋକରେ, ରାସମଣ୍ଡଳରେ।
ଶ୍ରୀଦାମଶାପାଦ୍ରାଧା ସା ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମକ୍ଷମାଽଧୁନା । ସର୍ଵେ ଚୈଵାଂଶରୂପେଣା କଲଯା ଚ ତଦଂଶତଃ
ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କ ଶାପରେ ରାଧା ଏବେ ମୋତେ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଅଂଶରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ମୋର ଅଂଶ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା।
ରୁକ୍ମିଣୀମନ୍ଦିରେ ଚାଂଶୋଽପ୍ଯନ୍ଯାସାଂ ମନ୍ଦିରେ କଲାଃ । ମମାପି କୁତ୍ରଚିଚ୍ଚାଂଶଂ କୁତ୍ର ଚିଚ୍ଚ କଲାକଲାଃ
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ମୋର ଅଂଶ ଅଛି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଶକ୍ତିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ମୋ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଅଂଶ, କେଉଁଠି ଅଂଶର ଅଂଶ ଅଛି।
କଲାକଲାଂଶାଃ କୁତ୍ରାପି ପ୍ରତିମାସୁ ଚ ଦେହିଷୁ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତାଂ ନାଥୋ ଗୃହସ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଯଯୌ ଦୁର୍ଵାସାଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀହରେସ୍ତପସେ ଗତଃ
ଅଂଶର ଅଂଶ କେଉଁଠି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ୟ ଓ ଦେହୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଏପରି କହି, ଜଗତ୍ନାଥ ଘରର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ମୁନିକୃଷ୍ଣସଂo ଦ୍ଵାଦଶାଧିକାଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହା ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ନାରଦ ଓ ମୁନିକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଂବାଦ ବିଷୟରେ ଏକଶତ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସଶିଷ୍ଯଶ୍ଚାପି ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍ । କୈଲାସଂ ପ୍ରଯଯୌ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶଂକରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୀଶ୍ଵରମ୍
ଏବେ ଏକଶତ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦୁର୍ବାସା ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତି ସହ କୈଳାସକୁ ଯାଇ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ଚ କୈଲାସଂ ପ୍ରଣନାମ ଶିଵଂ ଶିଵାମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସଶିଷ୍ଯଃ ପ୍ରଣତଃ ଶୁଚିଃ
ମୁନି କୈଲାସକୁ ଯାଇ, ଶିବ ଏବଂ ଶିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ସଫା ହୃଦୟ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶ୍ରୀହରେରପି । ଆତ୍ମନସ୍ତପସସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଵୈରାଗ୍ଯଂ ଚ ଚେତମଃ
ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ନିଜ ତପସ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ବିରାଗ ଓ ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ମୁନେଶ୍ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ପାର୍ଵତୀ ସତୀ। ତମୁଵାଚ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛଂକରମଂନିଧୌ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ହସିଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନାସି ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ମନ୍ଯସେ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅନପତ୍ଯାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵଵ ଯାସି ତପସେ ମୁନେ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ତୁମେ ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣିନାହା, ତୁମେ ନିଜକୁ ଧର୍ମିକ ଭାବୁଛ । ମୁନି, ତୁମେ ନିଜ ନିରସନ୍ତାନ ଜନାନୀକୁ ଛାଡି ତପସ୍ୟାକୁ ଯାଉଛ ।
ଅନପତ୍ଯାଂ ଚ ଯୁଵତୀଂ କୁଲଜାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଵେଯୁଃ ସଂନ୍ଯାସୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯତୀତି ଵା
ନିରସନ୍ତାନ, ସୁସଂସ୍କାର ଓ ପତିବ୍ରତା ଜନାନୀକୁ ଛାଡି, କେହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ତପସ୍ବୀ ହେବାକୁ ପାରିବେ ।
ଵାଣିଜ୍ଯେ ଵା ପ୍ରଵାସେ ଵା ଚିରଂ ଦୂରଂ ପ୍ରଯାତି ଯଃ । ତୀର୍ଥେ ଵା ତପସେ ଵାଽପି ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଜନ୍ମ ଖଣ୍ଡିତୁମ୍
ବ୍ୟବସାୟ, ଦୀର୍ଘ ସଫର, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଚକ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ —
ନ ମୋକ୍ଷସ୍ତସ୍ଯ ଭଵତି ଧର୍ମସ୍ଯ ସ୍ଖଲନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଅଭିଶାପେନ ଭାର୍ଯାଯା ନରକଂ ଚ ପରତ୍ର ଯ
ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ହୁଏନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହୁଏ, ଜନାନୀଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ପରଲୋକରେ ନରକକୁ ଯାଉଛି ।
ଇହୈଵ ଚ ଯଶୋନାଶ ଇତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଦ୍ଵାରକାଂ ଗଚ୍ଛ ହେ ଵିପ୍ର ସ୍ଵଧର୍ମ ରକ୍ଷ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଯଶ ନଷ୍ଟ ହୁଏ — ଏହି କଥା କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଉ, ଏବଂ ଏବେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର ।
ଏକାନଂଶାଂ ମଦଂଶାଂ ଚ ଧର୍ମତଃ ପରିପାଲଯ । ପାଦପଦ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାଦପଦ୍ମଂ ସର୍ଵସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏକାନଂଶା ଏବଂ ମୋର ଅଂଶକୁ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କର । ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ।
ସଂତତଂ ଶଂଭୁନା ଗୀତଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଃ ସନକାଦିଭିଃ । ପରିତ୍ଯଜ ସୁରତରୋଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ଏହି କଥା ସଂଭୁ ଏବଂ ସନକାଦି ମହାମୁନିମାନେ ସଦା ଗାଇଛନ୍ତି । କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମା ପାଇଁ, ଏଉଁ ଚାହିଁଥିବା କଳ୍ପତରୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦିଅ ।