ସରସ୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ଶିଵକୋପାନଲେ ପୂର୍ଵ ଭସ୍ମୀଭୂତଃ ପତିସ୍ତଵ । ସ ଚାଯଂ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେନୈଵ ସମାହୃତଃ
ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ପତି ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଏହି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେତ୍ୟ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛି।
ମାଯଯାଽପି ଚ ମାଯେଶୋ ରୁକ୍ମିଣୀସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ସମାନୀଯ ଦଦୌ ତୁଭ୍ଯଂ ପତିସ୍ତେଽଯଂ ନ ଚାଽଽତ୍ମଜଃ
ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ, ମାୟାର ମାଲିକ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସୂତିଘରରୁ ପୁଅକୁ ନେଇ ତୁମକୁ ଦେଇଛି; ଏହି ତୁମର ପତି, ତୁମର ନିଜ ପୁଅ ନୁହେଁ।
କାମଂ ଚ କଥଯାମାସ ଜଗନ୍ମାତା ଚ ସା ସତୀ । ତଵ ପତ୍ନୀ ରତିଶ୍ଚେଯଂ ରମସ୍ଵ ରାମଯା ସହ
ଜଗତ୍ ମାତା କାମକୁ କହିଲେ: ଏହି ତୁମର ପତ୍ନୀ ରତି; ରାମା ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର।
ତ୍ଵମେଵ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ରୋ ନାନ୍ଯଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ମଥଃ । କୁରରୀଵ ସତୀ ନିତ୍ଯଂ ରୋଦିତି ସ୍ମ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟ ଦେତ୍ୟର ମନମଥା ନୁହେଁ; ସତୀ ଏକ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ସଦା ତୁମ ବିନା କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଯଯୌ ଵାଣୀ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ ।ସ ରେମେ ନିର୍ଜନେ ନିତ୍ଯଂ ରାମଯା ସହ ସୁନ୍ଦରଃ
ଏଭଳି କହି, ବାଣୀ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସୁନ୍ଦର କାମ ଏକାନ୍ତରେ ରାମା ସହିତ ସଦା ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଏକଦା ମନ୍ମଥଂ ଦୈତ୍ଯୌ ଦଦର୍ଶ ରହସି ଶ୍ଥିତମ୍ । ଶୃଙ୍ଗାରଂ ରାମଯା ସାର୍ଧଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ କୌତୁକେନ ଚ
ଏକ ଦିନ, ଦେତ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ମନମଥାଙ୍କୁ ରାମା ସହିତ ଶୃଙ୍ଗାର କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସସ୍ମିତଂ ସସ୍ମିତାଯାଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥିତମ୍ । ରତିଂ ଦଦର୍ଶ କାମେନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଂ ସୁରତୋତ୍ସୁକାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରତି, ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କାମଙ୍କ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ଅତି କାମନାରେ ଅବାସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ଦୈତ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗ୍ରାହ ଖଡ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ଖଡ୍ଗହସ୍ତଶ୍ଚ କାମଦେଵଂ ରତିଂ ସତୀମ୍
ଏହା ଦେଖି, ଦେତ୍ୟ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତଳୱାର ଧରିଲେ; ତଳୱାର ହାତରେ ରଖି, କାମ ଓ ରତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶମ୍ଵର ଉଵାଚ ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ମହାକାମୁକଂ ଚ ମୂର୍ଖଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନମ୍ । ମହାପାତକିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ମାତୃଗାମିନମ୍
ଶମ୍ବର କହିଲେ: ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା! ବଡ କାମୁକ, ମୂର୍ଖ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବୁଥିବା, ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ ପଛରେ ଦୌଡିବା ଅସାବଧାନ।
ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଂ ମତ୍ତାଂ କାମୁକୀଂ ହତଚେତନାମ୍ । ପୁତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ରହସି କଲୋଷି ସୁରତିଂ ସତି
ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା! ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀ, ମଦମସ୍ତ, କାମୁକୀ, ଅବିବେକୀ! ମୋ ପୁଅକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନେଇ, ଚୁପଚାପ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ, ଅବିଶ୍ୱାସୀ!
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଖଡ୍ଗଂ ଚ ତାମେଵ ହନ୍ତୁମୃଦ୍ଯତଃ । ଜିଘାଂସନ୍ତଂ ରତିଂ ଦେତ୍ଯଂ ପ୍ରେରଯାମାସ ମନ୍ମଥଃ
ଏଭଳି କହି, ତଳୱାର ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; ରତିକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦେତ୍ୟକୁ କାମ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଲେ।
ପପାତ ଦୂରତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗପୀଡିତଃ । ପୁନଶ୍ଚ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କୋପେନ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦୂରରୁ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡିଗଲେ, ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଗଲା; ପୁନି ସ୍ପୃହା ଆସି, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲେ।
ଶିଵଦତ୍ତଂ ଚ ଶୂଲଂ ଚ ଜଗ୍ରାହ ନିର୍ଭରେଣ ଚ । ଶତସୂର୍ଯପ୍ରଭଂ ଶୂଲଂ ପ୍ରଲଯାଗ୍ନିସମଂ ମୁନେ
ଶିବଙ୍କ ଦିଆ ତ୍ରିଶୂଳକୁ ସେ ଭାରି ଶକ୍ତିରେ ଧରିଲେ; ଏହି ତ୍ରିଶୂଳ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ସମାନ, ଓ ମୁନି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଽଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷସଂଜ୍ଞକାଃ । ପଵନଃ କଥଯାମାସ କର୍ଣେ କାମସ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ଏହା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ଶେଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆସିଗଲେ; ପବନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କାମଙ୍କ କାନରେ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ମର ସ୍ମର ମହାମାଯାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ତୁର୍ଗତିନାଶିନୀମ୍ । ପଵନସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଗାଂ ସସ୍ମାର ମନ୍ମଥଃ
ପବନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ମଥ ଦୁର୍ଗତିକୁ ନଶ କରୁଥିବା, ମହାମାୟା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଶୂଲଂ ବଭୂଵ ତସ୍ଯାଙ୍ଗେ ରମ୍ଯଂ ମାଲ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରେଣ ଚ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ମନ୍ମଥୋ ମୁଦା
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଖାଦେଲା, ଏବଂ ମନୋହର ମାଳା ରହିଲା; ମନ୍ମଥ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ।
ରତିଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯାନେନ ଜଗାମ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍ । ପ୍ରଯଯୁର୍ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ ପାର୍ଵତୀଂ ସ୍ଵଯମ୍
ମନ୍ମଥ ରତିଙ୍କୁ ନେଇ ରଥରେ ବସି ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଗଲେ।
ରୁକ୍ମିଣୀ ମଙ୍ଗଲଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ରତିଂ ସୁତମ୍ । ଉତ୍ସଵଂ କାରଯାମାସ ପରଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ହରିଃ
ରୁକ୍ମିଣୀ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରତିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ହରି ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ପୂଜଯାମାସ ପାର୍ଵତୀମ୍ର । ଅଥ କୃଷ୍ଣଃ କ୍ରମେଣୈଵ ଵେଦୋକ୍ତେ ମଙ୍ଗଲେ ଦିନେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ କୃଷ୍ଣ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ ଦିନରେ—
ସପ୍ତାନାଂ ରମଣୀନାଂ ଚ ପାଣିଗ୍ରାହଂ ଚକାର ହ । କାଲିନ୍ଦୀଂ ସତ୍ଯଭାମାଂ ଚ ସତ୍ଯା ରାଗ୍ନିଜିତୀଂ ସତୀମ୍
ସେ ସପ୍ତଜନୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ—କାଳିନ୍ଦୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ସତ୍ୟା, ରାଜ୍ନିଜିତି ଓ ଶୀଳବତୀ—
ଜାମ୍ବଵତୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଂ ଚ ସମୁଦ୍ଵାହଂ ଚକାର ସଃ । ତାଭିଃ ସାର୍ଧ କ୍ରମେଣୈଵ ପୁତ୍ରତ୍ପତ୍ତିଂ ଚକାର ହ
ଏହିପରି ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଏକସ୍ଯାଂ ଦଶପୁତ୍ରାଶ୍ଚ କନ୍ଯକୈକା କ୍ରମେଣ ଚ । ନିହତ୍ଯ ନରକଂ ଦୈତ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରଂ ଚ ନୃପେଶ୍ଵରମ୍
ଏଠାରୁ ଗୋଟିଏ ରାଣୀଠାରୁ ଦଶଜଣ ପୁଅ ଏବଂ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ; ନରକ ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ବଲଵନ୍ତଂ ମୁରଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ରଣମୂର୍ଧନି । ଦଦର୍ଶ କନ୍ଯାସ୍ତତ୍ରସ୍ଥାଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ଚ ଷୋଡଶ
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ବଳଶାଳୀ ମୁର ଦାନବକୁ ସେ ମାରିଦେଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଛୋଅଳେ ହଜାର ଝିଅମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଶତାଧିକା ଵଯସ୍ଯାଶ୍ଚ ଶଶ୍ଵତ୍ସୁସ୍ଥିରଯୌଵନାଃ । ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନାଃ ସର୍ଵା ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସହ ଶତାଧିକ ସଖୀମାନେ ଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଯୌବନରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଚିରଯୁବତୀ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଖିଳିଥିଲା, ରତ୍ନ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଶୁଭକ୍ଷଣେ ଚ ତାସାଂ ଚ ପାଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ମାଧଵଃ । ତାଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସ ରେମେ ଚ କ୍ରମେଣ ଚ ଶୁଭକ୍ଷଣେ
ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାଧବ ସେମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ସମୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ରହିଲେ।
ଏକସ୍ଯାଂ ଦଶପୁତ୍ରାଶ୍ଚ କନ୍ଯକୈକା କ୍ରମେଣା ଚ । ହରେରେତାନ୍ଯପତ୍ଯାନି ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଏଠାରୁ ଗୋଟିଏ ରାଣୀଠାରୁ ଦଶଜଣ ପୁଅ ଏବଂ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ; ଏହି ସବୁ ହରିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଅଲଗା।
ଏକଦା ଦ୍ଵାରକାଂ ରମ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଵାସା ମୁନିପୁଂଗଵଃ । ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ସାର୍ଧମାଜଗାମାଵଲୀଲଯା
ଏକଥର ଦ୍ୱାରକାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଦୁର୍ବାସା ତିନି କୋଟି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଆସିଲେ।
ରାଜା ମହୋଗ୍ରସେନଶ୍ଚ ସପୁତ୍ରଃ ସପୁରୋହିତଃ । ଵସୁଦେଵୋ ଵାସୁଦେଵୋଽପ୍ଯକ୍ରୂରଶ୍ଚୋଦ୍ଧଵସ୍ତଥା
ମହୋଗ୍ରସେନ ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ; ଭାସୁଦେବ, ବାସୁଦେବ, ଅକୃର ଓ ଉଦ୍ଧବ ମଧ୍ୟ—
ନୀତ୍ଵା ଷୋଡଶୋପଚାରଂ ପ୍ରଣେମୁର୍ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ । ଶୁଭାର୍ଶିଷଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଷୋଳ ଧରଣର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେ ମଧୁର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା।
ଏକାନଂଶାଂ ଚ କନ୍ଯାଂ ତାଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଶୁଭକ୍ଷଣେ । ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯଙୀରାଂଶ୍ଚ ରତ୍ନଂ ଚ ଯୌତକଂ ଦଦୌ
ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଏକାନଂଶା ନାମକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ, ନୀଳମଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରତ୍ନ ବିବାହ ଉପହାର ଭାବେ ଦେଲେ।