ଧାତ୍ରୀ ମାତାଽହମେତେଷାଂ ମୂଲପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ । ତେନ ରାଧା ସମାଖ୍ଯାତା ହରିଣା ଚ ପୁରା ବୁଧୈଃ
ମୁଁ ଏମାନଙ୍କର ପୋଷକ ମାତା, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ଶ୍ୱାସ୍ତିନୀ। ଏହି କାରଣରେ ଶ୍ରୀହରି ଓ ପୁରାତନ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ମୋତେ ରାଧା ବୋଲି ଡାକିଛନ୍ତି।
ଅହଂ ସୁଦାମଶାପେନ ଵୃଷଭାନସୁତାଽଧୁନା । ଶତଵର୍ଷଂ ଚ ଵିଚ୍ଛେଦୋ ହରିଣା ସହ ସାଂପ୍ରତମ୍
ସୁଦାମାଙ୍କର ଶାପରେ ଏବେ ମୁଁ ବୃଷଭାନୁଙ୍କର କନ୍ୟା। ଏବେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସହିତ ବିଚ୍ଛେଦ ଅଛି।
ଵୃଷଭାନଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରୋ ମହାନ୍ । ପିତୄଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ମମ ମାତା କଲାଵତୀ
ବୃଷଭାନୁ ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହାନ ପାର୍ଷଦ। ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ କଳାବତୀ, ମୋ ମାତା, ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା।
ଅଯୋନିସଂଭଵାଽହଂ ଚ ମମ ମାତା ଚ ଭାରତେ । ପୁନଃ ସାର୍ଥଂ ଚ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୀହରେଃ ପଦମ୍
ମୁଁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିନାହିଁ, ମୋ ମାତା ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ଏହିପରି। ପୁନି ତୁମମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପଦକୁ ଯିବି।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ରଜଂ ଵ୍ରଜ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରି । ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରେଣ ସହିତା ସ୍ଵାମିନା ଜ୍ଞାନିନା ସତି
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଯାଉ, ଯାଉ, ବ୍ରଜର ରାଣୀ, ବ୍ରଜେଶ୍ୱର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ।
ମମାଧୁନା ଚ ଭଵତୀ ଧ୍ଯାନସ୍ଯ ଵ୍ଯଵଧାନିକା । ଧ୍ଯାନଭଙ୍ଗେ ମହାଦୋଷୋ ନରାଣାମପି ସୁନ୍ଦରି
ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଧ୍ୟାନର ବାଧାର କାରଣ। ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ବଡ଼ ଦୋଷ ହୁଏ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମଧୁରା।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ରାଧାଯଶୋଦାସଂo ଏକାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହା ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ, ନାରଦ, ରାଧା ଓ ଯଶୋଦାଙ୍କ ସଂବାଦ ଥିବା ଏକାଦଶ ଶତ ଏକାନ୍ତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵାସୁଦେଵୋ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଵସୁଦେଵାଜ୍ଞଯା ମୁନେ । ପ୍ରଯଯୌ ରତ୍ନରୁଚିରଂ ରୁକ୍ମିଣୀମନ୍ଦିରଂ ଵରମ୍
ଏବେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦ୍ୱାରକାରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁନି, ବାସୁଦେବ ରତ୍ନର ଚମକ ଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମହଲକୁ ଗଲେ।
ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଂକାଶମମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମିତମ୍ । ପୁରତଃ ପରିତୋ ରମ୍ଯଂ ନାନାଚିତ୍ରେଣ ଚିତ୍ରିତମ୍
ସେ ମହଲ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି, ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର, ନାନା ଚିତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନକଲଶଂ ଶ୍ଵେତଚାମରଦର୍ପଣୈଃ । ଵହନିଶୁଦ୍ଧାଶୁକୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈଃ ପରିତଃ ପରିଶୋଭିତମ୍
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର କଳଶ, ଧଳା ଚାମର, ଦର୍ପଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ରେଶମ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭିତ।
ଦଦର୍ଶ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ଦେଵୀମତୀଵ ନଵଯୌଵନାମ୍ । ରତ୍ନପର୍ଯଙ୍କମାରୁହ୍ଯ ଶଯାନାଂ ସସ୍ମିତାଂ ମୁଦା
ସେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଦେବୀ, ନବଯୌବନରେ, ରତ୍ନର ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ହସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଶୟନ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅପ୍ରୌଢାଂ ଚ ନଵୋଢାଂ ତାଂ ନଵସଂଗମଲଜ୍ଜିତାମ୍ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଭୂଷଣେନ ଵିଭୂଷିତାମ୍
ସେ ଅପ୍ରୌଢା, ନବବିବାହିତା, ପ୍ରଥମ ସଂଗମରେ ଲଜ୍ଜିତ, ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ସୁଚାରୁକବରୀଭାରାଂ ମାଲତୀମଲ୍ଯଭୂଷିତାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵା କୃଷ୍ଣାଂ ଭୀଷ୍ମକନ୍ଯା ସହସା ପ୍ରଣନାମ ସା
ସୁନ୍ଦର ଓ ଘନ କେଶ ମାଲତୀ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ। ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ କନ୍ୟା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ହଠାତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥୋ ରତ୍ନତଲ୍ପେ ଉଵାସ ସଃ । ଶୁଭକ୍ଷଣେ ଚ ଶୁଭଯା ସ ରେମେ ରାମଯା ସହ
ସେ ଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କୁ ପାଇ ରତ୍ନର ଶୟନରେ ବସିଲେ। ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶୁଭ ରାମା ସହିତ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ସୁଖସଂଭୋଗମାତ୍ରେଣ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ ମୁଦା ସତୀ । ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ କାମଦେଵୋ ଭସ୍ମୀଭୂତଦଶ୍ଚ ଶଂଭୁନା
ସୁଖ ଭୋଗରେ ସତୀ ଆନନ୍ଦରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ କାମଦେବ, ଯିଏ ଶଂଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଥିଲେ।
ସ ଶମ୍ବରଂ ନିହତ୍ଯୈଵ ତତ୍ର ପ୍ରାପ ରତିଂ ସତୀମ୍ । ରତିର୍ମାଯାଵତୀନାମ୍ନା ସଂକେତେନ ସୁରସ୍ଯ ଚ
ସେ ଶମ୍ବରକୁ ହତ୍ୟା କରି, ସତୀ ସହିତ ରତି ଲାଭ କଲେ। ରତି, ମାୟାବତୀ ନାମରେ, ସଂକେତରେ ଦେବତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।
ନରଦ ଉଵାଚ ଜହାର ଶମ୍ବରଂ କାମୋ ଦୈତ୍ଯଂ କେନ ପ୍ରକାରତଃ । କଥଯସ୍ଵ ମାହାଭାଗ ଵିସ୍ତରେଣ ଶୁଭାଂ କଥାମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: କାମ କେମିତି ଶମ୍ବର ଦେତ୍ୟକୁ ଧରିଥିଲେ? ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦିତ ଜଣେ, ଦୟାକରି ଏହି ଶୁଭ କଥାଟିକୁ ଭଲଭାବେ ମୋତେ କହ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସମତୀତେ ଚ ସପ୍ତାହେ ରୁକ୍ମିଣୀସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ବାଲକଂ ଦୈତ୍ଯୋ ଜଗାମ୍ ସ୍ଵାଲଯଂ ଜଵାତ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ରୁକ୍ମିଣୀ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ସପ୍ତାହ ହେବା ପରେ, ଦେତ୍ୟ ତାହାକୁ ସୂତିଘରରୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା।
ଅପୁତ୍ରକଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯେଶଃ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷିତଃ । ମାଯାଵତ୍ଯୈ ଦଦୌ ହୃଷ୍ଟୋ ହୃଷ୍ଟା ମାଯାଵତୀ ସତୀ
ପୁଅ ନଥିବା ଦେତ୍ୟରାଜ ପୁଅ ପାଇଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲା; ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ପୁଅକୁ ମାୟାବତୀଙ୍କୁ ଦେଲା, ମାୟାବତୀ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅତୀଵ ପାଲନେନୈଵ ଵର୍ଧଯାମାସ ବାରକମ୍ । ସରସ୍ଵତୀ ତାଂ ରହସି କଥଯାମାସ ନିର୍ଜନେ
ମାୟାବତୀ ଏହି ପୁଅକୁ ବହୁତ ସ୍ନେହରେ ପାଳନ କରି ବଢାଇଲେ; ଏକାନ୍ତରେ, ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ ଶିଵକୋପାନଲେ ପୂର୍ଵ ଭସ୍ମୀଭୂତଃ ପତିସ୍ତଵ । ସ ଚାଯଂ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେନୈଵ ସମାହୃତଃ
ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ପତି ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଏହି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେତ୍ୟ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛି।
ମାଯଯାଽପି ଚ ମାଯେଶୋ ରୁକ୍ମିଣୀସୂତିକାଗୃହାତ୍ । ସମାନୀଯ ଦଦୌ ତୁଭ୍ଯଂ ପତିସ୍ତେଽଯଂ ନ ଚାଽଽତ୍ମଜଃ
ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ, ମାୟାର ମାଲିକ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସୂତିଘରରୁ ପୁଅକୁ ନେଇ ତୁମକୁ ଦେଇଛି; ଏହି ତୁମର ପତି, ତୁମର ନିଜ ପୁଅ ନୁହେଁ।
କାମଂ ଚ କଥଯାମାସ ଜଗନ୍ମାତା ଚ ସା ସତୀ । ତଵ ପତ୍ନୀ ରତିଶ୍ଚେଯଂ ରମସ୍ଵ ରାମଯା ସହ
ଜଗତ୍ ମାତା କାମକୁ କହିଲେ: ଏହି ତୁମର ପତ୍ନୀ ରତି; ରାମା ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର।
ତ୍ଵମେଵ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ରୋ ନାନ୍ଯଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ମନ୍ମଥଃ । କୁରରୀଵ ସତୀ ନିତ୍ଯଂ ରୋଦିତି ସ୍ମ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ଅନ୍ୟ ଦେତ୍ୟର ମନମଥା ନୁହେଁ; ସତୀ ଏକ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ସଦା ତୁମ ବିନା କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଯଯୌ ଵାଣୀ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ ।ସ ରେମେ ନିର୍ଜନେ ନିତ୍ଯଂ ରାମଯା ସହ ସୁନ୍ଦରଃ
ଏଭଳି କହି, ବାଣୀ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତ୍ନୀ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସୁନ୍ଦର କାମ ଏକାନ୍ତରେ ରାମା ସହିତ ସଦା ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଏକଦା ମନ୍ମଥଂ ଦୈତ୍ଯୌ ଦଦର୍ଶ ରହସି ଶ୍ଥିତମ୍ । ଶୃଙ୍ଗାରଂ ରାମଯା ସାର୍ଧଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ କୌତୁକେନ ଚ
ଏକ ଦିନ, ଦେତ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ମନମଥାଙ୍କୁ ରାମା ସହିତ ଶୃଙ୍ଗାର କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସସ୍ମିତଂ ସସ୍ମିତାଯାଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲସ୍ଥିତମ୍ । ରତିଂ ଦଦର୍ଶ କାମେନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଂ ସୁରତୋତ୍ସୁକାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ରତି, ହସୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କାମଙ୍କ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ଅତି କାମନାରେ ଅବାସ୍ଥା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ଦୈତ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗ୍ରାହ ଖଡ୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ଉଵାଚ ଖଡ୍ଗହସ୍ତଶ୍ଚ କାମଦେଵଂ ରତିଂ ସତୀମ୍
ଏହା ଦେଖି, ଦେତ୍ୟ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତଳୱାର ଧରିଲେ; ତଳୱାର ହାତରେ ରଖି, କାମ ଓ ରତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶମ୍ଵର ଉଵାଚ ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ମହାକାମୁକଂ ଚ ମୂର୍ଖଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନମ୍ । ମହାପାତକିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ମାତୃଗାମିନମ୍
ଶମ୍ବର କହିଲେ: ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା! ବଡ କାମୁକ, ମୂର୍ଖ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବୁଥିବା, ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ ପଛରେ ଦୌଡିବା ଅସାବଧାନ।
ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଂ ମତ୍ତାଂ କାମୁକୀଂ ହତଚେତନାମ୍ । ପୁତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ରହସି କଲୋଷି ସୁରତିଂ ସତି
ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା! ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀ, ମଦମସ୍ତ, କାମୁକୀ, ଅବିବେକୀ! ମୋ ପୁଅକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ନେଇ, ଚୁପଚାପ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ, ଅବିଶ୍ୱାସୀ!