ଯଶୋଦାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାର୍ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଦାଭୃତଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣନାମସ୍ମରଣାଦ୍ଦୂରିଭୂତମମଙ୍ଗଲମ୍
ଯଶୋଦାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଗଦାଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପାଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହେଲା।
ସଂପ୍ରାପ ଚେତନଂ ରାଧା ସଂଭାଵ୍ଯ କୃଷ୍ଣମାତରମ୍ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତା ଲୌକିକୀଂ ଭକ୍ତିମୁତ୍ତମାମ୍
ରାଧା ସଚେତନ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାଆକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ସେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକୀୟ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରାଧାଯଶୋଦାସଂo ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା, ନାରଦଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏବଂ ରାଧା-ଯଶୋଦାଙ୍କ ମିଳନ ବିଷୟରେ ଏକ ଶତ ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥୈକାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ରାଧିକୋଵାଚ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଶ୍ଚ ପରମୋ ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷପୂଜିତଃ । ଜ୍ଞାନଂ ଚ ନ ଦଦୌ ତୁଭ୍ଯଂ ମନ୍ମୁଲଂ ପ୍ରେଷିତା ସତି
ଏବେ ଏକାଦଶ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଧିକା କହିଲେ: ଜ୍ଞାନମୟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶେଷ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ମୋ ପ୍ରେରଣାରେ ମଧ୍ୟ ସତୀ, ତୁମକୁ ମୂଳ ଜ୍ଞାନ ଦେଇନଥିଲେ।
ତେନୈଵ ଚ୍ଛଦ୍ମନା ତୁଭ୍ଯଂ ଭାଵାର୍ଥଂ ବୋଧଯାମି କିମ୍ । ଵେଦାଃ ସନ୍ତଶ୍ଚ ଭାଵାର୍ଥଂ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି ତସ୍ଯ ଚ
ଏହି ଅପରିଚୟ ଭିତରେ ରହି, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହାର ତାତ୍ପର୍ୟ ବୁଝାଉଛି; ବେଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହି ତାତ୍ପର୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀଜାତିରବଲା ମୂଢା ଵକ୍ତୁତୋଽଜ୍ଞାନତତ୍ପରା । ତତସ୍ତଦ୍ଵିରହେଣୈଵ ସଂତତଂ ହତଚେତନା
ସ୍ତ୍ରୀ ଜାତି ଦୁର୍ବଳ, ଭ୍ରମିତ, କଥାରେ ଅଜ୍ଞା, ଅଜ୍ଞାନରେ ଲଗିଥିବା; ତେଣୁ ସେଥିରୁ ଅଲଗା ହେଲେ, ସେ ସଦା ଅବଚେତନ ହେଇ ରହିଥାଏ।
କିଂ ଵାଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଜ୍ଞାନଂ ପଞ୍ଚଵିଧେଷୁ ଚ । ଭକ୍ତ୍ଯାତ୍ମକଂ ସର୍ଵପରଂ ନିବୋଧ କଥଯାମି ତେ
ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କଣ କହିବି? ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତି ଆଧାରିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ କଥା କହିବି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵରେଣାପି ନ ସାଧୋ ନିର୍ଭଯୋ ଭଵ । ଗୋଲୋକେ ଚାପି ପତନଂ ସଂଭଵେଚ୍ଚ କୁଯୋଗିନଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବର ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ସଜ୍ଜନ, ଭୟହୀନ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନାହିଁ; ଗୋଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ଭଳି ଯୋଗୀ ନୁହେଁ ଥିଲେ, ପତନ ସମ୍ଭବ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଜସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପୁତ୍ରବୁଦ୍ଧିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ନିଶାମଯ
ତେଣୁ ସବୁକିଛି ଛାଡି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜନ କର; ପୁଅ ବିଚାର ଛାଡି, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପକୁ ଦେଖ।
ଯଶୋଦେ ଭଵତୀ ସର୍ଵେ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ନଶ୍ଵରମ୍ । ଗତ୍ଵା ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ରମ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଭାରତମ୍
ଯଶୋଦା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସବୁ ନଶ୍ଵର ଜିନିଷ ଛାଡି, ଭାରତର ପବିତ୍ର ଭୂମି, ସୁନ୍ଦର ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଅ।
କୃତ୍ଵା ତ୍ରିକାଲସ୍ନାନଂ ଚ ନିର୍ମଲେ ଯମୁନାଜଲେ । କୃତ୍ଵାଽଷ୍ଟଦଲପଦ୍ମଂ ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚନ୍ଦନେନ ଚ
ନିର୍ମଳ ଯମୁନା ଜଳରେ ଦିନରେ ତିନିବାର ସ୍ନାନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ତିଆରି କର।
ଧ୍ଯାନେନ ଗର୍ଗଦତ୍ତେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ମନସା ସତି । ସଂପୂଜ୍ଯ ପରମାନନ୍ଦଂ ସାନନ୍ଦଂ ଵ୍ରଜ ତତ୍ପଦମ୍
ଗର୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଧ୍ୟାନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦକୁ ପୂଜା କର; ଆନନ୍ଦରେ ତାହା ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
କୃତ୍ଵା ନିକୃନ୍ତନଂ କର୍ମ ପିଦୃଭିଃ ଶତକୈଃ ସହ । ଵୈଷ୍ଣଵେନ ସହାଽଽଲାପଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସତତଂ ସତି
ଶତଶତ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ କାଟିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସହ ସଦା କଥାବାର୍ତ୍ତା କର, ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ରୁହ।
ଵରଂ ହୁତଵହଜ୍ଵାଲାଂ ଭକ୍ତୋ ଵାଞ୍ଛତି ପଞ୍ଜରମ୍ । ଵରଂ ଚ କଣ୍ଟକେ ଵାସଂ ଵରଂ ଚ ଵିଷ୍ଭକ୍ଷଣମ୍
ଏକ ଭକ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାକୁ ଚୟନ କରିପାରେ, କିମ୍ବା ଖାଇ ମନେ ପଞ୍ଜର ଚାହେ, କିମ୍ବା କଣ୍ଟକ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଚୟନ କରେ, କିମ୍ବା ବିଷ ଖାଇବାକୁ ଚୟନ କରେ।
ହରିଭକ୍ତିଵିହୀନାନାଂ ନ ସଙ୍ଗଂ ନାଶକାରଣମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ନଷ୍ଟୋ ଭକ୍ତିହୀନୋ ବୃଦ୍ଧିଣେଦଂ କରୋତି ଚ
ହରିଭକ୍ତି ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନା ନଶ୍ଟ କରିବାର କାରଣ ହେଉ; ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅଙ୍କୁରୋ ଭକ୍ତିଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଭକ୍ତସଙ୍ଗେନ ଵର୍ଧତେ । ପରଂ ହରିକଥାଲାପପୀଯୂଷାସେଚନେନ ଚ
ଭକ୍ତି ଗଛର ଅଙ୍କୁର, ଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏବଂ ହରି କଥାର ଆମୃତ ଜଳରେ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଅଭକ୍ତାଲାପଦୀପାଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାଯାଃ କଲଯାପି ଚ । ଅଙ୍କୁରଃ ଶୁଷ୍କତାଂ ଯାତି ପୁନଃ ସେକେନ ଵର୍ଧତେ
ଅଭକ୍ତଙ୍କ କଥାର ଦୀପ ଅଗ୍ନିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି ଅଙ୍କୁର ଶୁଖିଯାଏ; ତେବେ ଜଳ ଦେଇଲେ, ଏହା ପୁନି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ତସ୍ମାଦଭକ୍ତସଙ୍ଗଂ ଚ ସାଵଧାନଃ ପରିତ୍ଯଜ । ଯଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲସର୍ପଂ ନରୋ ଭୀତ୍ଵା ପଲାଯତେ
ତେଣୁ ଅଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ଛାଡିଦିଅ; ଯେପରି ଏକ ମଣିଷ କାଳ ସାପକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଏ।
ଯଶୋଦେ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ ପୁତ୍ରମୀଶ୍ଵରମ୍ । ରାମ ନାରାଯଣନନ୍ତ ମୁକୁନ୍ଦ ମଧୁସୂଦନ
ଯଶୋଦା, ଚେଷ୍ଟାରେ ନିଜ ପୁଅ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କର—ରାମ, ନାରାୟଣ, ଅନନ୍ତ, ମୁକୁନ୍ଦ, ମଧୁସୂଦନ।
କୃଷ୍ଣ କେଶଵ କଂସାରେ ହରେ ଵୈକୁଣ୍ଠ ଵାମନ । ଇତ୍ଯେକାଦଶ ନାମାନି ପଠେଦ୍ଵା ପାଠଯେଦିତି
କୃଷ୍ଣ, କେଶବ, କଂସ ଶତ୍ରୁ, ହରି, ବୈକୁଣ୍ଠ, ବାମନ—ଏହି ଏଗାରଟି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଜନ୍ମକୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ପାତକାଦେଵ ମୁଚ୍ଯତେ । ରାଶବ୍ଦୋ ଵିଶ୍ଵଵଚନୋ ମଶ୍ଚାପୀଶ୍ଵରଵାଚକଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ହଜାର ମିଳି ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; 'ରା' ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶବ୍ଦ, 'ମ' ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ।
ଵିଶ୍ଵାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଯୋ ହି ତେନ ରାମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ରମତେ ରମଯା ସାର୍ଵଂ ତେନ ରାମଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧା
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ସେ 'ରାମ' ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ରାମ' ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ରମାଯା ରମଣସ୍ଥାନଂ ରାମଂ ରାମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ । ରାଶ୍ଚେତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଵଚନୋ ମଶ୍ଚାପୀଶ୍ଵରଵାଚକଃ
ଯେମାନେ ରାମଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବୁଝନ୍ତି ଯେ ରାମ ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ। 'ରା' ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ, ଏବଂ 'ମ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର।
ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଂ ଗତିଂ ରାମଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ନାମ୍ନାଂ ସହସ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ସ୍ମରଣେ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ବୋଲି କହନ୍ତି। ହଜାର ଦିବ୍ୟ ନାମ ସ୍ମରଣ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ନୂନଂ ରାମୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରତଃ । ସାରୂପ୍ଯମୁକ୍ତିଵଚନୋ ସାରେତି ଚ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ
ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କେବଳ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜାଣନ୍ତି, 'ସା' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସାଦୃଶ୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତି।
ଯୋ ଦେଵୋଽପ୍ଯଯନଂ ତସ୍ଯ ସ ଚ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାରାଶ୍ଚ କୃତପାପାଶ୍ଚାପ୍ଯଯନଂ ଗମନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେ ଦେବତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚତମ ନିବାସ ଅଛି, ସେ ନାରାୟଣ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। 'ନାର' ମାନେ ପାପ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଓ 'ଅୟନ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯିବା କିମ୍ବା ପ୍ରାପ୍ତି।
ଯତୋ ହି ଗମନଂ ତେଷାଂ ସୋଽଯଂ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ସକୃନ୍ନାରାଯଣେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୁମାନ୍କଲ୍ମଶତତ୍ରଯମ୍
ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଯାହାପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି, ସେ ନାରାୟଣ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ। 'ନାରାୟଣ' ନାମ ଏକଥର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ତିନିପ୍ରକାର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଗଙ୍ଗାଦିସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତୋ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ନାରଂ ଚ ମୋକ୍ଷଣଂ ପୁଣ୍ଯମଯନଂ ଜ୍ଞାନମୀପ୍ସିତମ୍
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ମନାଯାଏ। 'ନାର' ମାନେ ମୋକ୍ଷ, 'ଅୟନ' ମାନେ ପୁଣ୍ୟ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଆଶା କରାଯାଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ।
ତଯୋର୍ଜ୍ଞାନଂ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ସୋଽଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ । ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ତୋ ଯସ୍ଯ ଵେଦେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଚତୁର୍ଷୁ ଚ
ଏହି ଦୁଇଟିରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ। ଯାହାର ଶେଷ ବେଦ ଓ ଚାରି ପୁରାଣରେ ମିଳେନାହିଁ।
ଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଯୋଗେଷୁ ତେନାନନ୍ତଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ମୁକୁମଧ୍ଯଯମାନଂ ଚ ନିର୍ଵାଣଂ ମୋକ୍ଷଵାଚକମ୍
ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। 'ମୁକୁ' ମାନେ ମୋକ୍ଷ, 'ମଧ୍ୟ' ମାନେ ଲୀନତା, ଏବଂ 'ନିର୍ବାଣ' ମାନେ ମୁକ୍ତି।