ଏଵଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଧନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଗୃହଂ ମୁଦା । ମଙ୍ଗଲଂ କାରଯାମାସ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭା
ଏଭଳି ଖାଇଁ ଓ ଧନ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ; ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆୟୋଜନ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ରୁକ୍ମିଣ୍ଯୁ- ଦ୍ଵାହୋ ନାମ ନଵାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡର ନାରଦଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନରେ 'ରୁକ୍ମିଣୀ ବିବାହ' ନାମକ ଏକଶଉଁଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଗତେଷୁ ଗତେଷ୍ଵେଵଂ ସାଙ୍ଗେ ମଙ୍ଗଲକର୍ମଣି । ନନ୍ଦୋ ଯଶୋଦଯା ସାର୍ଧ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଶଂ ସମାଯଯୌ
ଏବେ ଦଶଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏଭଳି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ନନ୍ଦ ଯଶୋଦା ସହ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଯଶୋଦୋଵାଚ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଭଵତା ଦତ୍ତଂ ପିତ୍ରେ ନନ୍ଦାଯ ମାଧଵ । ମାଂ ଚାପି ମାତରଂ ଵତ୍ସ କୃପାଂ କୁରୁ କୃପାନିଧେ
ଯଶୋଦା କହିଲେ: ମାଧବ, ତୁମେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛ; ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମାତା ଭାବେ ଦୟା କର, ହେ କୃପାମୟ।
ମାମୁଦ୍ଧର ମହାଭାଗ ଧରୋଦ୍ଧାରଣକାରଣ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ଭୀମୌ ଭୀତାଂ ଚ ପତିତାମପି
ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ତୁମେ ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା କାରଣ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଭୟଭୀତ ଓ ପତିତ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।
ମାଯାମଯୀ ସା ପ୍ରକୃତିର୍ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ତରିଃ । ତ୍ଵମେଵ କର୍ଣଧାରଶ୍ଚ ଭକ୍ତୋତ୍ତୀର୍ଣେ କୃପାମଯ
ମାୟାର ନିର୍ମିତ ପ୍ରକୃତି ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ନୌକା ଭଳି; ଭକ୍ତମାନେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଧାର, ହେ କୃପାମୟ।
ଯଶୋଦାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ମାତରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
ଯଶୋଦାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ହସିଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ମହାଗୁରୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଜ୍ଞାନଂ ଯୋଗାତ୍ମକଂ ମାତର୍ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵିଷଯାତ୍ମକମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଭକ୍ତ୍ଯାତ୍ମକଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମଦ୍ଦାସ୍ଯକାରଣଂ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମାଆ, ଯୋଗର ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ, ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହା ମୋର ସେବାକୁ ନେଇଯାଏ ଓ ମଙ୍ଗଳକର।
ଜ୍ଞାନଂ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ସଂମତମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯାତ୍ମକଂ ସର୍ଵପରଂ ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ବେଦରେ ଗ୍ୟାନ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭକ୍ତିରେ ଆଧାରିତ ଗ୍ୟାନ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ । ଏହାର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଶୁଣ ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦିକାନାଂ ଚ ଖଣ୍ଡନଂ ସ୍ଵାନ୍ତଶୋଧନମ୍ । ନାଡୀନାଂ ଶୋଧନଂ ଚୈଵ ଚକ୍ରାଣାମପି ଭେଦନମ୍
ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଏହାଦିକର ଦୂରୀକରଣ, ମନର ଶୁଦ୍ଧି, ନାଡିଗୁଡ଼ିକର ପରିଶୋଧନ ଏବଂ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଉନ୍ମୋଚନ—
ଶକ୍ତିକୁଣ୍ଡଲିନୀଯୁକ୍ତମୀଶ୍ଵରଂ ଚିନ୍ତଯେତ୍ତତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଦମନଂ ଲୌଭାଦୀନାଂ ଚ ଵର୍ଜନମ୍
ତାପରେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତି ସହିତ ଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ଲୋଭ ଆଦି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ିବା ଦରକାର ।
ମୂଲାଧାରଂ ସ୍ଵଧିଷ୍ଠାନଂ ମଣିପୂରମନାହତମ୍ । ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ତଥା ଜ୍ଞାଖ୍ଯଂ ଚକ୍ରଷଟ୍କଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ମୂଳାଧାର, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନ, ମଣିପୁର, ଅନାହତ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ନାମକ ଚକ୍ର—ଏହି ଛଅଟି ଚକ୍ରର କଥା କୁହାଯାଇଛି ।
ନାରୀଣାମପି ଦୁର୍ବୋଧଂ ମୁର୍ଖାଣାଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଜ୍ଞାନଂ ଯୋଗାତ୍ମକଂ ସାଧ୍ଵି ସିଦ୍ଧାନାଂ ସାଧ୍ଯମୀପ୍ସିତମ୍
ଯୋଗରେ ଆଧାରିତ ଗ୍ୟାନ ନାରୀମାନେ ଓ ମୂର୍ଖମାନେ ବିଶେଷ କରି ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ୟାନ ସିଦ୍ଧ ଓ ସତ୍ଜନମାନେ ଅଭିଲାଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।
ଜନ୍ତୂନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵଵିଷଯେ ତଥା । ସନ୍ତଃ ସର୍ଵେ ଵିଜାନନ୍ତି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚ ମଦୀଯଯା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗ୍ୟାନ ରଖନ୍ତି; ସଦ୍ଜନମାନେ ଏହି ସବୁକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ଜାଣନ୍ତି ।
ସିଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ମକଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ନିଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସୁ ସିଦ୍ଧାନାଂ ସାଧନଂ ବୋଧନଂ ତଥା
ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ଗ୍ୟାନ ସଫଳତାର ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; ଚତୁର୍ତ୍ତିଶଟି ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉପାୟ ଓ ଜାଗୃତି ଭାବେ ଅଛି ।
ଜ୍ଞାନଂ ମୌକ୍ଷାତ୍ମକଂ ସିଦ୍ଧଂ ପରଂ ନିର୍ଵାଣକାରଣମ୍ । ନିଵୃତ୍ତିମାର୍ଗମାରୂଢଂ ଭକ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵ ଵାଞ୍ଛତି
ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଗ୍ୟାନ ସଫଳ ଏବଂ ନିର୍ବାଣ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କାରଣ; ବିରକ୍ତିର ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଭକ୍ତ ଏହାକୁ ମାତ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ।
ଭକ୍ତ୍ଯାତ୍ମକଂ ଚ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତୁଭ୍ଯଂ ରାଧା ପ୍ରଦାସ୍ଯତି । ତସ୍ଯାଂ ଚ ମାନଵଂ ଭାଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଆଧାରିତ ଗ୍ୟାନ ରାଧା ତୁମକୁ ଦେବେ, ସେହି ଗ୍ୟାନ ସେ ମାନବ ଭାବ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଦେବେ ।
ନନ୍ଦାଯ ଦତ୍ତଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତଚ୍ଚ ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି । ଗଚ୍ଛ ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ମାତର୍ନନ୍ଦେନ ସହ ସାଦରମ୍
ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଗ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହି ଗ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦିଆଯିବ; ମାଆ, ଆଦର ସହିତ ନନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଯାଅ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିନଯଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ହରିଃ । ନନ୍ଦୋ ଯଶୋଦଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଯଯୌ କଦଲୀଵନମ୍
ଏଭଳି କହି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ହରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ନନ୍ଦ ଏବଂ ଯଶୋଦା ମିଶି କଦଳୀବନକୁ ଗଲେ ।
ଦଦର୍ଶ ରାଧାଂ ତତ୍ରୈଵ ନିଦ୍ରିତାଂ ତ୍ଯକ୍ତଭୂଷଣମ୍ । ଦଧାନାଂ ଶୁକ୍ଲଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ନିରାହାରାଂ କୃଶୋଦରୀମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ରାଧାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଜିଏ ଗହଣା ଛାଡ଼ି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ ଥିଲେ ଏବଂ ପତଳା ଡେଉଳ ଥିଲେ ।
ପଙ୍କସ୍ଥେ ପଙ୍କଜଦଲେ ସଜଲେ ଚନ୍ଦନାର୍ଚିତେ । ଶଯାନାଂ ଶୁଷ୍କିତୌଷ୍ଠୀଂ ଚ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରାଂ ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାମ୍
କାଦରେ ଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ, ଜଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଇଥିବା, ଶୁଖିଗଲା ଠୋଠ, ଅଂଶୁଭରା ଆଖି ଏବଂ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ।
ଧ୍ଯାଯମାନାଂ ପଦାମ୍ଭୋଜଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ବାହ୍ଯଜ୍ଞାନପରିତ୍ଯକ୍ତାଂ ତନ୍ନି ଵିଷ୍ଟୈକମାନସାମ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି, ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ନିବେଶ କରିଥିଲେ ।
ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ସସ୍ମିତଂ କାନ୍ତଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ତନ୍ମୁଖାମ୍ବୁଜମ୍ । ହସନ୍ତୀଂ ଚ ରୁଦନ୍ତୀଂ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେ କାନ୍ତସମୀପତଃ
ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ମୃଦୁ ହାସି ସହିତ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସମୀପରେ ଥିବା ପରି ହସୁଥିଲେ ଓ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ।
ସଖୀଭିଃ ପରିତଃ ଶଶ୍ଵତ୍ସେଵିତାଂ ଶ୍ଚେତଚାମରୈଃ । ଦିଵାନିଶଂ ରକ୍ଷିତାଂ ଚ ଗୋପୀଭିଃ ଶତକୋଟିଭିଃ
ସଖୀମାନେ ସଦା ଚାମର ଡୁଲାଇ ଚାରିପାଖରେ ରହି ସେବା କରୁଥିଲେ, ଶତକୋଟି ଗୋପୀ ଦିନ ରାତି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
ସାଵଧାନପରାଭିଶ୍ଚ ଵେତ୍ରହସ୍ତାଭିରୀଶ୍ଵରୀମ୍ । ସପ୍ତଦ୍ଵାରେଷୁ ଯୁକ୍ତାଭିଃ ପରିତଃ ପ୍ରାଙ୍ଗଣେଷୁ ଚ
ସେମାନେ ସଦା ସଚେତନ ଏବଂ ଶାସନକାରୀ କନ୍ୟାମାନେ, ହାତରେ ଛଡ଼ ଧରି, ସାତଟି ଦ୍ୱାର ଓ ଚାରିପାଖରେ ଅଂଗନାରେ ରହିଥିଲେ ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଭାର୍ଯୋ ନନ୍ଦ ଏଵ ଚ । ନନାମ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ନିଦ୍ରାଂ ତ୍ଯାକ୍ତ୍ଵା ଚ ସହସା ବୁବୁଧେ ସେଶ୍ଵରେଚ୍ଛଯା । କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ ଵିଷଯଜ୍ଞାନଵର୍ଚିତାମ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ହଠାତ୍ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ଜାଗିଉଠିଲେ; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସଚେତନ ହେଲେ।
ପୁରତୋ ଦଂପତୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଦରଂ ସତୀ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଚୈଵଂ ତତ୍ରୈଵ ସଖିସଂସଦି
ସାତୀ ସେଠାରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଦର ସହିତ ପଚାରିଲେ; ସେ ସେଠି ସଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ରାଧିକୋଵାଚ କସ୍ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର ସମାଯାତୋ ବ୍ରୂହି ଵା କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ନ ଚ ମେ ଵିଷଯଜ୍ଞାନଂ ନ ଜାନାମି ନରଂ ପଶୁମ୍
ରାଧିକା କହିଲେ: ତୁମେ କିଏ, ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ମୋତେ କହ, ତୁମର କାହିଁକି ଆସିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ମୁଁ ଏହି ସଂସାରୀ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ-ପଶୁ କିଏ ତାହା ଜାଣେନି।
କିଂ ଜଲଂ ଵା ସ୍ଥଲଂ କିଂଵା ନକ୍ତଂ ତିନଂ ଶ୍ରୁଣୁ । ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପୁମାଂସଂ କ୍ଲୀବଂ ଵା ନାହଂ ଜାନାମି ଭେଦାକମ୍
ଜଳ କଣ, ଭୂମି କଣ, ରାତି କିମ୍ବା ଦିନ କଣ, ଏହା ମୁଁ ଜାଣେନି; ଶୁଣ, ମୁଁ ନାରୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନପୁଂସକର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି।