ଅଥ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଭୂପାଂଶ୍ଚ ମୁନୀଦ୍ରାଂଶ୍ଚାପି ଭୀଷ୍ମକଃ । ପୂଜଯାମାସ ଵିଧିନା ଭୋଜଯାମାସ ସାଦରମ୍
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବତା, ରାଜା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ଖାଦ୍ଯତାଂ ଲୋକା ଦୀଯତାଂ ଦୀଯତାମିତି । ଶବ୍ଦୋ ବଭୂଵ ନଗରେ ଵାଦ୍ଯସଂଗୀତମଙ୍ଗଲୈଃ
'ଲୋକମାନେ ଖାଆନ୍ତୁ! ଦିଅ, ଦିଅ!' — ଏପରି ଶବ୍ଦ ସହରରେ ମଙ୍ଗଳ ଶଙ୍ଖ, ବାଜା, ଗୀତ ଶୁଣାଗଲା।
ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରହ୍ମେଶସେଷାସ୍ତ୍ରିଦଶାସ୍ତଥା । ଯାନମାରୋହଣଂ ଭୂପାଶ୍ଚକ୍ରିରେ ଚ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
ପରେ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ଶେଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ରାଜାମାନେ ତ୍ୱରାରେ ନିଜ ଯାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ରାଜା ମହୋଗ୍ରସେନଶ୍ଚ ଵସୁଦେଵସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । କାରଯାମାସ ଯାତ୍ରାଂ ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ସତୀମ୍
ମହାଉଗ୍ରସେନ ଓ ବସୁଦେବ ତ୍ୱରାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଯାତ୍ରାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ସୁଭଦ୍ରା ରୁକ୍ମିଣୀମାତା କନ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷସି । ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈସ୍ତତ୍ସଖୀଭିର୍ବାନ୍ଧଵୈରିତ୍ଯୁଵାଚ ସା
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମାଁ ସୁଭଦ୍ରା ଝିଅକୁ ଆଖିରେ ଧରି ଅଂକରେ ନେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ସଖୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ କଥା କହିଲେ।
ସୁଭଦ୍ରୋଵାଚ କ୍ଵ ଯାସି ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵତ୍ସେ ମାତରମୀଶ୍ଵରୀମ୍ । କଥଂ ଜୀଵାମି ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଥଂ ତ୍ଵଂ ଵାଽପି ଜୀଵସି
ସୁଭଦ୍ରା କହିଲେ: 'ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ତୋର ମାଆ, କେଉଁଠି ଯାଉଛୁ ମୋ ଝିଅ? ତୋକୁ ଛାଡ଼ି କିପରି ବଞ୍ଚିବି, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି କିପରି ବଞ୍ଚିବୁ?'
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମମ ଗୃହାତ୍କନ୍ଯାରୂପା ଚ ମାଯଯା । ଵସୁଦେଵାଲଯଂ ଯାସି ଵାସୁଦେଵପ୍ରିଯା ସତୀଃ
'ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ମୋ ଘରରେ ଝିଅ ରୂପେ ମାୟାରେ ଆସିଥିଲ, ଏବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ସତୀ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କନ୍ଯକାଂ ଶୋକାତ୍ସିଷେଵ ନେତ୍ରଜୈର୍ଜଲୈଃ । ଭୀଷ୍ମକଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଶ୍ଚ କନ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣେ ସମର୍ପ୍ଯ ଚ
ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ମାଆ ଝିଅକୁ ଆଖିର ଲୁହରେ ନୁହାଇଲେ। ଭୀଷ୍ମକ ମଧ୍ୟ ଲୁହଭରା ଆଖିରେ ଝିଅକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ତଂ ଚ କୃତ୍ଵା ପରୀହାରଂ ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈରତୀଵ ସଃ । ରୁରୋଦ ରୁକ୍ମିଣୀ ଦେଵୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଶ୍ଚାପି ମାଯଯା
ଏହି ବିଧିରେ ଦାନ କରି, ସେ ବେଶି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ମାୟାରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ରଥମାରୋପଯାମାସ ଵସୁଦେଵଃ ସୁତଂ ଵଧୂମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାଜା ଜାମାତ୍ରେ ଯୌତୁକଂ ଦଦୌ
ବସୁଦେବ ପୁଅ ଓ ବଧୁକୁ ରଥରେ ବସାଇଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଜାମାତାଙ୍କୁ ବିବାହ ଉପହାର ଦେଲେ।
ଗଚେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଷଙ୍ଗୁଣଂ ଚ ତୁରଂଗମମ୍ । ଦାସୀନାଂ ଚ ସହସ୍ରଂ ଚ କିଂକରାଣାଂ ଶତଂ ଶତମ୍
ହଜାରଟି ହାତୀ, ଏହାଠାରୁ ଛଉଗୁଣ ଅଧିକ ଘୋଡ଼ା, ହଜାରଟି ଦାସୀ ଏବଂ ସେହିପରି ଶତଶତ ପୁରୁଷ ସେବକ ଦିଆଗଲା।
ରତ୍ନାନାଂ ଚ ସହସ୍ରଂ ଚୈଵାମୁଲ୍ଯରତ୍ନଭୂଷଣମ୍ । ସ୍ଵର୍ଣାନାଂ ପରିଶୁଦ୍ଧାନାଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଂ ଚ ସାଦରମ
ହଜାରଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିର ଗହଣା ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଦିଆଗଲା।
ତୋଯଭୋଜନପାତ୍ରାଣି କୁତାନି ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ସୌଵର୍ଣାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ସୁରଭୀଃ ପ୍ରଦଦୌ ମୁଦା
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସୁନାର ଶୁଭ୍ର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାତ୍ର, ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ ପାଇଁ, ସୁରଭୀ ଆନନ୍ଦରେ ଦାନ କଲେ।
ଦୁଗ୍ଧଵତୀନାଂ ଧେନୁନାଂ ସଵତ୍ସାନାଂ ସହସ୍ରକମ୍ । ଅମୂଲ୍ଯାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାନି ଚ
ହଜାରଟି ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଓ ତାଙ୍କର ବଛା, ଅମୂଲ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦିଆଗଲା।
ଵସୁଦେଵଶ୍ଚୋଗ୍ରସେନୋ ଦେଵୈଶ୍ଚ ମୁନୀଭିଃ ସହ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦ୍ଵାରକାଭିସୁଖଂ ଯଯୌ
ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ଶୀଘ୍ର ଡ୍ଵାରକାକୁ ଖୁସିରେ ଫେରିଗଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀଂ ରମ୍ଯା କାରଯାମାସ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ଵାଦଯାମାସ ସୁନ୍ଦରଂ ସୁମନୋହରମ୍
ସେ ନିଜ ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆୟୋଜନ କଲେ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ମନମୋହକ ସଙ୍ଗୀତ ବଜାଇଲେ।
ଦେଵକୀ ରୋହିଣୀ ରମ୍ଯା ଯଶୋଦା ନନ୍ଦଗେହିନୀ । ଅଦିତିଶ୍ଚ ଦିତିଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଚ ଵରକାମିନୀ
ଦେବକୀ, ସୁନ୍ଦର ରୋହିଣୀ, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରବାଳୀ, ଅଦିତି, ଦିତି ଏବଂ ମହାନ ବଧୂ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗୃହଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ କାରଯାମାସ ମଙ୍ଗଲମ୍
ସେମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି ଘରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆୟୋଜନ କଲେ।
ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମୁନିପୁଂଗଵାନ୍ । ନୃପାଂଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପରୀହାରଂ ଚକାର ଚ
ଦେବତା, ମହାନ ଋଷି, ରାଜା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଁ ଦେଇ, ସେମାନେକୁ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ଭଟ୍ଟେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽପି ଦଦୌ ରତ୍ନାଦିକଂ ମୁଦା । ତାଂଶ୍ଚପି ଭୋଜଯାମାସ ପରିତୁଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ସସ୍ମିତାନ୍
ପୁରୋହିତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ହସୁଥିବା ବେଳେ ଖାଇଁ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଧନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଗୃହଂ ମୁଦା । ମଙ୍ଗଲଂ କାରଯାମାସ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭା
ଏଭଳି ଖାଇଁ ଓ ଧନ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ; ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆୟୋଜନ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ରୁକ୍ମିଣ୍ଯୁ- ଦ୍ଵାହୋ ନାମ ନଵାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡର ନାରଦଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନରେ 'ରୁକ୍ମିଣୀ ବିବାହ' ନାମକ ଏକଶଉଁଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଗତେଷୁ ଗତେଷ୍ଵେଵଂ ସାଙ୍ଗେ ମଙ୍ଗଲକର୍ମଣି । ନନ୍ଦୋ ଯଶୋଦଯା ସାର୍ଧ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଶଂ ସମାଯଯୌ
ଏବେ ଦଶଶତ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏଭଳି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ନନ୍ଦ ଯଶୋଦା ସହ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଯଶୋଦୋଵାଚ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଭଵତା ଦତ୍ତଂ ପିତ୍ରେ ନନ୍ଦାଯ ମାଧଵ । ମାଂ ଚାପି ମାତରଂ ଵତ୍ସ କୃପାଂ କୁରୁ କୃପାନିଧେ
ଯଶୋଦା କହିଲେ: ମାଧବ, ତୁମେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛ; ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମାତା ଭାବେ ଦୟା କର, ହେ କୃପାମୟ।
ମାମୁଦ୍ଧର ମହାଭାଗ ଧରୋଦ୍ଧାରଣକାରଣ । ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ଭୀମୌ ଭୀତାଂ ଚ ପତିତାମପି
ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ତୁମେ ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା କାରଣ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଭୟଭୀତ ଓ ପତିତ ହୋଇଥିବା ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।
ମାଯାମଯୀ ସା ପ୍ରକୃତିର୍ଭଵାବ୍ଧିତରଣେ ତରିଃ । ତ୍ଵମେଵ କର୍ଣଧାରଶ୍ଚ ଭକ୍ତୋତ୍ତୀର୍ଣେ କୃପାମଯ
ମାୟାର ନିର୍ମିତ ପ୍ରକୃତି ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ନୌକା ଭଳି; ଭକ୍ତମାନେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଧାର, ହେ କୃପାମୟ।
ଯଶୋଦାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଉଵାଚ ମାତରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
ଯଶୋଦାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ହସିଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ମହାଗୁରୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଜ୍ଞାନଂ ଯୋଗାତ୍ମକଂ ମାତର୍ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵିଷଯାତ୍ମକମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଭକ୍ତ୍ଯାତ୍ମକଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମଦ୍ଦାସ୍ଯକାରଣଂ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମାଆ, ଯୋଗର ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରୁ, ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହା ମୋର ସେବାକୁ ନେଇଯାଏ ଓ ମଙ୍ଗଳକର।
ଜ୍ଞାନଂ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ସଂମତମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯାତ୍ମକଂ ସର୍ଵପରଂ ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ବେଦରେ ଗ୍ୟାନ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭକ୍ତିରେ ଆଧାରିତ ଗ୍ୟାନ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ । ଏହାର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଶୁଣ ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦିକାନାଂ ଚ ଖଣ୍ଡନଂ ସ୍ଵାନ୍ତଶୋଧନମ୍ । ନାଡୀନାଂ ଶୋଧନଂ ଚୈଵ ଚକ୍ରାଣାମପି ଭେଦନମ୍
ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଏହାଦିକର ଦୂରୀକରଣ, ମନର ଶୁଦ୍ଧି, ନାଡିଗୁଡ଼ିକର ପରିଶୋଧନ ଏବଂ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଉନ୍ମୋଚନ—