ଶିଶୁପାଲ ଉଵାଚ ଅହୋ ଭୁଵି କିମାଶ୍ଚର୍ଯ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତଥା । ମୁନୀନ୍ଦ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାଽଽଯଯୁର୍ମାନଵାଜ୍ଞଯା
ଶିଶୁପାଳ କହିଲେ: ହଁ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା! ଭଗବାନମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବଡ଼ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସେମାନେ କି ଏକ ମାନବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଛନ୍ତି!
ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ର ଉଵାଚ ସଂତତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଲୁବ୍ଧା ଦେଵାଶ୍ଚ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲାଃ । ଆଯଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ନନ୍ଦପୁତ୍ରାଜ୍ଞଯା କଥମ୍
ଦନ୍ତବକ୍ର କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁବେଳେ ଲୋଭୀ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିପାରିଲେ?
ତେଷାଂ ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ ଦେଵସଂଧକଃ । ମୁନିରାଜେନ୍ଦ୍ରସଂଘଶ୍ଚ ଲାଙ୍ଗଲୀତ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଖୁବ୍ ରୁଷିଗଲେ। ଏହିପରି ମୁନି, ରାଜା ଓ ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ରୁଷିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରୁକ୍ମିଣ୍ଯୁଦ୍ଵାହେ ଷଡଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ମହାଖଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡ ଭିତରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ 'ରୁକ୍ମିଣୀ ବିବାହ' ନାମକ ଏକଶଏଛଅଠିଅଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥ ସପ୍ତାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥ କୋପପୀତଶ୍ଚ ବଲଦେଵୋ ମହାବଲଃ । ହଲେନ ରୁକ୍ମିଯାନଂ ଚ ବଭଞ୍ଜ ମୁନିପୁଂଗଵ
ଏବେ ସପ୍ତଶତ ଏବଂ ସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ରୁଷିରେ ଲାଗି, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ରଥକୁ ନିଜ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଘୋଟକାନ୍ସାରଥିଂ ଚୈଵ ନିହତ୍ଯ ଜଗତୀପତିଃ । ଭୁମିଷ୍ଠଂ ଚାପି ପାପିଷ୍ଠଂ ରୁକ୍ମିଂ ହନ୍ତୁଂ ଜଗାମ ସଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ମାରି, ପୃଥିବୀର ମାଲିକ ବଳରାମ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ରୁକ୍ମୀ ଚ ଶରଜାଲେନ ଵାରଯାମାସ ଲୀଲଯା । ନାଗାସ୍ତ୍ରଂ ଯୋଜଯାମାସ ବଦ୍ଧୁଂ ହଲିନମୀଶ୍ଵରମ୍
ରୁକ୍ମି ମଜାରେ ତୀରବର୍ଷା କରି, ବଳରାମଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ। ଏବଂ ହଲିଧାରୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ନାଗାସ୍ତ୍ର ଚାଲାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନାଗାସ୍ତ୍ରଂ ଗାରୁଡେନୈଵ ସଂଜହାର ହଲୀ ସ୍ଵଯମ୍ । ଜଗ୍ରାହ କୋପାଦ୍ରୁକ୍ମୀ ଚ ପରଂ ପାଶୁପତଂ ମୁନେ
କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ଗରୁଡ଼ାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନାଗାସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରୁଷି ହୋଇ ରୁକ୍ମି ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ, ହେ ମୁନି।
ଅଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୈରିମର୍ଦ ଚ ଶତସୂର୍ଯସମପ୍ରଭମ୍ । ଅଭିତୋ ହଲିନା ରୁକ୍ମୀ ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଜୃମ୍ଭିତଃ
ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୁକ୍ମି, ବଳରାମଙ୍କ ଜମ୍ଭନାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଗଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ବିଫଳ ହେଲା।
ଭୂମିଷ୍ଠଃ ସ୍ଥାଣୁମଦ୍ରୁକ୍ମୀ ନିଦ୍ରାସ୍ତ୍ରେଣୈଵ ନିଦ୍ରିତଃ । ଶାଲ୍ଵସ୍ତଂ ନିଦ୍ରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତବାଣାନ୍ମୁମୋଚ ତମ୍
ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରୁକ୍ମି, ନିଦ୍ରାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୁମେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶାଲ୍ବ ତାଙ୍କୁ ଶତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶୈଲଵୃଷ୍ଟିଂ ଶିଲାଵୃଷ୍ଟିଂ ଜଲଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାର ସଃ । ଜ୍ଵଲଦଙ୍ଗାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାର ହ
ସେ ପାହାଡ଼ ଓ ପାଥର ବର୍ଷା, ପାଣି ବର୍ଷା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ଏବଂ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ବଲାଚ୍ଚାସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵାଣି ଵାରଯାମାସ ଲାଙ୍ଗଲୀ । ହଲେନ ତଦ୍ରଥଂ ଚୂର୍ଣ ଚକାର ରଣମଧ୍ଯତଃ
କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବିପଦକୁ ରୋକିଦେଲେ, ଏବଂ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ରଥକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ଘୋଟକାନ୍ସାରଥିଂ ଚୈଵ ଜଘାନ ଚୈଵ ଲୀଲଯା । କୋପାଦ୍ବଲେନ ତଂ ହନ୍ତୁଂ ଵାଗ୍ବଭୂଵାଶରୀରିଣୀ
ସେ ମଜାରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ମାରିଦେଲେ। ବଳରାମ ରୁଷିରେ ଶାଲ୍ବକୁ ମାରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା।
ତ୍ଯଜ ଶାଲ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଵଧ୍ଯଂ ତଵ କିଂ ପୌରୁଷଂ ରଣେ । ଯସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଶୂର୍ପେ ଚ ସର୍ଷପେ ଯଥା
ଶାଲ୍ବକୁ ଛାଡ଼, କାରଣ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ମାରିବେ। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି, ଶୂର୍ପରେ ତିଳ ପରି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ତୋର କ'ଣ ପୁରୁଷାର୍ଥ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ବଲଦେଵଶ୍ଚ ହଲେନ ତସ୍ଯ ମସ୍ତକମ୍ । ଚକାର ଚୂର୍ଣ ଵ୍ଯଥିତଃ ପପାତ ରଣମୂର୍ଧନି
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଳରାମ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ପତନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶିଶୁପାଲୋ ମହାବଲୀ । ଚକାର ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଜଲଵୃଷ୍ଟିଂ ଯଥା ଭୁଵି
ଶାଲ୍ବଙ୍କ ପତନ ଦେଖି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁପାଳ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ପରି ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ହଲୀ ତସ୍ଯ ରଥଂ ଚୂର୍ଣ ଚକାର ଲାଙ୍ଗଲେନ ଚ । ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ତଦ୍ଵାଣାନ୍ଵାରଯାମାସ ଲୀଲଯା
ହଳୀ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ନିଜ ହଳଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ମଜା ଭାବେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତଂ ହନ୍ତୁଂ ଶଂକରଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନିଷେଧଂ ଚ ଚକାର ତମ୍ । କୃଷ୍ଣଵଧ୍ଯଂ ତ୍ଯଜ ବଲ ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରଂ ହରଃ
ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶିବ ନିଜେ ଅଟକାଇଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ବଳ, ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପ୍ରଧାନ ପାର୍ଷଦକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଦନ୍ତଂ ଚ ବଭଞ୍ଜ ସ ହଲେନ ଚ । ସୁପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେନ ତେ ସର୍ଵେ ଜହସୁଶ୍ଚ ତମ୍
ହଳୀ ତାଙ୍କର ହଳଦ୍ୱାରା ଦନ୍ତବକ୍ତ୍ରଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ବଲସ୍ଯ ଵିକ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵୀରାଃ ପଲାଯିତାଃ । ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଵେଶନଂ ସର୍ଵେ କୁଣ୍ଡିନଂ ଵରଯାତ୍ରିକାଃ
ବଳଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବୀର ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ବିବାହ ଅତିଥିମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଣ୍ଡିନ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଶତାନନ୍ଦୋ ମହାମୁନିଃ । କୋଟିଭିର୍ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧମାଜଗାମ ହରେଃ ପୁରଃ
ଏହି ସମୟରେ, ମହାମୁନି ଶତାନନ୍ଦ କୋଟି କୋଟି ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପୁରଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ଶତଦ୍ଵାରଂ ଚ ଦୁର୍ଗମମ୍ । ଅଗମ୍ଯଂ ଚାପି ଶତ୍ରୂଣାଂ ମିତ୍ରାଣା ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶତଦ୍ୱାର ଓ ଦୁର୍ଗମ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଦେଵକନ୍ଯା ନାଗକନ୍ଯା ରାଜକନ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମୁନିକନ୍ଯା ଵରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସସ୍ମିତାଶ୍ଚ ସମାଯଯୁଃ
ଦେବକନ୍ୟା, ନାଗକନ୍ୟା, ରାଜକନ୍ୟା ଏବଂ ମୁନିକନ୍ୟାମାନେ, ସମସ୍ତେ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ବରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ଯୋଷିତଃ ସର୍ଵା ନିମେଷରହିତେନ ଚ । ପ୍ରସନ୍ନଂ କାରଯାମାସ ସସ୍ମିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଯୁବତୀମାନେ ଅନିମିଷ ନୟନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଦେଲେ।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣରଥସ୍ଥଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ପରମାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ରତ୍ନମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ପରମେଶ୍ୱର, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି।
ନଵୀନଜଲଦଶ୍ଯାମଂ ଶୋଭିତଂ ପୀତଵାସସା । ଯନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଵନମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ନୂତନ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ପୀତବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଶରୀର, ଓ ବନମାଳା ରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
ରତ୍ନକେଯୂରଵଲଯରତ୍ନମାଲାକୁଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲଯୁଗ୍ମେନ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଲଵିରାଚିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନମୟ କେୟୂର, ବଳୟ ଓ ମାଳା ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା; ତାଙ୍କର ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳ ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣକ୍ଵଣନ୍ମଞ୍ଜୀରରଞ୍ଜିତମ୍ । ସସ୍ମିତଂ ମୁରଲୀହସ୍ତଂ ପଶ୍ଯନ୍ତଂ ରତ୍ନଦର୍ପଣମ୍
ସେ ରତ୍ନମୟ ମଞ୍ଜିରା ପିନ୍ଧି, ମୁହଁରେ ହସ ଓ ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରି ରତ୍ନ ଦର୍ପଣକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସପ୍ତଭିଃ ପାର୍ଷଦୈର୍ଗୋପୈଃ ସେଵିତଂ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ । ନଵଯୌଵନସଂପନ୍ନଂ ଶରତ୍କମଲଲୋଚନମ୍
ସେ ସପ୍ତଜନ ପାର୍ଷଦ ଓ ଗୋପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱେତ ଚାମର ଦେଇ ସେବିତ, ନବଯୌବନ ରେ ଶୋଭିତ, ଶରତ୍କମଳ ନୟନ।
ଶରତ୍ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁତୁଲ୍ଯାସ୍ଯଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରକମ୍ । କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୌନ୍ଦର୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ସନାତନମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଥିବା, କୋଟି କାମଦେବଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା, ସତ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଓ ସନାତନ।