ଦଶଲକ୍ଷଂ ତୁରଙ୍ଗାଣାଂ ରଥାନାଂ ଲକ୍ଷମେଵ ଚ । ରତ୍ନାଲଂକାରଯୁକ୍ତାନାଂ ଦାସୀନାଂ ଚାପି ଲକ୍ଷକମ୍
ସେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ ଓ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାସୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଗହଣାରେ ସଜାଇ ଦାନ କଲେ।
ମଣିଲକ୍ଷଂ ରତ୍ନଲକ୍ଷଂ ସ୍ଵର୍ଣକୋଟିଂ ଚ ସାଦରମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକଂ ରମ୍ଯଂ ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯହୀରକମ୍
ସେ ଆଦର ସହିତ ଏକ ଲକ୍ଷ ମଣି, ଏକ ଲକ୍ଷ ରତ୍ନ, କୋଟି ସୁନା, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ, ହୀରା ଦାନ କଲେ।
ଦତ୍ତଵା କନ୍ଯାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦୋ ବଲାଯ ବଲଶାଲିନେ । ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରଯାନେନ ତୈଃ ସାର୍ଧ କୁଣ୍ଡିନଂ ଯଯୌ
ରାଜା ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ବଳଶାଳୀ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଇ ଧନ-ଦୌଳତ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନ ନେଇ ସମେତେ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାନ୍ତରେ ଚ ନିର୍ବନ୍ଧେ ସାଙ୍ଗେ ମଙ୍ଗଲକର୍ମଣି । ରେଵତୀଂ ଵେଶଯାମାସ ଯୋଷିତାଂ କମଲାକଲାମ୍
ତାପରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ନିୟମ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରେଖା ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ରେବତୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ବସାଇଦେଲେ।
ଦେଵକୀ ରୋହିଣୀ ଚୈଵ ଯଶୋଦା ନନ୍ଦଗେହିନୀ । ଅଦିତିଶ୍ଚ ଦିତିଃ ଶାନ୍ତିର୍ଜଯଂ କୃତ୍ଵା ଚ ମନ୍ଦିରମ୍
ଦେବକୀ, ରୋହିଣୀ, ଯଶୋଦା, ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରଣୀ, ଅଦିତି, ଦିତି ଓ ଶାନ୍ତି, ବିଜୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ଦଦୌ ତେଭ୍ଯୋ ଧନଂ ମୁଦା । ମଙ୍ଗଲଂ କାରଯାମାସ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭା
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଦେଲେ; ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଅଥ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ କଟକୈଃ ସହ । ସଂପ୍ରାପୁର୍ଲୀଲାମାତ୍ରେଣ କୁଣ୍ଡିନଂ ନଗରଂ ମୁଦା
ତାପରେ ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଓ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହ ଖୁସିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୁଣ୍ଡିନା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ଦଦୃଶୁର୍ନଗରଂ ସର୍ଵେ ହ୍ଯତୀଵ ସୁମନୋହରମ୍ । ସପ୍ତଭିଃପରିଶାଭିଶ୍ଚ ଗଭୀରାଭିଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଏହି ନଗରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସାତଟି ଗଭୀର ଖାଲିଆ ଜଳାଶୟରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାକାରୈଃ ସପ୍ତଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ଵାରାଣାଂ ଶତକୈସ୍ତଥା । ନାନାରତ୍ନୈଶ୍ଚ ମଣିଭିର୍ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ସେହି ନଗର ସାତଟି ପ୍ରାଚୀର ଓ ଶତଦ୍ୱାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ମଣିରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ନଗରସ୍ଯ ବହିର୍ଦ୍ଵାରଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵରଯାତ୍ରିଣଃ । ରକ୍ଷିତଂ ରକ୍ଷକୈଃ ସାର୍ଧ ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ
ବିବାହ ଯାତ୍ରୀମାନେ ନଗରର ବାହାର ଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ଚାରିଜଣ ବଡ଼ ରଥୀ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ରୁକ୍ମିଶ୍ଚ ଶିଶୁପାଲଶ୍ଚ ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରୋ ମହାବଲୀ । ଶାଲ୍ଵୋ ମାଯାଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ
ରୁକ୍ମି, ଶିଶୁପାଳ, ପ୍ରବଳ ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ମାୟାବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଶାଲ୍ଵ, ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ନାନାଶାସ୍ରତ୍ରୈସ୍ତଥାଽଶ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ରଥସ୍ଥଶ୍ଚ ରଣୋନ୍ମୁଖଃ । ଵିଲୋକ୍ଯ କୃଷ୍ଣସୈନ୍ଯଂ ଚ ଚୁକୋପ ନୃପନନ୍ଦନଃ
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି ରାଜପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ନିଷ୍ଠୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିତୀକ୍ଷ୍ମଂ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ । ଉପହାସ୍ଯ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ମୁନିପୁଂଗଵାନ୍
ସେ କଠୋର ଓ କାଣରେ ଚୁବା ଏମିତି ଅସହ୍ୟ କଥା କହି, ମହାମୁନି, ଦେବତା ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ।
ରୁକ୍ମିରୁଵାଚ ଅହୋ କାଲକୃତଂ କର୍ମ ଦୈଵଂ ଚ କେନ ଵାର୍ଯତେ । କିଂଵାଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଚ ସଂସଦି
ରୁକ୍ମି କହିଲେ: 'ହାଁ, ଏହା ସମୟର କାର୍ଯ୍ୟ; ଭାଗ୍ୟକୁ କିଏ ରୋକିପାରିବ? ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମୁଁ କଣ କହିପାରିବି?'
ଗ୍ରହୀତୁଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ କନ୍ଯାଂ ଦେଵଯୋଗ୍ଯାଂ ମନୋହରାମ୍ । ଆଯାତି ଦେଵୈର୍ମୁନିଭିର୍ନନ୍ଦସ୍ଯ ପଶୁରକ୍ଷକଃ
ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳକ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି।
ସାକ୍ଷାଜ୍ଜାରଶ୍ଚ ଗୋପୀନାଂ ଗୋପୋଚ୍ଛିଷ୍ଟାନ୍ନଭୋଜନଃ । ଜାତେଶ୍ଚ ନିର୍ମଯୋ ନାସ୍ତି ଭକ୍ଷ୍ଯମୈଥୁନଯୋସ୍ତଥା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେମୀ, ଗୋପମାନେ ଛାଡିଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ଜନ୍ମରେ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ, ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ବିବାହ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
କିଂ ନୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଶ୍ଚ କିଂ ନୁ ଵା ମୁନିପୁତ୍ରକଃ । ଵସୁଦେଵଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଭକ୍ଷଣଂ ଵୈଶ୍ଯମନ୍ଦିରେ
ସେ କି ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, କି ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ? ବସୁଦେବ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ବଣିକ୍ଙ୍କ ଘରେ ଖାଏ।
ଶିଶୁକାଲେ ଚ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା କୃତାଽନେନ ଦୁରାତ୍ମନା । କୁବ୍ଜା ମୃତା ଚ ସଂଭୋଗାଦ୍ଵାସସା ରଜକୋ ମୃତଃ
ଛୁଆବେଳେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; କୁବ୍ଜା ସେଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଓ ଧୋବି ତାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଧେ ଦୁଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଲଭେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମଥୁରାଯାଂ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସଦ୍ଯଃ କଂସୋ ନିପାତିତଃ
ରାଜାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ମଥୁରାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କଂସକୁ ସତ୍ୱରେ ମାରାଯାଇଥିଲେ।
ଶାଲ୍ଵ ଉଵାଚ ଯଦୁକ୍ତଂ ରୁକ୍ମିଣା ଦେଵାଃ କିମସତ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ର ଵୈ । କୋ ଵାଽଯଂ ରୁକ୍ମିଣୀଭର୍ତା ନନ୍ଦସ୍ଯ ପଶୁରକ୍ଷକଃ
ଶାଲ୍ବ କହିଲେ: ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଥିବା କଥା ଭଲେ ଭଗବାନମାନେ, ସେ କଥା ମିଥ୍ୟା କି? ଏହି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କିଏ, ଏହି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋପାଳ କିଏ?
ଶିଶୁପାଲ ଉଵାଚ ଅହୋ ଭୁଵି କିମାଶ୍ଚର୍ଯ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତଥା । ମୁନୀନ୍ଦ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାଽଽଯଯୁର୍ମାନଵାଜ୍ଞଯା
ଶିଶୁପାଳ କହିଲେ: ହଁ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା! ଭଗବାନମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବଡ଼ ମୁନିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସେମାନେ କି ଏକ ମାନବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଛନ୍ତି!
ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ର ଉଵାଚ ସଂତତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଲୁବ୍ଧା ଦେଵାଶ୍ଚ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲାଃ । ଆଯଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ନନ୍ଦପୁତ୍ରାଜ୍ଞଯା କଥମ୍
ଦନ୍ତବକ୍ର କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁବେଳେ ଲୋଭୀ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିପାରିଲେ?
ତେଷାଂ ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ ଦେଵସଂଧକଃ । ମୁନିରାଜେନ୍ଦ୍ରସଂଘଶ୍ଚ ଲାଙ୍ଗଲୀତ୍ଯାଦଯସ୍ତଥା
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଖୁବ୍ ରୁଷିଗଲେ। ଏହିପରି ମୁନି, ରାଜା ଓ ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ରୁଷିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରୁକ୍ମିଣ୍ଯୁଦ୍ଵାହେ ଷଡଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ମହାଖଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡ ଭିତରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ 'ରୁକ୍ମିଣୀ ବିବାହ' ନାମକ ଏକଶଏଛଅଠିଅଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥ ସପ୍ତାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥ କୋପପୀତଶ୍ଚ ବଲଦେଵୋ ମହାବଲଃ । ହଲେନ ରୁକ୍ମିଯାନଂ ଚ ବଭଞ୍ଜ ମୁନିପୁଂଗଵ
ଏବେ ସପ୍ତଶତ ଏବଂ ସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳରାମ ରୁଷିରେ ଲାଗି, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ରଥକୁ ନିଜ ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଘୋଟକାନ୍ସାରଥିଂ ଚୈଵ ନିହତ୍ଯ ଜଗତୀପତିଃ । ଭୁମିଷ୍ଠଂ ଚାପି ପାପିଷ୍ଠଂ ରୁକ୍ମିଂ ହନ୍ତୁଂ ଜଗାମ ସଃ
ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିକୁ ମାରି, ପୃଥିବୀର ମାଲିକ ବଳରାମ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ରୁକ୍ମୀ ଚ ଶରଜାଲେନ ଵାରଯାମାସ ଲୀଲଯା । ନାଗାସ୍ତ୍ରଂ ଯୋଜଯାମାସ ବଦ୍ଧୁଂ ହଲିନମୀଶ୍ଵରମ୍
ରୁକ୍ମି ମଜାରେ ତୀରବର୍ଷା କରି, ବଳରାମଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ। ଏବଂ ହଲିଧାରୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ନାଗାସ୍ତ୍ର ଚାଲାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନାଗାସ୍ତ୍ରଂ ଗାରୁଡେନୈଵ ସଂଜହାର ହଲୀ ସ୍ଵଯମ୍ । ଜଗ୍ରାହ କୋପାଦ୍ରୁକ୍ମୀ ଚ ପରଂ ପାଶୁପତଂ ମୁନେ
କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ଗରୁଡ଼ାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନାଗାସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରୁଷି ହୋଇ ରୁକ୍ମି ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ, ହେ ମୁନି।
ଅଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୈରିମର୍ଦ ଚ ଶତସୂର୍ଯସମପ୍ରଭମ୍ । ଅଭିତୋ ହଲିନା ରୁକ୍ମୀ ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଜୃମ୍ଭିତଃ
ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୁକ୍ମି, ବଳରାମଙ୍କ ଜମ୍ଭନାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଗଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ବିଫଳ ହେଲା।
ଭୂମିଷ୍ଠଃ ସ୍ଥାଣୁମଦ୍ରୁକ୍ମୀ ନିଦ୍ରାସ୍ତ୍ରେଣୈଵ ନିଦ୍ରିତଃ । ଶାଲ୍ଵସ୍ତଂ ନିଦ୍ରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତବାଣାନ୍ମୁମୋଚ ତମ୍
ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରୁକ୍ମି, ନିଦ୍ରାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୁମେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶାଲ୍ବ ତାଙ୍କୁ ଶତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।