ଧ୍ଯାନାନୁରୋଧହେତୁଂ ଚ ନିତ୍ଯଦେହମନୁତ୍ତମମ୍ । ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରାତ୍କୁରୁ ନୃପ ସ୍ଵଜନ୍ମକର୍ମଖଣ୍ଡନମ୍
ସେ ନିତ୍ୟ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଦେହ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଭକ୍ତିର କାରଣ; ରାଜା, କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟିଦେବେ।
ଯଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଚତ୍ଵାରୋ ଵେଦାଃ ସଂତଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତଥା
ଯାହାକୁ ଚାରିଟି ବେଦ, ଋଷି, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ, ମହାମୁନି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଧ୍ଯାନପୂତାଶ୍ଚ ଯୋଗିନୋ ନ ଵିଦନ୍ତି ଯମ୍ । ସରସ୍ଵତୀ ଜଡୀଭୂତା ଵେଦାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣିଯାନି ଚ
ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସରସ୍ୱତୀ ନିର୍ବାକ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମୌନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସହସ୍ରଵକ୍ତ୍ରଃ ଶେଷଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରଃ ସଦାଶିଵଃ । ଚତୁର୍ମୁଖୋ ଜଗଦ୍ଧାତା କୁମାରଃ କାର୍ତିକସ୍ତଥା
ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଶେଷ, ପାଞ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ସଦାଶିବ, ଚାରିମୁଖି ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କୁମାର ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ—
ଋଷଯୋ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ଭକ୍ତାଃ ପରମଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ଅକ୍ଷମାଃ ସ୍ତଵନେ ଯସ୍ଯ ଧ୍ଯାନାସାଧ୍ଯଶ୍ଚ ଯୋଗିନାମ୍
ଋଷି, ମୁନି ଏବଂ ପରମ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତମାନେ—ସେଠାରେ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ବାଲକୋଽହଂ ମହାରାଜ ତଦ୍ଗୁଣଂ କଥଯାମି କିମ୍ । ଶତାନନ୍ଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନୋ ନୃପଃ
ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ—ତାଙ୍କର ଗୁଣ କଣ କହିପାରିବି? ଶତାନନ୍ଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଉଠିଲା।
ଆନିଙ୍ଗନଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ସମୁତ୍ଥାଯ ଜଵେନ ଚ । ନାନାରତ୍ନଂ ମୁଵର୍ଣ ଚ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ରତ୍ନଭୂଷଣମ୍
ସେ ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ହାର, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ସୁନା, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଗହନା ଦେଲେ।
ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦାନଂ ଚ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ନୃପଃ । ଗଜେନ୍ଦ୍ର ତୁରଗଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରଥଂ ଚ ମଣିନିର୍ମିତମ୍
ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ମୁହଁରେ, ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ—ମହାଗଜ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିରେ ତିଆରି ରଥ।
ରତ୍ନସିହାସନଂ ରମ୍ଯଂ ଧନଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ତଥା । ଭୂମିଂ ଚ ସର୍ଵସସ୍ଯାଢ୍ଯାଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵୃଷ୍ଟିକରୀଂ ଶୁଭାମ୍
ସେ ଏକ ଅତି ଶୋଭାମୟ ରତ୍ନସିଂହାସନ, ବହୁତ ଧନ ଓ ସମସ୍ତ ଫସଲରେ ପ୍ରଚୁର ଭୂମି, ଯାହା ସଦା ବର୍ଷାରେ ଭଲ ଓ ଶୁଭ ଦେଲେ।
ଅକୃଷ୍ଟସାଧ୍ଯାଂ ପୂଜ୍ଯାଂ ଚ ଗ୍ରାମଂ ସର୍ଵପ୍ରଶଂସିତମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରୁକ୍ମିଶ୍ଚୁକୋପ ନୃପନନ୍ଦନଃ
ସେ ଏକ ଅପ୍ଲୃଷ୍ଟ ଭୂମି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଗ୍ରାମ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରୁକ୍ମି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
କମ୍ପିତୋଽଧର୍ମଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରକ୍ତାସ୍ଯୋ ରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଉଵାଚ ପିତରଂ ଵ୍ରିପ୍ରଂ ସଭାଯାମସ୍ଥିରସ୍ତଦା
ସେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଶରୀର କମ୍ପିତ, ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ସଭାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ତାଙ୍କ ପିତା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉତ୍ଯାଯ ତିଷ୍ଠନ୍ପୁରତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ସଭାସଦାମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ—
ରୁକ୍ମିରୁଵାଚ ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵଚନଂ ହିତଂ ତଥଯଂ ପ୍ରଶଂସିତମ୍ । ତ୍ଯଜ ଵାକ୍ଯଂ ଭିକ୍ଷୁକାଣାଂ ଲୋଭିନାଂ କ୍ରୋଧିନାମହୋ
ରୁକ୍ମି କହିଲେ: ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉପକାରକ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଭିକାରୀ, ଲୋଭୀ ଓ କ୍ରୋଧୀଙ୍କ କଥା ଛାଡନ୍ତୁ।
ନର୍ତକାନାଂ ଚ ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଭଟ୍ଟାନାମର୍ଥିନାମପି । କାଯସ୍ଥାନାଂ ଚ ଭିକ୍ଷୂଣାମସତ୍ଯଂ ଵଚନଂ ସଦା
ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ବ୍ୟପାରୀ, ଭଡ଼ାଟିଆ, ଅନୁରୋଧକ, କାୟସ୍ଥ ଓ ଭିକାରୀମାନଙ୍କ କଥା ସଦା ମିଥ୍ୟା।
ଘଟକାନାଂ ନାଟକାନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଲୁବ୍ଧାନା ଚ କାମିନାମ୍ । ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ଚ ମୂର୍ଖାଣାଂ ସ୍ତୁତିପୂର୍ଵ ଵଚଃ ସଦା
କୁମ୍ଭକାର, ନାଟ, ମହିଳାସଙ୍ଗୀ, କାମୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ମୂର୍ଖମାନେ ସଦା ଚାଟୁକାରି କଥା କହନ୍ତି।
ନିହତ୍ଯ କାଲଯଵନଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଂ ଦୂରତୋ ଭିଯା । ଉଵାଯେନ ମହାବାହୋ ଲବ୍ଧଂ କୃଷ୍ଣେନ ତଦ୍ଧନମ୍
କାଳୟବନଙ୍କୁ ମାରି, ମହାବାହୁ କିଶୋର, କୃଷ୍ଣ ଭୟରୁ ଦୂରରୁ ଚତୁରତାରେ ସେଇ ଧନ ନେଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵାରକାଯା ଧନୀ କୃଷ୍ଣୋ ଯଵନସ୍ଯ ଧନେନ ଚ । ଜରାସଂଧଭଯେନୈଵ ସମୁଦ୍ରାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଗୃହୀ
ଦ୍ୱାରକାରେ କୃଷ୍ଣ ଯବନଙ୍କ ଧନରେ ଧନୀ ହେଲେ, ଓ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଜରାସଂଧଶତଂ ଚୈଵ କ୍ଷଣେନୈଵ ଚ ଲୀଲଯା । କ୍ଷମୋଽହଂ ହନ୍ତୁମେକାକୀ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାନ୍ଯସ୍ଯ କା କଥା
ମୁଁ ଏକା ମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତଜନ ଜରାସନ୍ଧକୁ ମାରିପାରିବି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜାର କଥା କଣ?
ଦୁର୍ଵାସସଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯୋଽହଂ ରଣଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ । ଧ୍ରୁଵଂ ଭୀଷ୍ମକ ତେନୈଵ ଵିଶ୍ଵଂ ସଂହର୍ତୁମୀଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି ଶକ୍ତିରେ, ଭୀଷ୍ମକ, ସାରା ସଂସାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବି।
ମତ୍ସମଃ ପର୍ଶୁରାମଶ୍ଚ ଶିଶୁପାଲଶ୍ଚ ମତ୍ସମଃ । ସଖା ଚ ବଲଵାଞ୍ଛୂରଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜେତୁଂ ସ ଚ କ୍ଷମଃ
ପରଶୁରାମ ମୋ ପରି, ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି। ମୋ ସାଙ୍ଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସଗଣଂ ଜେତୁମହମୀଶଃ କ୍ଷଣେନ ଚ । ଜିତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧେ ଜରାସଂଧଂ ଦୁର୍ବଲଂ ଯୋଗିନଂ ନୃପ
ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଯୋଗୀ ଜରାସନ୍ଧକୁ ମୁଁ ହରାଇଛି, ରାଜା।
ଅହଂକାରଯୁତଃ କୃଷ୍ଣୋ ପୀରଂ ସ୍ଵଂ ମନ୍ଯତେ ଧିଯା । ଯଦ୍ଯାଯାସ୍ଯତି ମଦ୍ଗ୍ରାମଂ ଵିଵାହଂ କର୍ତୁମୀପ୍ସିତମ୍
କୃଷ୍ଣ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜକୁ ବୀର ଭାବେ ଭାବେ। ସେ ଯଦି ବିବାହ ପାଇଁ ମୋ ଗ୍ରାମକୁ ଆସିବ—
ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି କ୍ଷଣେନ ଯମମନ୍ଦିରମ୍ । ଅହୋ ନନ୍ଦସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଗୋରକ୍ଷକାଯ ଚ
ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି। ହାଁ, ନନ୍ଦ ବ୍ୟପାରୀ ଓ ସେଇ ଗୋପାଳକୁ—
ସାକ୍ଷାଜ୍ଜାରାଯ ଗୋପୀନାଂ ଗୋପାଲୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜିନେ । କରୋଷି କନ୍ଯାସ୍ଵୀକାରଂ ଦେଵଯୋଗ୍ଯାଂ ଚ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍
ଯିଏ ଖୋଲାମେଳା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରେ, ଗୋପମାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଏ—ସେକୁ ଦେବତାମାନ୍ୟା ରୁକ୍ମିଣୀ ପାଇଁ ବର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ କି?
ଦାତୁମିଚ୍ଛସି ଵାକ୍ଯେନ ଭିଙୁକସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚ । ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବୁଦ୍ଧିହୀନୋଽସି ଵଚନାଦ୍ଵଦ୍ଗ(ଦୁର୍ବ) ଲସ୍ଯ ଚ
ରାଜା, ଯଦି ତୁମେ ଭିକାରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବଳ କଥାରେ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନହୀନ । ଅପ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରି ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ ।
ମା ରାଜପୁତ୍ରୋ ମାଶୂରୋ ମ କୁଲୀନଶ୍ଚ ମା ଶୁଚିଃ । ମା ଦାତା ମା ଧନାଢ୍ଯଶ୍ଚ ମା ଯୋଗ୍ଯୋ ମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ନୁହଁ, ସେ ଶୂର ନୁହଁ, ସେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ନୁହଁ, ସେ ପବିତ୍ର ନୁହଁ । ସେ ଦାନୀ ନୁହଁ, ସେ ଧନୀ ନୁହଁ, ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନଥିବା ।
କନ୍ଯାଂ ଦେହି ସୁପୁତ୍ରାଯ ଶିଶୁପାଲାଯ ଭୂମିପ । ବଲେନ ରୁଦ୍ରତୁଷ୍ଟାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ରତନଯାଯ ଚ
ରାଜା, ଆପଣ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଭଲ ପୁଅ, ଶିଶୁପାଳ, ଶକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିବା, ରାଜାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଇଦିଅ।
ନିମନ୍ତ୍ରଣଂ କୁରୁ ନୃପ ନାନାଦେଶଭଵାନ୍ନୃପାନ୍ । ବାନ୍ଧଵାଂଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ପତ୍ରଦ୍ଵାରା ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ରାଜା, ଆପଣ ଦ୍ରୁତ ଚିଠି ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବଡ଼ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵିରାଟଂ ଚ ମୁଦ୍ଗଲଂ ଚ ମୁରଙ୍ଗକମ୍ । ଭଲ୍ଲକଂ ଗଲ୍ଲକଂ ଖର୍ଵ ଦୁର୍ଗଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯ ଦ୍ଵିଜମ୍
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ବିରାଟ, ମୁଦ୍ଗଳ, ମୁରଙ୍ଗକ, ଭଲ୍ଲକ, ଗଲ୍ଲକ, ଖର୍ବ ଓ ଦୁର୍ଗାକୁ ଏକ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପଠାନ୍ତୁ।
ଘୃତକୁଲ୍ଯାସହସ୍ରଂ ଚ ମଧୁକୁଲ୍ଯାସହସ୍ରକମ୍ । ଦଧିକୁଲ୍ଯାସହସ୍ରଂ ଚ ଦୁଗ୍ଧକୁଲ୍ଯାସହସ୍ରକମ୍
ଘିଅର ହଜାର ଘଡ଼ା, ମଧୁର ହଜାର ଘଡ଼ା, ଦହିର ହଜାର ଘଡ଼ା ଓ ଦୁଧର ହଜାର ଘଡ଼ା।