ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସଃ ଶିଷ୍ଯତ୍ରିକୋଟିଭିଃ । ଶିଷ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷୈଶ୍ଚ ସହିତୋ ଗର୍ଗଃ କୁଲପୁଲୋହିତଃ
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ବ୍ୟାସ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ଗର୍ଗ, କୁଳପୁଲୋହିତ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଗାଲଵଶ୍ଚ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ସହସୈଃ ସୌଭରିସ୍ତଥା । ତ୍ରିକୋଟିଭିର୍ଲୋମଶଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ଗାଳବ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ସୌଭରି ମଧ୍ୟ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଲୋମଶ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
କୋଟିଭିର୍ଵାମଦେଵଶ୍ଚ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ । ସାଂଦୀପନିର୍ଦେଵଲଶ୍ଚ ସଚ୍ଛିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ବାମଦେବ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ସାନ୍ଦୀପନି ଓ ଦେବଳ ମଧ୍ୟ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଵୋଢୁଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ କୋଟିଭିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷୈଃ ପଞ୍ଚଶିଖସ୍ତଥା । ଅହଂ ନାରାଯଣଶ୍ଚୈଵ ନରୋ ମମ ସହୋଦରଃ
ବୋଢୁ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ପଞ୍ଚଶିଖ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ମୁଁ ନାରାୟଣ ଓ ମୋ ସହୋଦର ନର—
ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ କୋଟିଭିଃ । ତ୍ରିକୋଟିଭିର୍ଜରତ୍କାରୁରାସ୍ତୀକଶ୍ଚ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଜରତ୍କାରୁ ଓ ଆସ୍ତୀକ—
ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ପର୍ଶୁରାମୋ ଵତ୍ସୋ ଲକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯକୈଃ । ଦକ୍ଷସ୍ତ୍ରିଲକ୍ଷୈଃ ଶିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ କପିଲଃ ପଞ୍ଚକୋଟିଭିଃ
ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ପରଶୁରାମ, ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବତ୍ସ, ତିନିଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଦକ୍ଷ, ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ କପିଳ—
ସଂଵର୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରିଲକ୍ଷୈଶ୍ଚାପ୍ଯୁତଥ୍ଯଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ । ସହସ୍ରୈର୍ଜୈମିନିଶ୍ଚୈଵ ପୈଲୋ ଲକ୍ଷୈସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସଂବର୍ତ୍ତ ତିନି ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଏହିପରି ଉତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଜୈମିନି ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଓ ପୈଳ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।
ସୁଵଣଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଏଵ ଚ । ଶିଷ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷୈଃ ସମେତଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପୁରୋଗମଃ
ସୁବଣ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଏବଂ ବୈଶମ୍ପାୟନ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ଅନେକ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ହୋଇ ଥିଲେ।
ଲକ୍ଷୈଃ ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତଥା ଶୃଙ୍ଗୀ ଚୋପମନ୍ଯୁସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଗୌରମୁଖଃ କଚୋ ଲକ୍ଷୈର୍ଗୁରୋଃ ସୁତଃ
ଶୃଙ୍ଗୀ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଉପମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଗୌରମୁଖ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ କଚ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତଥା ଦ୍ରୋଣଃ କୃପାଚାର୍ଯଃ ସଶିଷ୍ଯକଃ । ଭୀଷ୍ମଃ କର୍ଣଶ୍ଚ ଶକୁନୀ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଥା
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା, ଡ୍ରୋଣ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି ଓ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶୁଭକର୍ମଣି ନିଷ୍ପନ୍ନେ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଯେ ସମାଗତାଃ । ଶିଵବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ମୁନଯଶ୍ଚ ତଥାଽପରେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି ସେମାନେ — ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମାନେ — ସମସ୍ତେ ଚାଲିଯିବେ।
ଭଵାଶ୍ଚ ଯାଦଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଵିଶ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍ । ମତ୍ପିତ୍ରା ମାତୃଭିଃ ସାର୍ଧ ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ଚ କ୍ଷଣେ ନୃପ
ତୁମେ ଯାଦବମାନେ ସହିତ, ମୋର ପିତା ଓ ମାଆମାନେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର।
ଅପରେ ଯଦଵୋଽନ୍ଯେ ଚ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମଥୁରାଂ ପୁରୀମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ଵିରସୋ ରାଜା ତମୁଵାଚ ଭଯାକୁଲଃ
ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଥୁରା ନଗରକୁ ଯିବେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଓ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉଗ୍ରସେନ ଉଵାଚ ଵାସୁଦେଵ ନ ଯାସ୍ଯାମି ଭୂମିଂ ତାଂ ପୈତୃକୀଂ ପୁନଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥପରାଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ଦୈଵେ କର୍ମଣି ପୈତୃକେ
ଉଗ୍ରସେନ କହିଲେ: ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ପୁଣି ସେ ପୂର୍ବଜମାନେର ଭୂମିକୁ ଯିବିନି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ପୂର୍ବଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସେଇ ଭୂମିକୁ ମୁଁ ଛାଡିଦେଉନି।
ପାଵକେ ଭୂମିଦେଶେ ଚ ପିତୄଣାଂ ନିର୍ଵପେତ୍ତୁ ଯଃ । ତଦ୍ଭୂମିଃ ସ୍ଵାମିପିତୃଭିଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି ହନ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ପୂର୍ବଜ ଭୂମିରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପିତା ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେଇ ଭୂମି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ପିତୄଣାଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦେଵାନାମପି ପୂଜନମ୍ । କିଂଚିତ୍ଫଲପ୍ରଦଂ ଚୈଵ ସଂପୂର୍ଣେ ପୈତୃକେ ସ୍ଥଲେ
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା କିଛି ଫଳ ଦିଏ; ଯଦି ସେଠା ପୂର୍ବଜ ଭୂମି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପଯୋଗ ହୁଏ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକଲତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରେଯସୀ ସଦା । ଦୁର୍ଲଭା ପୈଦୃକୀ ଭୂମିଃ ପିତୁର୍ମାତୁର୍ଗରୀଂଯସୀ
ପୁଅ, ପଉତ, ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜ ଭୂମି ସବୁବେଳେ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପିତା ମାଆଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଚ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ଦୈଵେ କର୍ମଣି ପୈତୃକେ । କ୍ରୀଡାଂ ଚ ଦତ୍ତେ ଦାନଂ ଚ ପରଦତ୍ତମଶୁଦ୍ଧକମ୍
ଦେବତା ଓ ପୂର୍ବଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଖେଳ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଅପବିତ୍ର।
ମ୍ରିଯତେ ପୈତୃକୀଭୂମ୍ଯଂ ତୀର୍ଥତୁଲ୍ଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଗଙ୍ଗାଜଲସମଂ ପୂତଂ ପତୃଖାତୋଦକଂ ହରେ
ଯିଏ ପୂର୍ବଜ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ତୀର୍ଥ ସମାନ ଫଳ ପାଏ; ସେଠାରେ ଖୋଦା କୁଆଁର ପାଣି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମାନ ପବିତ୍ର, ହେ ହରି।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଜଲେ ପୂତେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପିତଣାଂ ତର୍ପଣାଂ ତତ୍ର ପଵିତ୍ରଂ ଦେଵପୂଜନମ୍
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ ଫଳ ମିଳେ; ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଓ ଦେବପୂଜା ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ପୈତୃକୀ ଜନ୍ମଭୂମିଶ୍ଚେଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ତତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପୈତୃକୀଭୂମିତୁଲ୍ଯାଚ ଦାନଭୂମିଃ ସତାମପି
ଯଦି ସେଠା ନିଜର ପୂର୍ବଜ ଜନ୍ମଭୂମି, ତେବେ ଫଳ ଦୁଇଗୁଣା ମିଳେ; ନିଜର ପୂର୍ବଜ ଭୂମି ସମାନ ଦାନ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଵାସୁଦେଵ ଉଵାଚ ଭୋଗାସ୍ତେ ଵଚନଂ କିଂ ଵା ନିଷେକଃ କେନ ଵାର୍ଯଂତେ । ପୈତୃକୀ ତୀର୍ଥତୁଲ୍ଯା ସା କିଂ ତୀର୍ଥଂ ଦ୍ଵାରକାପରମ୍
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: କେଉଁ ଭୋଗ, କେଉଁ ଆଦେଶ କିମ୍ବା କେଉଁ ନିଷେଧ ରହିପାରିବ? ସେ ପୂର୍ବଜ ଭୂମି ତୀର୍ଥ ସମାନ — ଦ୍ୱାରକା ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ କଣ ଅଛି?
ସର୍ଵତୀର୍ଥପରା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦ୍ଵାରକା ବହପୁଣ୍ଯଦା । ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵେଶମାତ୍ରେଣ ନରାଣାଂ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡନମ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାରକା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଥିବା; ଏଠାରେ କେବଳ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଦାନଂ ଚ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଚ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଚ ଦେଵପୂଜନମ୍ । ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ଗଙ୍ଗାଦୀନାଂ ଚ ଭୂମିପ
ଦ୍ୱାରକାରେ ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ, ହେ ରାଜା।
ଗଚ୍ଛ ବ୍ରହ୍ମଦିଭିଃ ସାର୍ଧ ମୁନିଭିର୍ଯାଦଵୈଃ ସହ । ରାଜେନ୍ଦ୍ରଭଵନଂ ତତ୍ର ଗୃହାଣାଂ ସାଦରଂ ପୁନଃ
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କର ମହଳକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ପୁନି ଆଦର ସହିତ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
କରୋତି ଶଶ୍ଵନ୍ନ୍ଯକ୍କାରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀମ୍ । ନିଵସ ତ୍ଵଂ ସୁଧର୍ମାଯାଂ ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ଚ କ୍ଷଣେ ନୃପ
ସେ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀକୁ ଅପମାନ କରେ; ରାଜା, ତୁମେ ସୁଧର୍ମା ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ କିଛି ସମୟ ରୁହ।
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପସ୍ଥିତା ଭୂପା ରାଜେନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲେଶ୍ଵରାଃ । କରଂ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ତୁଭଯଂ ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ସୁରା ଯଥା
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ରାଜ୍ୟମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତିମାନେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯେପରି ସୁରମାନେ କର ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମକୁ କର ଦେବେ।
ଭୂଯାଜ୍ଜିତଃ କୁବେରଶ୍ଚ ଧନେନ ଧନସଂପଦା । ତେଜସା ଭାସ୍କରଶ୍ଚାପି ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ସଂପଦଃ ତଥା
ଧନ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ କୁବେର ହରାଯାଇଛନ୍ତି; ତେଜରେ ଭାସ୍କର ଓ ସମ୍ପଦରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହରାଯାଇଛନ୍ତି।
ଦେଵା ଜିତା ରଣେନୈଵ ପୁଣ୍ଯେନ ମୁନଯୋ ଜିତାଃ । ତପସ୍ଵିନଶ୍ଯ ତପସା ଵ୍ରତୀନଶ୍ଚ ଵ୍ରତେନ ଚ
ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଯାନ୍ତି, ମୁନିମାନେ ପୁଣ୍ୟରେ; ତପସ୍ୱୀମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଓ ବ୍ରତୀମାନେ ବ୍ରତରେ ହରାଯାନ୍ତି।
ଉଗ୍ରସେନସମୋ ରାଜା ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସଭାଯାଂ ଯସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ବଲଦେଵୋ ମହାବଲଃ
ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପରି ରାଜା କେବେ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ନ ହେବେ; ଯାହାଙ୍କ ସଭାରେ ଭଗବାନ ବଳରାମ, ମହାବଳଶାଳୀ, ବସିଛନ୍ତି।