ଅସଂଖ୍ଯୈର୍ମନ୍ଦିରୈ ରମ୍ଯୈରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈରପି ସଂସ୍କୃତାମ୍ । ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣୈର୍ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯଭୂଷିତୈଃ
ସେଠି ଅସଂଖ୍ୟ ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଥିଲା, ଯାହା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଚନ୍ଦନ କାଠରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ।
ମାଣିକ୍ଯହୀରକୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସଦ୍ରତ୍ନକଲଶାନ୍ଵିତୈଃ । ମଣିଭିର୍ନିର୍ମିତୈରିଷ୍ଟୈଃ ସୋପାନନିକରୈର୍ଵରୈଃ
ସେଠି ଚମତ୍କାର ମାଣିକ୍ୟ ଓ ହୀରା, ଶୁଭ ରତ୍ନଖଚିତ କଳଶ, ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରର ଶୋଭାମୟ ସିଢ଼ି ଥିଲା ।
କପାଟୈଃ କଠିନୈର୍ଦଵ୍ଯୈରର୍ଗଲାକୀଲକୈର୍ଯୁତାମ୍ । ହରିନ୍ମଣୀନାଂ ସ୍ତମ୍ଭାନାଂ କଦମ୍ବୈରପି ସଂଯୁତୈଃ
ସେଠି ଦୃଢ଼ ଓ ମଜବୁତ ଦ୍ୱାର, ରୋଡ଼ ଓ ଖୁଟି ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲା, ଏବଂ ହରିତମଣିର ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଭଳି ଶୋଭିତ ଥିଲା ।
ନାନାଚିତ୍ରୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପରିଷ୍କୃତୈଃ । ଦର୍ପଣୈଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତୈଃ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଓ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଅଳଙ୍କାର, ଦର୍ପଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧଳା ଚାମର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାଙ୍ଗଣୈଃ ପଦ୍ମରାଗାଦ୍ଯରିନ୍ଦ୍ରନୀଲପରିଷ୍କୃତାମ୍ । ଵୀଥୀଭୀ ରତ୍ନଖଚିତୈରାଜମାର୍ଗୈଃ ସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେଠିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଏବଂ ରତ୍ନଖଚିତ ଗଲି ଓ ରାଜପଥ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନସୂର୍ଯାଭାଂ ଜ୍ଵଲିତାଂ ରତ୍ନତେଜସା । ଗଵାକ୍ଷଲକ୍ଷୈଃ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଵାଜିଶାଲାପରିଷ୍କୃତାମ୍
ସେଠି ରତ୍ନର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଜନେଲା ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ରଖିବା ଶାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦ୍ଵାରକାଂ ରମ୍ଯାଂ ତେ ଦେଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ । ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ଦେଵୋ ଲାଙ୍ଗଲୀ ଭଗଵାନଜଃ
ସେଇ ରମ୍ୟ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଶାନ୍ତ ମୁହଁରେ ଭଗବାନ ବଳରାମ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।
ସସ୍ମାର ଯଦୁଵଂଶାନାଂ ସମୂହମୁଗ୍ରସେନକମ୍ । ଵସୁଦେଵଂ ଦେଵକୀଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚ ସମାତୃକାନ୍
ସେ ଯଦୁବଂଶୀମାନଙ୍କ ସମାବେଶ, ଉଗ୍ରସେନ, ବସୁଦେବ, ଦେବକୀ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ତାଙ୍କର ମାଆମାନେଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ ।
ନନ୍ଦଂ ଯଶୋଦାଂ ଗୋପାଲାନ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ରମୁନିପୁଂଗଵାମ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍କିନ୍ନରାଂଶ୍ଚୈଵ ସହିତୋ ଯଦୁପୁଂଗଵୈଃ
ନନ୍ଦ, ଯଶୋଦା, ଗୋପମାନେ, ରାଜାମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ, ଏହା ସହ ଯଦୁବଂଶର ପ୍ରମୁଖମାନେ—
ନନ୍ଦୋ ଯଶୋଦା ଗୋପାଶ୍ଚ ଜନନ୍ଯା ସହ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରାଶ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯାଧର୍ଯଶ୍ଚ ନାରଦ
ନନ୍ଦ, ଯଶୋଦା, ଗୋପମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମାଆ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଓ ନାରଦ—
କିନ୍ନର୍ଯଶ୍ଚାପି ନର୍ତକ୍ଯୋ ଗାଯକା ଵାଦ୍ଯଭାଣ୍ଡକାଃ । ଭିକ୍ଷୁକା ଭାଣ୍ଡକାଶ୍ଚୈଵ ଭଟ୍ଟାଶ୍ଚଗଣକାସ୍ତଥା
ନାଚୁଥିବା କିନ୍ନରୀମାନେ, ଗାଇକମାନେ, ବାଦକମାନେ, ଭିକ୍ଷୁକ, ଅଭିନୟକାରୀ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ—
ନାନାଦେଶୋ ଦ୍ଭଵା ଭୂପା ଵୈଦ୍ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ମାନଵାଃ । ସଂନ୍ଯାସିନଶ୍ଚ ଯତଯୋଽଵଧୂତା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ, ଡାକ୍ତରମାନେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ତପସ୍ବୀ, ଅବଧୂତ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ—
ଆଯଯୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସଶିଷ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧପୁଂଗଵାଃ । ସନକଶ୍ଚ ସନନ୍ଦଶ୍ଚ ତ୍ତୀଯଶ୍ଚ ସନାତନଃ
ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖମାନେ, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ସନାତନ—
ସନତ୍କୁମାରୋ ଭଗଵାଞ୍ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ । ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ସାର୍ଧ ପଞ୍ଚଵର୍ଷା ଦିଗମ୍ବରଃ
ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୁରୁ, ପଞ୍ଚବର୍ଷ ବୟସର ତିରିଶି ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଦିଗମ୍ବର ରୂପେ—
ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିଲକ୍ଷୈଃ ସହିତୋ ଦୁର୍ଵାସା ଭଗଵାନଜଃ । ଲକ୍ଷଶିଷ୍ଯୈଃ କଶ୍ଯପଶ୍ଚ ଵାଲ୍ମୀକିଶ୍ଚ ତ୍ରିଲକ୍ଷକୈଃ
ଭଗବାନ ଦୁର୍ବାସା ତିନିଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, କଶ୍ୟପ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ବାଲ୍ମୀକି ତିନିଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଲକ୍ଷଶିଷ୍ଯୈର୍ଗୌ ତମଶ୍ଚ କୌଟିଭିଶ୍ଚ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଶୁକ୍ରସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ସାର୍ଧ ଭରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ଲକ୍ଷକୈଃ
ଗୌତମ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ବୃହସ୍ପତି କୋଟି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଶୁକ୍ର ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ସାର୍ଧମଙ୍ଗିରା ଭଗଵାନଜଃ । ଵସିଷ୍ଠଃ କୋଟିଭିଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ ପ୍ରଚେତାଃ କୋଟିଭିସ୍ତଥା
ଭଗବାନ ଅଙ୍ଗିରା ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ବଶିଷ୍ଠ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ପ୍ରଚେତା ମଧ୍ୟ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ତ୍ରିଲକ୍ଷୈଶ୍ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯଃ କୋଟିଭିଃ ସହ । ପୁଲହୋ ଲକ୍ଷଶିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ କ୍ରତୁର୍ଲକ୍ଷୈସ୍ଥୈଵ ଚ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତିନିଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ପୁଲହ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଅତ୍ରିସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଭୃଗୁଶ୍ଚ ପଞ୍ଚକୋଟିଭିଃ । ତ୍ରିକୋଟିଭିର୍ମରୀଚିଶ୍ଚ ଶତାନନ୍ଦଃ ସହସ୍ରକୈଃ
ଅତ୍ରି ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଭୃଗୁ ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ମରୀଚି ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ଶତାନନ୍ଦ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ସାର୍ଧ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ଵିଭାଣ୍ଡକଃ । ପାପିନିଃ କୋଟିଭିଃ ଶିଷ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷୈଃ କାତ୍ଯାଯନସ୍ତଥା
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ବିଭାଣ୍ଡକ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ପାପିନି ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, କାତ୍ୟାୟନ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସଃ ଶିଷ୍ଯତ୍ରିକୋଟିଭିଃ । ଶିଷ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷୈଶ୍ଚ ସହିତୋ ଗର୍ଗଃ କୁଲପୁଲୋହିତଃ
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ବ୍ୟାସ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ଗର୍ଗ, କୁଳପୁଲୋହିତ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଗାଲଵଶ୍ଚ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ସହସୈଃ ସୌଭରିସ୍ତଥା । ତ୍ରିକୋଟିଭିର୍ଲୋମଶଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ଗାଳବ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ସୌଭରି ମଧ୍ୟ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଲୋମଶ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
କୋଟିଭିର୍ଵାମଦେଵଶ୍ଚ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ । ସାଂଦୀପନିର୍ଦେଵଲଶ୍ଚ ସଚ୍ଛିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ବାମଦେବ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ସାନ୍ଦୀପନି ଓ ଦେବଳ ମଧ୍ୟ ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ—
ଵୋଢୁଃ ଶିଷ୍ଯୈଃ କୋଟିଭିଶ୍ଚ ଲକ୍ଷୈଃ ପଞ୍ଚଶିଖସ୍ତଥା । ଅହଂ ନାରାଯଣଶ୍ଚୈଵ ନରୋ ମମ ସହୋଦରଃ
ବୋଢୁ ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ପଞ୍ଚଶିଖ ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ମୁଁ ନାରାୟଣ ଓ ମୋ ସହୋଦର ନର—
ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଶ୍ଚ କୋଟିଭିଃ । ତ୍ରିକୋଟିଭିର୍ଜରତ୍କାରୁରାସ୍ତୀକଶ୍ଚ ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଦଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଜରତ୍କାରୁ ଓ ଆସ୍ତୀକ—
ତ୍ରିକୋଟିଭିଃ ପର୍ଶୁରାମୋ ଵତ୍ସୋ ଲକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯକୈଃ । ଦକ୍ଷସ୍ତ୍ରିଲକ୍ଷୈଃ ଶିଷ୍ଯୈଶ୍ଚ କପିଲଃ ପଞ୍ଚକୋଟିଭିଃ
ତିରିଶି କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ପରଶୁରାମ, ଏକଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବତ୍ସ, ତିନିଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଦକ୍ଷ, ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ କପିଳ—
ସଂଵର୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରିଲକ୍ଷୈଶ୍ଚାପ୍ଯୁତଥ୍ଯଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ । ସହସ୍ରୈର୍ଜୈମିନିଶ୍ଚୈଵ ପୈଲୋ ଲକ୍ଷୈସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସଂବର୍ତ୍ତ ତିନି ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଏହିପରି ଉତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଜୈମିନି ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଓ ପୈଳ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।
ସୁଵଣଂଶ୍ଚ ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଏଵ ଚ । ଶିଷ୍ଯୈର୍ଲକ୍ଷୈଃ ସମେତଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଃ ପୁରୋଗମଃ
ସୁବଣ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଏବଂ ବୈଶମ୍ପାୟନ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ଅନେକ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ହୋଇ ଥିଲେ।
ଲକ୍ଷୈଃ ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତଥା ଶୃଙ୍ଗୀ ଚୋପମନ୍ଯୁସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ଗୌରମୁଖଃ କଚୋ ଲକ୍ଷୈର୍ଗୁରୋଃ ସୁତଃ
ଶୃଙ୍ଗୀ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ, ଉପମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଗୌରମୁଖ ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ କଚ ଲକ୍ଷ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତଥା ଦ୍ରୋଣଃ କୃପାଚାର୍ଯଃ ସଶିଷ୍ଯକଃ । ଭୀଷ୍ମଃ କର୍ଣଶ୍ଚ ଶକୁନୀ ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଥା
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମା, ଡ୍ରୋଣ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି ଓ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।