କପାଲେ ମଣ୍ଡଲାକାରକସ୍ତୂରୀଯୁକ୍ତଚନ୍ଦନମ୍ । ସକଲଙ୍କଂ ମୃଗାଙ୍କଂ ଚ ଶୋଭିତଂ ଜଲଦେ ତଥା
ତାଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଚକ୍ରାକାର କସ୍ତୂରୀ ଓ ଚନ୍ଦନ ରେଖା ଥିଲା, ଯାହା ମେଘରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ଶ୍ଯାମଲଂକାନ୍ତଂ ରାଧାକାନ୍ତଂ ମନୋହରମ୍ । ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ହାତ, ଶ୍ୟାମଳ ଦେହ, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ରାଧାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା; ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତ ମୁହଁ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଥିବା ରୂପ।
ରତ୍ନକେଯୂରଵଲଯରତ୍ନମଞ୍ଜୀରରଞ୍ଜିତମ୍ । ରୁଦନ୍ତଂ ପିତୁରୁତ୍ସଙ୍ଗେ ବଲେନ ସହିତଂ ପରମ୍
ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହସ୍ତବଳୟ, କଙ୍କଣ ଓ ପାଦପଟି ଧରିଥିଲେ, ସେ ବଳରାମ ସହିତ, ପିତାଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଅଥ ମଙ୍ଗଲକାଲେ ଚ ଶୁଭଲଗ୍ନେ ମନୋରମେ । ସଂପୀକ୍ଷିତେ ଗ୍ରହୈଃ ସୌମ୍ଯୈର୍ଜାଂଗ୍ରଲ୍ଲଗ୍ନାଧିପେ ସ୍ଥିତେ
ତାପରେ ମଙ୍ଗଳ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସମୟରେ, ସୁମଧୁର ଗ୍ରହମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଲଗ୍ନେଶ୍ୱର ଭଲ ଅବସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ,
ଅସଦ୍ଗ୍ରହୈରଦୃଷ୍ଟେ ଚ ସଦ୍ଗ୍ରହେକ୍ଷିତ ଏଵ ଚ । ଶୁଭକର୍ମସମାରମ୍ଭଂ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନପୂର୍ଵକମ୍
ଅଶୁଭ ଗ୍ରହମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେବା ସହ, କେବଳ ଶୁଭ ଗ୍ରହମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ପୂର୍ବରୁ ଶୁଭବାଦ କହାଯିବା ସହ।
ଚକାର ଵସୁଦେଵଶ୍ଚାପ୍ଯାଜ୍ଞଯା ସୁରଵିପ୍ରଯୋଃ । ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣଶତକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଚ ସାଦରମ୍
ବସୁଦେବ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏକ ଶତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଲେ।
ଦେଵେନ୍ଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପୁରୋହିତମ୍ । ଗଣେଶଂ ଚ ଦିନେଶଂ ଚ ଵହ୍ନିଂ ଚ ଶଂକରଂ ଶିଵାମ୍
ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୋହିତ, ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଶଙ୍କର ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି,
ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵଷଟ୍କଂ ଚ ସାକ୍ଷତୈର୍ଦେଵସଂସଦି । ଉପଚାରୈଃ ଷୋଡଶଭିଃ ସଂଯତୋ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଏହି ଛଅ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୋଧା ଭାବରେ ଷୋଡଶୋପଚାର ପୂଜା କଲେ, ଭକ୍ତି ଓ ସଂଯମ ସହିତ।
ପୁତ୍ରାଧିଵାସନଂ ଚକ୍ରୈ ଵେଦମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂସଦି । ସଂପୂଜ୍ଯ ନାନାଦେଵାଂଶ୍ଚ ଦିକ୍ପାଲାଂଶ୍ଚ ନଵଗ୍ରହାନ୍
ପୁଅ ଅଧିବାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସଭାରେ କଲେ; ବିଭିନ୍ନ ଦେବତା, ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ନବଗ୍ରହଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ପଞ୍ଚୋପଚାରାଂଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଷୋଡଶମାତୃକାଃ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଵସୁଧାରାଂ ଚ ସପ୍ତଵାରାନ୍ଘୃତେନ ଚ
ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉପଚାର ସହ ଷୋଡଶ ମାତୃକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ସପ୍ତବାର ଘୃତ ସହ ମାଟି ଦାନ କଲେ।
ଚେଦିରାଜଂ ଵସୁଂ ନତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ପୁନଃ । ଵୃଦ୍ଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସୁନିର୍ଵାପ୍ଯ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୈଵିକଂ ତଥା
ଚେଦିରାଜ ବସୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଓ ସମ୍ମାନ କରି, ପୁନି ଚଲିଗଲେ; ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ କରିଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରଂ ଦଦୌ ମୁଦା । ଵଲଦେଵାଗ୍ରଚାଯୈଵ କୃଷ୍ଣାଯ ପରମାତ୍ମନେ
ବେଦ ଉକ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରି, ଆନନ୍ଦ ସହିତ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ପ୍ରଥମେ ବଳରାମ ଓ ପରେ କୃଷ୍ଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ଦଦୌ ତାଭ୍ଯାଂ ମୁନିଃ ସାଂଦୀପନିସ୍ତଥା । ଭିକ୍ଷାଂ ଦଦୌ ଚ ପ୍ରଥମଂ ପାର୍ଵତୀ ପରମାଦରାତ୍
ମୁନି ସାନ୍ଦୀପନି ଦୁହେଁକୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ; ପାର୍ବତୀ ଅତି ସମ୍ମାନ ସହ ପ୍ରଥମ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନପାତ୍ରସ୍ଥଂ ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯହୀରକମ୍ । ହୀରସାରଵିନିର୍ମାଣଂ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ଚ ହାରକମ୍
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନପାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ ଓ ହୀରା ରଖାଯାଇଥିଲା; ଶୁଦ୍ଧ ହୀରାର ହାର ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଶୁଭାଶିଷଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ଶୁକ୍ଲପୁଷ୍ପେଣା ଦୂର୍ଵଯା । ତତୋଽଦିତିର୍ଦିତିଶ୍ଚୈଵ ମୁନିପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଦେଵକୀ
ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଧଳା ଫୁଲ ଓ ଦୂର୍ବା ସହ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତାପରେ ଅଦିତି, ଦିତି, ମୁନିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଓ ଦେବକୀ,
ଯଶୋଦା ରୋହିଣୀ ହୃଷ୍ଟା ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଭିକ୍ଷାଂ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତାମ୍
ଯଶୋଦା, ରୋହିଣୀ, ଖୁସି ହୋଇଥିବା ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ଦେଵକନ୍ଯା ନାଗକନ୍ଯା ରାଜକନ୍ଯାଃ ପତିଵ୍ରତାଃ । କାମିନ୍ଯୋ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଚ ସସ୍ମିତାଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଲୋଚନାଃ
ଦେବତାଙ୍କର ଝିଅମାନେ, ନାଗମାନେଙ୍କର ଝିଅମାନେ, ରାଜାଙ୍କର ଝିଅମାନେ, ସେମାନେ ସବୁ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ; ଆଉ କିଛି ମହିଳାମାନେ ଆଶାକାମନାରେ ଭରିଥିଲେ, କିଛି ହସୁଥିଲେ, କିଛି ମୃଦୁ ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଵରୁଣାନୀ ଚ ପଵନାନୀ ଚ ରୋହିଣୀ । କୁବେରପତ୍ନୀଂ ସ୍ଵାହା ଚ ରତିଃ କାମସ୍ଯ କାମିନୀ
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ବରୁଣାଣୀ, ପବନାଣୀ, ରୋହିଣୀ, କୁବେରଙ୍କର ଘରବୁଢ଼ି, ସ୍ୱାହା ଓ କାମଦେବଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରତି—
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରଦଦୌ ଭିକ୍ଷାଂ ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍ । ଭିକ୍ଷାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ସବଲୋ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ଏମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ଦାନ ଦେଲେ। ଭଗବାନ୍ ବଳରାମ ସହିତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
କିଂଚିଦ୍ଦଦୌ ଚ ଗର୍ଗାଯ କିଚିତ୍ସ୍ଵଗୁରଵେ ତଥା । ଵୈଦିକଂ କର୍ମ ନିର୍ଵାପ୍ଯ ଗର୍ଗାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦୌ
ସେ କିଛି ଦାନ ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଦେଲେ, କିଛି ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ବେଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ।
ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚାପି ସାଦରମ୍ । ଯେ ଯେ ସମାଯଯୁର୍ଯଜ୍ଞେ ତେଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୁଭାଶିଷମ୍
ସେ ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଭୋଜନ କରାଇଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ।
କୃଣ୍ଣାଯ ବଲଦେଵାଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଯଯୃର୍ଗୁହମ୍ । ନନ୍ଦଃ ସଭାର୍ଯୋ ନିର୍ଵାପ୍ଯ ଶୁଭକର୍ମ ସୁତସ୍ଯ ଵୈ
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ସହିତ ଗୁହାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ନନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ଘରବୁଢ଼ି ସହିତ, ପୁଅ ପାଇଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।
କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ବଲଂ କୃଷ୍ଣଂ ଚୁଚୁମ୍ବ ଵଦନଂ ତଯୋଃ । ଉଚଚୈ ରୁରୋଦ ନନ୍ଦଶ୍ଚ ଯଶୋଦା ଚ ପତିଵ୍ରତା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ତଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ବୋଧଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ
ସେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୋଳେ ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ନନ୍ଦ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ପତିପରାୟଣ ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେମାନେଁକୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଇ, ଦୟାଭାବରେ ମନ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ସାନନ୍ଦଂ ଗଚ୍ଛ ହେ ମାତର୍ଯଶୋଦେ ତାତମତ୍ଵରମ୍ । ତ୍ଵମେଵ ମାତା ପୋଷ୍ଟ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ପିତା ଚ ପରମାର୍ଥତଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: 'ମାଁ ଯଶୋଦା, ଆନନ୍ଦରେ ଯାଅ, ବାପା ଦେରି କରନି। ତୁମେ ମୋର ସତ୍ୟ ମାତା, ପୋଷଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ମାଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଥରେ ମୋର ବାପା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।'
ଅଵନ୍ତିନଗରଂ ତାତ ଯାସ୍ଯାମି ସବଲୋଽଧୁନା । ମୁନେଃ ସାଂଦୀପନେଃ ସ୍ଥାନଂ ଵେଦପାଠାର୍ଥମୀପ୍ସିତମ୍
'ବାପା, ଏବେ ମୁଁ ବଳରାମ ସହିତ ଅବନ୍ତିନଗରକୁ ଯିବି, ସାନ୍ଦୀପନି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ, ବେଦ ପଢିବା ଇଚ୍ଛାରେ।'
ତତ ଆଗତ୍ଯ ସୁଚିରଂ କାଲେ ଭଵତି ଦର୍ଶନମ୍ । କାମଃ କରୋତି କଲନଂ ସ ଚ ଭେଦଂ କରୋତି ଚ
'ଏହା ପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁଣି ଦେଖା ହେବ। ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁଠି ମିଳନ ଆଣେ, ସେଠି ବିଚ୍ଛେଦ ମଧ୍ୟ ଆଣେ।'
ସର୍ଵଂ କାଲକୃତଂ ମାତର୍ଭେଦଂ ସଂମୀଲନଂ ନୃଣାମ୍ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ହର୍ଷଂ ଚ ଶୋକଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାଲଯମ୍
'ମା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ, ସୁଖ ଦୁଃଖ, ଆନନ୍ଦ ଶୋକ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା—ସବୁ କାଳର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।'
ମଯା ଦତ୍ତଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ସର୍ଵଂ ନନ୍ଦଶ୍ଚ ସାନନ୍ଦଂ ତ୍ଵାମେଵ କଥଯିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଛି, ସେଥିରେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ନନ୍ଦ ସମସ୍ତ କଥା ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ କହିଦେବେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତାଂ ନାଥୋ ଵସୁଦେଵସଭାଂ ଯଯୌ । ତଦାଜ୍ଞଯା କ୍ଷଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଯୌ ସଂଦୀପନେର୍ଗୂହମ୍
ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବସୁଦେବଙ୍କର ସଭାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ସେ ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ଗୁହାକୁ ଗଲେ।
ଵସୁଦେଵଂ ଦେଵକୀଂ ଚ ସଂଭାଷ୍ଯ ଵିନଯେନ ଚ । ନନ୍ଦଃ ସଭାର୍ଯଃ ପ୍ରଯଯୌ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ସେ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ସହିତ ନମ୍ରତାରେ କଥା ହେଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଘରବୁଢ଼ି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଚାଲିଗଲେ।