କିମୂଚୁର୍ଗୋପିକାଃ ସର୍ଵାଃ କିମୁଚୁର୍ଗୋପବାଲକାଃ । ଗୋପାଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାଃ କିଂଵୋଚୁର୍ଵଯସ୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ମେ
ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ କଣ କହିଲେ? ଗୋପା ଶିଶୁମାନେ କଣ କହିଲେ? ବୃଦ୍ଧ ଗୋପାମାନେ କଣ କହିଲେ, ଏବଂ ମୋ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ କଣ କହିଲେ?
ବଲଵେଵସ୍ଯ ଜନନୀ କିମୂଚେ ରୋହିଣୀ ସତୀ । କିମୁଚୂରପରାସ୍ତାତ ବନ୍ଧୁଵଲ୍ଲଭଵଲ୍ଲଵାଃ
ବଳରାମଙ୍କ ମା ରୋହିଣୀ କଣ କହିଲେ? ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଗୋପୀମାନେ କଣ କହିଲେ?
କିଂ ଭୁକ୍ତଂ କିମପୂର୍ଵଂ ଵା ଦତ୍ତଂ ମାତ୍ରା ଚ ରାଧଯା । କୀଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଧୁରଂ ସଂଭାଷା କୀଦୃଶୀତି ଚ
କଣ ଖାଇଯାଇଛି, କଣ ଅପୂର୍ବ ଦିଆଯାଇଛି, ମୋର ମାଆ ଓ ରାଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଣ ଦିଆଯାଇଛି? କେମିତି କଥା, କେତେ ମଧୁର ଭାଷା, କେମିତି ସମ୍ବାଦ—ଏହି ସବୁ କିପରି?
ଗୋପାନାଂ ଗୋପିକାନାଂ ଚ ଶିଶୂନାଂ ମାତୁରେଵ ଚ । ରାଧାଯାଶ୍ଚାପି କୀଦୃଗ୍ଵା ମଯି ପ୍ରେମୋଦ୍ଧଵାଧିକମ୍
ଗୋପ, ଗୋପୀ, ଶିଶୁମାନେ, ମାଆମାନେ ଓ ରାଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେମିତି ପ୍ରେମ ମୋ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଛି, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ?
ମାଂ ଚ ସ୍ମରତି ମାତା ମେ ମାଂ ଚ ସ୍ମରତି ରୋହିଣୀ। ମାଂ ଚ ସ୍ମରତି ସା ରାଧା ମତ୍ପ୍ରେମଵିରହାକୁଲା
ମୋ ମାଆ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି, ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ରାଧା, ମୋର ପ୍ରେମର ବିରହରେ ବିକଳ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି।
ମାଂ ଚ ସ୍ମରନ୍ତି ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋପାଶ୍ଚ ଗୋପବାଲକାଃ । ଭାଣ୍ଡୀରେ ଵଟମୂଲେ ଚ ବାଲାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ମାଂ ଵିନା
ଗୋପୀମାନେ, ଗୋପମାନେ, ଗୋପବାଳକମାନେ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି; ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଶିଶୁମାନେ ମୋ ବିନା ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଦତ୍ତମନ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଭିର୍ଯତ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ସୁଧୋପମମ୍ । ପ୍ରମଦାବାଲକୈଃ ସାର୍ଧଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପଦମୀପ୍ସିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ ଦିଆ ଅନ୍ନ ଖାଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରମଦା ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଉତ୍ସାହରେ ଭୋଜନ ହେଇଥିଲା, ସେଠିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଓ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ମନ ଚାହେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଯାଗସ୍ଥଲଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ଗୋଵର୍ଧନୋ ଵରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ ହୃତା ଗାଵୋ ଯତ୍ର ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟମୁତ୍ତମମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଯାଗର ସ୍ଥଳ ଦେଖାଯାଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋବର୍ଧନ ଦେଖାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଗାଁମାନେକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ସ୍ଥଳ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକୋକ୍ତଂ ମଧୁରାନ୍ଵିତମ୍ । ଉଦ୍ଧଵଃ ସମୁଵାଚେଦଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ମଧୁରତା ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ ଯଦ୍ଯଦୁକତଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସଫଲଂ ଜୀଵନଂ ଜନ୍ମ କୃତମତ୍ରୈଵ ଭାରତେ
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: ନାଥ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଇଚ୍ଛାମତ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଜୀବନ ଓ ଜନ୍ମ ସଫଳ ଓ ସାର୍ଥକ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଭାରତସାରଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ସାରଂ ଵ୍ରଜଭୂମୌ ଚ ସୁରମ୍ଯଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍
ଭାରତର ସାର ଦେଖାଯାଇଛି, ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏହାର ସାର ବ୍ରଜଭୂମିରେ ଓ ଶୁଭ୍ର ରାସମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯାଇଛି।
ତତ୍ସାରଭୂତା ଗୋଲୋକଵାସିନ୍ଯୋ ଗୋପିକାଃ ଵରାଃ । ଦୃଷ୍ଟା ତତ୍ମାରଭୂତା ଚ ରାଧା ରାସେଶ୍ଵରୀ ପରା
ଗୋଲୋକର ବାସିନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାର ସାର, ସେମାନେ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଧା, ରାସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟିକା, ସେଠିର ସାର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି।
କଦଲୀଵନମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ଜନେ ସୁହୃଦସ୍ଥଲେ । ପଙ୍କସ୍ଥେ ପଙ୍କଜଦଲେ ସଜଲେ ଚନ୍ଦନାର୍ଚିତେ
କଦଳୀବନ ମଧ୍ୟରେ, ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ, କାଦା ଲଗା ଅମଳ ତାଳପତ୍ର ଉପରେ, ଜଳରେ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଅବସ୍ଥାରେ।
ଶଯନେଽତିଵିଷଣ୍ଣା ସା ରତ୍ନଭୂଷଣଵର୍ଜିତା । ଅତୀଵ ମଲିନା କ୍ଷୀଣାଽଽଚ୍ଛାଦିତା ଶୁକ୍ଲଵାସସା
ସେ ଶଯ୍ୟାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣ ଶୂନ୍ୟ; ବହୁତ ମଲିନ, କ୍ଷୀଣ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା।
ସେଵିତା ସଖିଭିସ୍ତତ୍ର ସତତଂ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ । କୃଶୋଦରୀ ନିରାହାରା କ୍ଷଣଂ ଶ୍ଵସିତି ଚ କ୍ଷଣମ୍
ସେଠି ସେ ସଖୀମାନେ ସଦା ଧଳା ଚାମର ଦେଇ ସେବା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପେଟ ଶୁଖିଗଲା, ଖାଇନାହାନ୍ତି, କେବେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, କେବେ ନେଉନାହାନ୍ତି।
କ୍ଷଣଂ ଜୀଵତି କିଂ ଵା ସା ଵିରହଜ୍ଵରପୀଡିତା । କିଂ ଵା ଜଲଂ ସ୍ଥଲଂ କିଂ ଦା ନକ୍ତଂ କିଂ ଵା ଦିନଂ ହରେ
ସେ ବିରହ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ, କେବେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଜୀବନ୍ତ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ; ଏହା କି ଜଳ, କି ମାଟି, କି ରାତି, କି ଦିନ, ହେ ହରି?
ନରଂ ପଶୁଂ ନ ଜାନାତି କିଂ ପରଂ କିମୁ ବାନ୍ଧଵମ୍ । ବାହ୍ଯଜ୍ଞାନଵିରହିତା ଧ୍ଯାଯମାନା ପଦଂ ତଵ
ସେ ନ ପୁରୁଷ, ନ ପଶୁ, ନ ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି; ବାହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ, ତୁମ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ତ୍ରେଲୋକ୍ଯେ ଯଶସା ଭାତି ତନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଶସଂଭଵଃ । ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯାଂ ନୈଵ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନହୀନାଶ୍ଚ ଦସ୍ଯଵଃ
ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଉଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି କୀର୍ତିର ଉଦୟ। ଅଜ୍ଞାନୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମହିଳା ହତ୍ୟାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗନ୍ନାଥ କଦଲୀଵନମୀପ୍ସିତମ୍ । ବହିର୍ଭୂତା ନ ଜଗତାଂ ସା ରାଧା ତ୍ଵତ୍ପରାଯଣା
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଶୀଘ୍ର କଦଳୀବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ସେ ରାଧା, ତୁମେଠାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏହି ଜଗତରୁ ବାହାରିଯାଇଛନ୍ତି।
ଅତୀଵ ଭକ୍ତା ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ପ୍ରଭୁଣା ରକ୍ଷିତା ସଦା । ନ ହି ରାଧାପରା ଭକ୍ତା ନ ଭୂତା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, କେବେ ବି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିନାହାନ୍ତି, ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ରାଧା ଭଳି ଭକ୍ତ କେବେ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
ମନ୍ମଥଃ ଶଂକରାଦ୍ଭୀତୋ ଭଵାଂଶ୍ଚ ତତ୍ପୁରଃସୁରଃ । ଭଵଦ୍ଵିଧଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମଦଗ୍ଧା ଚ ରାଧିକା
କାମଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଭୟ କରିଥିଲେ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ଏଭଳି ପତି ପାଇଁ ରାଧା ଅତି ଆଗ୍ରହରେ ଦହିଗଲେ ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପରଂ କର୍ମ ତନ୍ନ କେନାପି ଵାର୍ଯତେ । ମଧୁର୍ଦହତି ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ସତତଂ କିରଣେନ ଚ
ସେହିପରି, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି, ଯାହାକୁ କେହି ବାଦା ଦେଇପାରେନି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସଦା ମଧୁର ଭାବେ ଦହେ ।
ଶଶ୍ଵତ୍ସୁଗନ୍ଧିଵାଯୁଶ୍ଚାପ୍ଯନାଥା ସର୍ଵବୀଡିତା । ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵର୍ଣଭା ସାଽଧୁନା କଜ୍ଜଲୋପମା
ସଦା ସୁଗନ୍ଧି ହାବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ଓ ଅନାଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସୁନା ରଙ୍ଗର ଚାମରା ଏବେ କାଳି ଦେଖାଯାଉଛି ।
ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣକେଶୀ ଚ ଵାସୋଵେଷଵିଵର୍ଚିତା । ସ୍ଵଯଂ ଵିଧାତା ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତଃ ସୁରାଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ଵିଭୁଃ
ସୁନା ରଙ୍ଗର କେଶ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ । ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନିଜେ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ।
ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତଃ ଶଂକରୋ ଦେଵୋ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ । ସନତ୍କୁମାରସ୍ତ୍ଵ ଦ୍ଭକ୍ତୋ ଗଣେଶୋ ଜ୍ଞାନିତାଂ ଵରଃ
ଶିବ ଦେବ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସନତ୍କୁମାର ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଗଣେଶ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ କତିଵିଧାସ୍ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତା ଧରଣୀତଲେ । ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତା ଯାଦୃଶୀ ରାଧା ନ ଭକ୍ତାଦୃଶୋଽପରଃ
ଧରଣୀରେ କେତେ ମହାମୁନି ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଅଛନ୍ତି! କିନ୍ତୁ ରାଧା ପରି ଭକ୍ତ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି ।
ଧ୍ଯାଯତେ ଯାଦୃଶୀ ରାଧା ସ୍ଵଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନ ତାଦୃଶୀ । ହରିରାଯାତି ଚେତ୍ଯେଵଂ ରାଧାଗ୍ରେ ସ୍ଵୀକୃତଂ ମଯା
ରାଧା ଯେପରି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ । ଯଦି ହରି ନିଜେ ଆସନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ରାଧା ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ମହାଭାଗ ତଦେଵ ସାର୍ଥକଂ କୁରୁ । ଅଦ୍ଧଵସ୍ଯ ଵଚଃଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସୋଵାଚ ମାଧଵଃ ଵେଦୋକ୍ତଂ କଥଯାମାସ ସହିତଂ ସତ୍ଯସୁଵ୍ରତମ୍
ଏହିପରି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାର୍ଥକ କର । ଅଦ୍ଧବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମାଧବ ହସିଲେ ଏବଂ ବେଦର କଥା ସହିତ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଧର୍ମଵିଵାହେଷୁ ଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ପ୍ରାଣସଂକଟେ । ଗଵାମର୍ଥେ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ନାନୃତଂ ସ୍ଯାଜ୍ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ଭଗବାନ କହିଲେ: ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ବିବାହ, ଜୀବିକା, ପ୍ରାଣର ସଙ୍କଟ, ଗାଁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନୁହେଁ ।
ତତ୍ସ୍ଵୀକାରଵିହୀନେନ କୁତସ୍ତ୍ଵଂ ନରକଃ କୁତଃ । ଗୋଲୋକଂ ଯାତି ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ନରକଂ ନ ହି ପଶ୍ଯତି
ସେହି ଗ୍ରହଣ ନ ହେଲେ, ତୁମ ପାଇଁ ନରକ କେଉଁଠୁ ଆସିବ? ମୋ ଭକ୍ତ ଗୋଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ନରକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ ।