ଅଥାଷ୍ଟନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥୋଦ୍ଧଵୋ ଯଶୋଦାଂ ଚ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତ୍ଵରଯା ମୁଦା । ଖର୍ଜୂରକାନନଂ ଵାମେ କୃତ୍ଵା ଚ ଯମୁନାଂ ଯଯୌ
ଏବେ ଅଠାଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବ, ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଶୀଘ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଡେଟ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲକୁ ବାମପଟେ ରଖି, ଯମୁନାକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତତ୍ରୈଵ ଜଗାମ୍ ମଥୁରାଂ ପୁନଃ ।ଦଦର୍ଶ ଵଟମୂଲେ ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ରହସି ସ୍ଥିତମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଖାଇ ନିଅ, ଉଦ୍ଧବ ପୁନି ମଥୁରାକୁ ଯାଇଲେ; ବଟ ଗଛ ତଳେ, ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକା ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଫୁଲ୍ଲୋଽପ୍ଯୁଦ୍ଧଵଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ସସ୍ମିତଂ ତମୁଵାଚ ସଃ । ରୁଦନ୍ତଂ ଶୋକଦଗ୍ଧଂ ଚ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଂ ଚ କାତରମ୍
ଫୁଲିଥିବା ମୁହଁରେ, ଉଦ୍ଧବକୁ ଦେଖି, ସେ ହସି କହିଲେ; ଉଦ୍ଧବ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଥିବା, ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ଆତଙ୍କିତ ଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଆଗଚ୍ଛୋଦ୍ଧଵ କଲ୍ଯାଣଂ ରାଧା ଜୀଵତି ଜୀଵତି । କଲ୍ଯାଣଯୁକ୍ତା ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଜୀଵନ୍ତି ଵିରହଜ୍ଵରାତ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଆସ ଉଦ୍ଧବ, ଭଲ ଅଛି। ରାଧା ଜୀବନ୍ତି, ଜୀବନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ବି ବିରହ ଜ୍ୱରରେ ତଥାପି ଜୀବନ୍ତି।
ଶୁଭଂ ଗୋପଶିଶୂନାଂ ଚ ଵତ୍ସାନାଂ ଚ ଗଵାମପି । ମାତା ମେ ପୁତ୍ରଵିରହାଦ୍ଯଶୋଦା କୀଦୃଶୀ ଚ ସା
ଗୋପା ଶିଶୁମାନେ, ବଛାମାନେ ଓ ଗାଉମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୋ ମା ଯଶୋଦା, ପୁତ୍ର ବିରହରେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି?
ଵଦ ବନ୍ଧୋ ଯଥାର୍ଥଂ ତତ୍ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିମୁଵାଚ ସା । ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ଜନନୀ କିଂ ଵା ପୁନଃ ସା କିମୁଵାଚ ମାମ୍
ବନ୍ଧୁ, ସତ୍ୟ କହ; ସେ ତୁମକୁ ଦେଖି କଣ କହିଲେ? ମୋ ମା ତୁମକୁ କଣ କହିଲେ, ଏବଂ ମୋ ବିଷୟରେ କଣ କହିଲେ?
ଦୃଷ୍ଟଂ ତଦ୍ଯମୁନାକୂଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ନିର୍ଜନୋପଵନୋଘୈଶ୍ଚ ସୁରମ୍ଯଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍
ତୁମେ ଯମୁନାର ପବିତ୍ର କୂଳ, ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲ, ରାସ ମଣ୍ଡଳ, ଏବଂ ମନୋହର ନିର୍ଜନ କୁଞ୍ଜ ଦେଖିଛ କି?
ରମ୍ଯଂ କୁଞ୍ଜକୁଟୀରୌଧୈ ରମ୍ଯଂ କ୍ରୀଡାସରୋଵରମ୍ । ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନଂ ଵିକସିତଂ ସଂକୁଲଂ ଚ ମଧୁଵ୍ରତୈଃ
ମନୋହର ଲତା ଘର, ଖେଳ ଝିଲି, ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ମଧୁମକୁ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଛ କି?
ଭାଣ୍ଡୀରେ ଚ ଵଟୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧୋ ବାଲକାନ୍ଵିତଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ଗୋଷ୍ଠୋ ଗଵାଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଗୋକୁଲଂ ଗୋକୁଲଵ୍ରଜମ୍
ଭାଣ୍ଡୀର ବଟ ଗଛ, ମୃଦୁ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଘିରିଥିବା, ଦେଖିଛ କି? ଗାଉ ଗୋଷ୍ଠ, ଗୋକୁଳ ଓ ଗୋକୁଳ ଗ୍ରାମ ଦେଖିଛ କି?
ଯଦି ଜୀଵତି ରାଧା ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ କିମୁଵାଚ ମାମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵଦ ହେ ବନ୍ଧୀ ଚାଽଽନ୍ଦୋଲଯତି ମେ ମନଃ
ଯଦି ରାଧା ଜୀବନ୍ତି, ତୁମକୁ ଦେଖି ସେ ମୋ ପାଇଁ କଣ କହିଲେ? ସବୁ କଥା କହ, ବନ୍ଧୁ, ଏହା ମୋ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
କିମୂଚୁର୍ଗୋପିକାଃ ସର୍ଵାଃ କିମୁଚୁର୍ଗୋପବାଲକାଃ । ଗୋପାଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧାଃ କିଂଵୋଚୁର୍ଵଯସ୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ମେ
ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ କଣ କହିଲେ? ଗୋପା ଶିଶୁମାନେ କଣ କହିଲେ? ବୃଦ୍ଧ ଗୋପାମାନେ କଣ କହିଲେ, ଏବଂ ମୋ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ କଣ କହିଲେ?
ବଲଵେଵସ୍ଯ ଜନନୀ କିମୂଚେ ରୋହିଣୀ ସତୀ । କିମୁଚୂରପରାସ୍ତାତ ବନ୍ଧୁଵଲ୍ଲଭଵଲ୍ଲଵାଃ
ବଳରାମଙ୍କ ମା ରୋହିଣୀ କଣ କହିଲେ? ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଗୋପୀମାନେ କଣ କହିଲେ?
କିଂ ଭୁକ୍ତଂ କିମପୂର୍ଵଂ ଵା ଦତ୍ତଂ ମାତ୍ରା ଚ ରାଧଯା । କୀଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଧୁରଂ ସଂଭାଷା କୀଦୃଶୀତି ଚ
କଣ ଖାଇଯାଇଛି, କଣ ଅପୂର୍ବ ଦିଆଯାଇଛି, ମୋର ମାଆ ଓ ରାଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଣ ଦିଆଯାଇଛି? କେମିତି କଥା, କେତେ ମଧୁର ଭାଷା, କେମିତି ସମ୍ବାଦ—ଏହି ସବୁ କିପରି?
ଗୋପାନାଂ ଗୋପିକାନାଂ ଚ ଶିଶୂନାଂ ମାତୁରେଵ ଚ । ରାଧାଯାଶ୍ଚାପି କୀଦୃଗ୍ଵା ମଯି ପ୍ରେମୋଦ୍ଧଵାଧିକମ୍
ଗୋପ, ଗୋପୀ, ଶିଶୁମାନେ, ମାଆମାନେ ଓ ରାଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେମିତି ପ୍ରେମ ମୋ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଛି, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ?
ମାଂ ଚ ସ୍ମରତି ମାତା ମେ ମାଂ ଚ ସ୍ମରତି ରୋହିଣୀ। ମାଂ ଚ ସ୍ମରତି ସା ରାଧା ମତ୍ପ୍ରେମଵିରହାକୁଲା
ମୋ ମାଆ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି, ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ରାଧା, ମୋର ପ୍ରେମର ବିରହରେ ବିକଳ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି।
ମାଂ ଚ ସ୍ମରନ୍ତି ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋପାଶ୍ଚ ଗୋପବାଲକାଃ । ଭାଣ୍ଡୀରେ ଵଟମୂଲେ ଚ ବାଲାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ମାଂ ଵିନା
ଗୋପୀମାନେ, ଗୋପମାନେ, ଗୋପବାଳକମାନେ ମୋତେ ମନେ ପକାନ୍ତି; ଭାଣ୍ଡୀର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ଶିଶୁମାନେ ମୋ ବିନା ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଦତ୍ତମନ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଭିର୍ଯତ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ସୁଧୋପମମ୍ । ପ୍ରମଦାବାଲକୈଃ ସାର୍ଧଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପଦମୀପ୍ସିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମାନେ ଦିଆ ଅନ୍ନ ଖାଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରମଦା ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଉତ୍ସାହରେ ଭୋଜନ ହେଇଥିଲା, ସେଠିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଓ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ମନ ଚାହେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଯାଗସ୍ଥଲଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ଗୋଵର୍ଧନୋ ଵରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ ହୃତା ଗାଵୋ ଯତ୍ର ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟମୁତ୍ତମମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଯାଗର ସ୍ଥଳ ଦେଖାଯାଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋବର୍ଧନ ଦେଖାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଗାଁମାନେକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ସ୍ଥଳ ଦେଖାଯାଇଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକୋକ୍ତଂ ମଧୁରାନ୍ଵିତମ୍ । ଉଦ୍ଧଵଃ ସମୁଵାଚେଦଂ ଭଗଵନ୍ତଂ ସନାତନମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ମଧୁରତା ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ ଯଦ୍ଯଦୁକତଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ସଫଲଂ ଜୀଵନଂ ଜନ୍ମ କୃତମତ୍ରୈଵ ଭାରତେ
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: ନାଥ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଇଚ୍ଛାମତ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଜୀବନ ଓ ଜନ୍ମ ସଫଳ ଓ ସାର୍ଥକ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଭାରତସାରଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍ । ତତ୍ସାରଂ ଵ୍ରଜଭୂମୌ ଚ ସୁରମ୍ଯଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍
ଭାରତର ସାର ଦେଖାଯାଇଛି, ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏହାର ସାର ବ୍ରଜଭୂମିରେ ଓ ଶୁଭ୍ର ରାସମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯାଇଛି।
ତତ୍ସାରଭୂତା ଗୋଲୋକଵାସିନ୍ଯୋ ଗୋପିକାଃ ଵରାଃ । ଦୃଷ୍ଟା ତତ୍ମାରଭୂତା ଚ ରାଧା ରାସେଶ୍ଵରୀ ପରା
ଗୋଲୋକର ବାସିନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାର ସାର, ସେମାନେ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାଧା, ରାସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟିକା, ସେଠିର ସାର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି।
କଦଲୀଵନମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ଜନେ ସୁହୃଦସ୍ଥଲେ । ପଙ୍କସ୍ଥେ ପଙ୍କଜଦଲେ ସଜଲେ ଚନ୍ଦନାର୍ଚିତେ
କଦଳୀବନ ମଧ୍ୟରେ, ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ, କାଦା ଲଗା ଅମଳ ତାଳପତ୍ର ଉପରେ, ଜଳରେ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଅବସ୍ଥାରେ।
ଶଯନେଽତିଵିଷଣ୍ଣା ସା ରତ୍ନଭୂଷଣଵର୍ଜିତା । ଅତୀଵ ମଲିନା କ୍ଷୀଣାଽଽଚ୍ଛାଦିତା ଶୁକ୍ଲଵାସସା
ସେ ଶଯ୍ୟାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣ ଶୂନ୍ୟ; ବହୁତ ମଲିନ, କ୍ଷୀଣ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା।
ସେଵିତା ସଖିଭିସ୍ତତ୍ର ସତତଂ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ । କୃଶୋଦରୀ ନିରାହାରା କ୍ଷଣଂ ଶ୍ଵସିତି ଚ କ୍ଷଣମ୍
ସେଠି ସେ ସଖୀମାନେ ସଦା ଧଳା ଚାମର ଦେଇ ସେବା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପେଟ ଶୁଖିଗଲା, ଖାଇନାହାନ୍ତି, କେବେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି, କେବେ ନେଉନାହାନ୍ତି।
କ୍ଷଣଂ ଜୀଵତି କିଂ ଵା ସା ଵିରହଜ୍ଵରପୀଡିତା । କିଂ ଵା ଜଲଂ ସ୍ଥଲଂ କିଂ ଦା ନକ୍ତଂ କିଂ ଵା ଦିନଂ ହରେ
ସେ ବିରହ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ, କେବେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଜୀବନ୍ତ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ; ଏହା କି ଜଳ, କି ମାଟି, କି ରାତି, କି ଦିନ, ହେ ହରି?
ନରଂ ପଶୁଂ ନ ଜାନାତି କିଂ ପରଂ କିମୁ ବାନ୍ଧଵମ୍ । ବାହ୍ଯଜ୍ଞାନଵିରହିତା ଧ୍ଯାଯମାନା ପଦଂ ତଵ
ସେ ନ ପୁରୁଷ, ନ ପଶୁ, ନ ଅନ୍ୟ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି; ବାହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ, ତୁମ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
ତ୍ରେଲୋକ୍ଯେ ଯଶସା ଭାତି ତନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଶସଂଭଵଃ । ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯାଂ ନୈଵ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନହୀନାଶ୍ଚ ଦସ୍ଯଵଃ
ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଉଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି କୀର୍ତିର ଉଦୟ। ଅଜ୍ଞାନୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମହିଳା ହତ୍ୟାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗନ୍ନାଥ କଦଲୀଵନମୀପ୍ସିତମ୍ । ବହିର୍ଭୂତା ନ ଜଗତାଂ ସା ରାଧା ତ୍ଵତ୍ପରାଯଣା
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଶୀଘ୍ର କଦଳୀବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ସେ ରାଧା, ତୁମେଠାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏହି ଜଗତରୁ ବାହାରିଯାଇଛନ୍ତି।
ଅତୀଵ ଭକ୍ତା ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ପ୍ରଭୁଣା ରକ୍ଷିତା ସଦା । ନ ହି ରାଧାପରା ଭକ୍ତା ନ ଭୂତା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, କେବେ ବି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିନାହାନ୍ତି, ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ରାଧା ଭଳି ଭକ୍ତ କେବେ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।