ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ଚ ପୃଥିଵୀ ତ୍ରେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୂଜିତା । ରାଧାଯାସ୍ତୀର୍ଥପୂତାଯାଃ ପାଦାବ୍ଜରଜସା ଵରା
ଧନ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, କାରଣ ଏହା ରାଧାଙ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ପଦ୍ମପାଦର ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର।
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ପୁଷ୍କରେ ପୁରା । ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଭକ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍
ପୁରୁଣା କାଳରେ ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ବେଦ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଗୋଲୋକେ ରାଧିକାକୃଷ୍ଣଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ମନୋରଥାତ୍ । ଗୋଲୋକେ ରାଧିକାକୃଷ୍ଣୋ ନ ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵପ୍ନତସ୍ତଦା
ଗୋଲୋକରେ ରାଧିକା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ମାନେ ଗୋଲୋକରେ ଦେଖା ଦେଲେନି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତା ତେନାଽଽକାଶଵାଣୀ ସତ୍ଯରୂପା ଚ ଲୀଲଯା । ଵାରାହେ ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ପୁଣ୍ଯେ ଵୃନ୍ଦାଵନେ ଵନେ
ତାପରେ ସେ ଆକାଶବାଣୀ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଲୀଳାମୟ; 'ଭାରତବର୍ଷର ପବିତ୍ର ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ବରାହ ଯୁଗରେ...'
ରାସୋତ୍ସଵେ ମହାରାମ୍ଯେ ତତ୍ରୈଵ ରାସମଣ୍ଡଲେ । ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସୀତି ଚ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ସୁସ୍ଥୋ ନ ସଂଶଯଃ
'ସେଠାରେ ମହା ଆନନ୍ଦ ରାସ ଉତ୍ସବରେ, ରାସମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵିରତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତପସଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତଃ ।କୃଷ୍ଣୋ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ପରିପୂର୍ଣମନୋରଥଃ
ଏହା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା ଛାଡି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।
ଗୋପାନାଂ ଗୋପିକାନାଂ ଚ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଜୀଵନମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତେ ପାଦପଦ୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଗୋପା ଓ ଗୋପିମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ସଫଳ, କାରଣ ସେମାନେ ସଦା କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ମାନିନୀଂ ରାଧିକାଂ ସନ୍ତଃ ସଦା ସେଵନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରା ଵୈଷ୍ଣଵାସ୍ତଥା
ମାନିନୀ ରାଧିକାଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜନୀୟ ଲୋକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେବନ୍ତି।
ସତୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥପୂତାଂ ସ୍ଵତଃ ଶୁଦ୍ଧାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍ । ସୁଲଭଂ ଯତ୍ଵଦାମ୍ଭୋଜଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ସତୀ, ପୁଣ୍ୟବତୀ, ତୀର୍ଥରେ ପବିତ୍ର, ସ୍ଵତଃ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ରାଧିକାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମନଖରଂ କୃତଂ ଯାଵକଚିହ୍ନିତମ୍ । ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରେଣୈଵ କୃଷ୍ଣେନ ପରମାତ୍ମନା
ରାଧିକାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କର ନଖରେ ତିଆରି ଯବ ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ସେ କ୍ରୁଷ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ।
ଚକାର ଯସ୍ଯାଃ ପୂଜାଂ ଚ ସ୍ତୋତ୍ରରାଜଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଶତଶୃଙ୍ଗେ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ୍ଡଲେ
ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ କ୍ରୁଷ୍ଣ ନିଜେ ଶତଶୃଙ୍ଗରେ ରାଧିକାଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ତୋତ୍ରରାଜ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ।
ପାରିଜାତପ୍ରସୂନାନାମଞ୍ଜଲିଂ ଗନ୍ଧଯନ୍ଦନମ୍ । ଦଦୌ ଦୂର୍ଵାକ୍ଷତଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଯସ୍ଯାଃ ପାଦାରଵିନ୍ଦଯୋଃ
ସେ ରାଧିକାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ପାରିଜାତ ଫୁଲର ଅଞ୍ଜଳି, ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ, ନରମ ଦୁର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ରଖିଥିଲେ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରକୋଟୀନାଂ ଗୋପୀନାମୀଶ୍ଵରୀ ଚ ଯା । ତତ୍ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସଖୀନାଂ ଚ ଈଶ୍ଵରୀ ରାଧିକାଭିଧା
ତିରିଶ ହଜାର କୋଟି ଗୋପିମାନଙ୍କର ଅଧିକାରିଣୀ ଓ ତାଙ୍କ ଛଅତିରିଶ ସଖୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିକାରିଣୀ ରାଧିକା।
ଯେ ଵା ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ନିନ୍ଦନ୍ତି ପାପିନଶ୍ଚ ହସନ୍ତି ଚ । କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣାଧିକାଦେଵଦେଵୀଂ ଚ ରାଧିକାଂ ଵରାମ୍
ଯେମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ରାଧିକାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ହସନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶତଂ ତେ ଚ ଲଭନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତତ୍ପାପେନ ଚ ପଚ୍ଯନ୍ତେ କୁମ୍ଭୀପାକେ ଚ ରୌରଵେ
ସେମାନେ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ପାନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ପାପରେ ସେମାନେ କୁମ୍ଭୀପାକ ଓ ରୌରବ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ତପ୍ତତୈଲେ ମହାଘୋରେ ଧ୍ଵାନ୍ତେ କୀଟେ ଚ ଯନ୍ତ୍ରକେ । ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରାଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ପିତୃଭିଃ ସପ୍ତଭିଃ ସହ
ତପ୍ତ ତେଲରେ, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ, ଯନ୍ତ୍ରରେ ପୋକା ଭାବେ, ଚଉଦି ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇ, ସାତ ପିତୃପୁରୁଷ ସହିତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ତତଃ ପରଂ ଚ ଜାଯନ୍ତେ ଜନ୍ମୈକଂ ଲୋକଜନ୍ମତଃ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଚ ଵିଷ୍ଠାକୀଟାଶ୍ଚ ପାପତଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଏକ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ପାପରେ ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ ପୋକା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପୁଂଶ୍ଚଲୀନାଂ ଯୋନିକୀଟାସ୍ତଦ୍ରକ୍ତମଲଭକ୍ଷକାଃ । ମଲକୀଟାଶ୍ଚ ତନ୍ମାନଵର୍ଷଂ ଚ ପୂଯଭକ୍ଷକାଃ
ଅସତୀ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୋକା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରକ୍ତ ଓ ମଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ମଳରେ ପୋକା ଭାବେ ମାନବ ଜୀବନ ଅବଧି ପୂୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵେଦେ ଚ କାଣ୍ଵଶାଖାଯାମିତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ତଂ ଯାନ୍ତମୁଵାଚ ରାଧିକା ପୁନଃ ରୁଦନ୍ତଂ ଚ ରୁଦନ୍ତୀ ସା କୃଷ୍ଣଵିଚ୍ଛେଦକାତରା
କାଣ୍ଵ ଶାଖା ବେଦରେ ଏହିପରି କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି। ଏହା କହି ବିଦାୟ ହେବା ସମୟରେ, କ୍ରୁଷ୍ଣ ବିଚ୍ଛିଦରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ରାଧିକା ପୁନି କହିଲେ।
ରାଧିକୋଵାଚ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ମଧୁପୁରୀଂ ସର୍ଵଂ ବୋଧଯ ମାଧଵମ୍ । ଯଥା ପଶ୍ଯାମି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତଥା କୁରୁ
ରାଧିକା କହିଲେ: ଯା, ବତ୍ସ, ମଥୁରାକୁ ଯାଅ ଓ ସମସ୍ତ କଥା ମାଧବଙ୍କୁ ଜଣା। ମୁଁ ଯେପରି ଗୋବିନ୍ଦକୁ ଦେଖିପାରିବି, ସେପରି ଚେଷ୍ଟା କର।
ନିଷ୍ଫଲଂ ଚ ଗତଂ ଜନ୍ମ ଗଚ୍ଛ ମିଥ୍ଯାଦୁରାଶଯା । ଆଶା ହି ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ନୈରାଶ୍ଯଂ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ଏହି ଜନ୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହେଇଗଲା; ଯାଅ, ତୁମର ଆଶା ମିଥ୍ୟା ଓ ଦୂର। ଆଶା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ନିରାଶା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସୁଖ।
ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ବଭୂଵ ସା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକା ତତ୍ର ରୁରୋଦ ଚ ଭୃଶଂ ପୁନଃ
ପରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ରାଧିକା ଜୀବନମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହା କହି ତିନିଏଠାରେ ପୁନି ଭଳି କାନ୍ଦିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାଂ ରୁଦନ୍ତୀଂ ଚ ଯଶୋଦାଭଵନଂ ଯଯୌ । ଅଥୋଦ୍ଧଵେ ଗତେ ରାଧା ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ମଂପ୍ରାପ ନାରଦ
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କାନ୍ଦୁଥିବା ରାଧିକାକୁ ଛାଡି, ଉଦ୍ଧବ ଯଶୋଦାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ଉଦ୍ଧବ ବିଦାୟ ହେବା ପରେ, ରାଧା ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ, ନାରଦ।
ତତ୍ଯାଜ ଚେତନାଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ବଭୂଵ ଧ୍ଯାନତତ୍ପରା । ପଙ୍କସ୍ଥେ ପଙ୍କଜଦକେ ସଜଲେ ଶଯନେ ମୁନେ
ସେ ଚେତନା ଛାଡି, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ; କାଦାରେ, ପଦ୍ମ ଜଳରେ, ଜଳିୟ ଶୟନରେ ଶୟାନ ହେଲେ, ମୁନି।
ଗୋପ୍ଯସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସୁଃ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରୋତ୍ପଲା ଵରାଃ । ତତ୍ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରାଚ୍ଛଯନଂ ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ବଭୂଵ ହ
ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଲୋଟସ୍ ଫୁଲ ଭଳି ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶୟନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ଶୟନ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲା।
ପୁନଃ ସ୍ନିଗ୍ଧସ୍ଥଲେ ସ୍ଥିଗ୍ଧନିଚୋଲେ ଚନ୍ଦନାଙ୍କିତେ । ପୁନସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯାମାସୁର୍ଵିରହଜ୍ଵରକାତରାମ୍
ପୁନି, ମୃଦୁ ଜମିରେ, ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧ ଲଗା ଭିଜା ଚାଦର ଦେଇ, ଗୋପୀମାନେ ବିରହ ଜ୍ୱରରେ ଆକୁଳ ତାଙ୍କୁ ଆଉଥରେ ଶୁଇଁଲେ।
ସହସା ଶୁଷ୍କତାଂ ପ୍ରାପ ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନୋଦକମ୍ । ନିମେଷେଣ ଶତଯୁଗଂ ତଦ୍ବଭୂଵୋଦ୍ଧଵଂ ଵିନା
ହଠାତ୍, ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଶୁଖିଗଲା; ଉଦ୍ଧବ ବିନା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଯାଏଁ ଦିନ ଲାଗିଗଲା।
ହା ହୋଦ୍ଧଵୋଦ୍ଧଵ ହରିଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ଵଦେତି ଚ । ସମାନଯ ହରିଂ ଶୀଘ୍ରଂ ମତ୍ପ୍ରାଣେଶ୍ଵରମିତ୍ଯପି
“ହା ଉଦ୍ଧବ, ଉଦ୍ଧବ! ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ହରିଙ୍କୁ କୁହ!” ତିନି କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରାଣର ନାଥ ହରିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ!”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନାଂ ଦୀନାଂ ସଂତାପହୃତଚେତନାମ୍ । ରୁରୁଦୁର୍ଗୋପିକାଃ ସର୍ଵା ରାଧାଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷସି ଚେତନାଂ କାରଯାମାସୁର୍ବୋଧଯାମାସୁରୌପ୍ସିତମ୍
ଏଭଳି କଥା କହି, ଦୁଃଖରେ ଅଚେତ ହୋଇଥିବା ଦୀନ ରାଧାକୁ ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଛାତିରେ ଧରି, କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଚେତନାକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରାଧୋଦ୍ଧଵସଂo ସପ୍ତନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣର କୃଷ୍ଣଜନ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ‘ରାଧା ଉଦ୍ଧବ ସମ୍ମିଳନ’ ନାମକ ସତ୍ତରିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।