ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ଶିରସଃ ପ୍ରଦେଶେ ବିଭର୍ତ୍ତି ସିଦ୍ଧାର୍ଥସମଂ ଚ ଵିଶ୍ଵମ୍
ଯିଏ ହଜାର ମୁଣ୍ଡର ଧାରୀ, ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ଏକ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଏମିତି ଧରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଶସ୍ୟ ଦାଣା।
ଗୋଲୋକନାଥସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ଯଶୋଽମଲଂ ଶ୍ରୁତୌ ପୁରାଣେ ନହି କିଂଚନ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଗୋଲୋକନାଥଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଯଶ ବେଦ କିମ୍ବା ପୁରାଣରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଯାଇନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ଵିଶ୍ଵଧାମ୍ନଃ ସନ୍ତ୍ଯେଵ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵିଧିଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାଃ 1.30.
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ବିଶ୍ୱର ଧାମରେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।
କରୋତି ସୃଷ୍ଟିଂ ସ ଵିଧେର୍ଵିଧାତା ଵିଧାଯ ନିତ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଜଗତ୍ପ୍ରସୂମ୍
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ନିଜେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରକୃତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ପ୍ରକୃତିର୍ନ ଭିନ୍ନା ଯଯା ଚ ସୃଷ୍ଟିଂ କୁରୁତେ ସନାତନଃ
ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ସେ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହି ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ନାରାଯଣୀ ସା ପରମା ସନାତନୀ ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ପୁଂସଃ ପରମାତ୍ମନଶ୍ଚ
ସେ ନାରାୟଣୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସନାତନୀ ଶକ୍ତି, ପରମ ପୁରୁଷ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି।
ଗତ୍ଵା ଵିଵାହଂ କୁରୁ ଵତ୍ସ ସାମ୍ପ୍ରତଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିତୁର୍ନିଦେଶଃ
ଏବେ ଯା, ବତ୍ସ, ବିବାହ କର; ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ସ୍ଵପତ୍ନୀଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ହି ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଚନ୍ଦନୈଃ
ଯିଏ ନିଜ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ—
ସା ଚ ଯୋଷିତ୍ସ୍ଵରୂପା ଚ ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ମାଯଯା
ସେ ମହିଳା ରୂପେ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ପୂଜିତା ଯେନ ପତିପୁତ୍ରଵତୀ ସତୀ
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦିବ୍ୟା ନାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି।
ମୂଲପ୍ରକୃତିରେକା ସା ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସେ ଏକମାତ୍ର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପିଣୀ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଯା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତି ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେବୀ।
ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ 1.30.
ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵେଦମାତା ଚ ପୂଜ୍ଯରୂପା ଵିଧେଃ ପ୍ରିଯା
ସାବିତ୍ରୀ ବେଦମାତା, ପୂଜ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡେ ସୌତିଶୌନକସଂଵାଦେ ଭଗଵତ୍ସ୍ତୁତିତତ୍ସ୍ଵରୂପଵର୍ଣନଂ ନାମ ତ୍ରିଂଶତ୍ତମୋ ଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହାପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡରେ ସୌତି ଓ ଶୌନକଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଭଗବତ୍ସ୍ତୁତି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶ୍ରୀଗଣେଶାଯ ନମଃ ସାଵିତ୍ରୀ ଵୈ ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ପ୍ରକୃତିଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତା
ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଆଵିର୍ବଭୂଵ ସା କେନ କା ଵା ସା ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରା
ସେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ କିଏ — ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵାସାଂ ଚରିତଂ ପୂଜାଵିଧାନଂ କଥମୀପ୍ସିତମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା କଣ, ଏବଂ ପୂଜା କିପରି ଉଚିତ ଭାବେ କରିବା ଯାଉଚି।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ କିଂଚିତ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରତଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ତଥାପି ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା କିଛି କଥା କହିବି।
ପ୍ରକୃଷ୍ଟଵାଚକଃ ପ୍ରଶ୍ଚ କୃତିଶ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିଵାଚକଃ
'ପ୍ର' ଶବ୍ଦ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ଦର୍ଶାଏ, 'କୃତି' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି।
ଗୁଣେ ପ୍ରକୃଷ୍ଟସତ୍ତ୍ଵେ ଚ ପ୍ରଶବ୍ଦୋ ଵର୍ତତେ ଶ୍ରୁତୌ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ 'ପ୍ର' ଶବ୍ଦ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମସ୍ଵରୂପା ଯା ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା
ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ତିନି ଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରଥମେ ଵର୍ତ୍ତତେ ପ୍ରଶ୍ଚ କୃତିସ୍ସ୍ଯାତ୍ସୃଷ୍ଟିଵାଚକଃ
'ପ୍ର' ଶବ୍ଦ ପ୍ରଥମେ ଥାଏ, 'କୃତି' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି।
ଯୋଗେନାତ୍ମା ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କାଳରେ ଦୁଇ ରୂପ ନେଇଥିଲେ।
ସା ଚ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ସ୍ଯାନ୍ମାଯା ନିତ୍ଯା ସନାତନୀ 2.1.
ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପା, ନିତ୍ୟା ଓ ସନାତନ ମାୟା।
ଅତଏଵ ହି ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂଭେଦଂ ନ ମନ୍ଯତେ
ଏହି କାରଣରୁ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭେଦକୁ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯସ୍ଯେଚ୍ଛଯା ଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସିସୃକ୍ଷଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଓ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆଶୟରେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ତଦାଜ୍ଞଯା ପଞ୍ଚଵିଧା ସୃଷ୍ଟିକର୍ମଣି ଭେଦତଃ
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଘଟେ।
ଗଣେଶମାତା ଦୁର୍ଗା ଯା ଶିଵରୂପା ଶିଵପ୍ରିଯା
ଗଣେଶଙ୍କ ମାଆ ଦୁର୍ଗା, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵୈର୍ମୁନିଭିର୍ମନୁଭିଃ ପୂଜିତା ସଦା
ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି।