ଏଵଂ କାଲଗତିସ୍ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେଽସ୍ତି ସଂତତମ୍ । କାଲସ୍ଵରୂପୋ ଭଗଵାନ୍ପରମାତ୍ମା ନିରାକୃତିଃ
ଏଭଳି, ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସଦା କାଳର ଗତି ଅଛି; ଭଗବାନ, ପରମାତ୍ମା, ସେଇ କାଳର ରୂପ ଓ ନିରାକାର।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗତିର୍ନାସ୍ଚି ପାତାଲେଷୁ ଚ ସପ୍ତଷୁ । ,ଦ୍ଵାସିନଶ୍ଚ ଜାନନ୍ତି ଶଙ୍କନ୍ତେ ନ ଦିଵାନିଶମ୍
ସପ୍ତ ପାତାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ନାହିଁ; ସେଠାର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଭାବି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦିନେ ଚ ମୂର୍ଧ୍ନିନାଗାନାଂ ମଣିର୍ଜ୍ଵଲତି ନିତ୍ଯଶଃ । ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଦୀପ୍ତମଗ୍ନିଶ୍ଚ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ତମସାଽଽଵୃତା
ଦିନରେ ସାପମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ମଣି ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅଗ୍ନି ତିବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ଏବଂ ରାତିରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଯାଏ।
କାଲଂ ତାମ୍ରୀପ୍ରମାଣେନ ଜାନନ୍ତି ତନ୍ନିଵାସିନଃ । ଯଥା ଭୁଵି ତଥା ତତ୍ର ପରିମାଣଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାମ୍ବାର ମାପରେ ସମୟ ଜାଣନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ଯେପରି ମାପାଯାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ମାପ ହୁଏ।
କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ । ଦିଵ୍ଯୈର୍ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୈର୍ଵତ୍ସରୈଶ୍ଚାପି ତନ୍ମିତମ୍
ସତ୍ୟଯୁଗ, ତ୍ରେତାଯୁଗ, ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଏବଂ କଳିଯୁଗ—ଏହି ଚାରିଯୁଗ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷରେ ମାପାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟୌ ଶତାନ୍ଯପ୍ଯଧିକଂ ସହସ୍ରାଣାଂ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵର୍ଷୈଃ କୃତଯୁଗଂ କାଲଵିଦ୍ଭିର୍ନିରୂପିତମ୍
ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ସତ୍ୟଯୁଗ ଚାରି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଓ ଏଠାରେ ଆଉ ଆଠସେ ବର୍ଷ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣ୍ଯପ୍ଯଧିକଂ ପରିମାଣକମ୍ । ଲକ୍ଷାଣାଂ ଚ ସପ୍ତଦଶଂ ନୃମାନଂ ପରିକୀନ୍ତିତମ୍
ସେଠାରେ ମୋଟ ମାପ ଅଟେଇଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଏବଂ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଦେଢ଼ି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଧିକଂ ଷଟ୍ଶତାନ୍ଯେଵ ସହସ୍ରାଣାଂ ତ୍ରଯଂ ତଥା । ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ତ୍ରେତେତି ଵତ୍ସ କାଲଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ବଟୁ, ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ତ୍ରେତାଯୁଗ ତିନି ହଜାର ଛଅସେ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଷଣ୍ଣଵତିସହସ୍ରାଣି ଲକ୍ଷୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ସହ । ନୃଣାଂ ଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ତ୍ରେତେତି କାଲଵିଦ୍ଭିଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଏକ ଲକ୍ଷ ବାରହଜାର ଏବଂ ସାତ ଶହ ନବେ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଶତାନାଂ ଚାପ୍ଯଧିକଂ ଦ୍ଵିସହସ୍ରକମ୍ । ଵର୍ଷ ଦିଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କାଲଜ୍ଞୈଃ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ଚାରିସେ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣି ଲକ୍ଷୈରଷ୍ଟଭିରେଵ ଚ । ନୃଣାଂ ଵର୍ଷୈର୍ଦ୍ଵାପରଂ ଚ କାଲଜ୍ଞୈଃ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ଏକ ଲକ୍ଷ ଆଠ ହଜାର ଏବଂ ଛଅ ଶହ ଚଉଠିଶି ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଅଧିକଂ ଦ୍ଵିଶତଂ ଚୈଵ ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଏଵଂମିତଂ କଲିଯୁଗଂ ଵତ୍ସ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ନିରୂପିତମ୍
ବଟୁ, ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, କଳିଯୁଗ ଏକ ହଜାର ଦୁଇସେ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ସହସ୍ରଂ ଚ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ନୃମାନକମ୍ । ଵର୍ଷ ଚେତି କଲିଯୁଗେ ଚକାର କାଲକୋଵିଦଃ
କଳିଯୁଗରେ ସମୟଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ଚାରି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଓ ବତିସ ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଲକ୍ଷୈର୍ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଭିଃ ସହ ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରକୈଃ । ନୃମାନଵର୍ଷୈଃ କାଲଜ୍ଞୈର୍ଵ୍ଯକ୍ତମେଵ ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍
ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତି, ଚାରିଯୁଗ ଚାରି ଲକ୍ଷ ବିଶି ହଜାର ମାନବ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ଵତ୍ସ କାଲସଂଖ୍ଯାନିରୂପଣମ୍ । ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ଯଥାଜ୍ଞାନଂ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ହରେଃ ପୁରମ୍
ବଟୁ, ଏଭଳି ତୋତେ ସମୟର ଗଣନା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା; ଯେପରି ଶୁଣିଲୁ ଓ ବୁଝିଲୁ, ସେପରି ହରିଙ୍କ ପୁରକୁ ଯା।
ଅଥ ସପ୍ତନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତମୁଦ୍ଧଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂତ୍ରସ୍ତା ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରିଯା । ସମୁତ୍ଥାଯାଽଽସନାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ଏବେ ସତ୍ତରିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ତୁରନ୍ତି ଆସନରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ଗୋପୀଭିଃ ସହିତା ଶୀଘ୍ରଂ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ସହାସତୀ । ଦଦୌ ଶୁଭାଶିଷଂ ତସ୍ମୈ ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି କରଂ ତଥା
ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତି ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ରଖିଲେ।
ସ୍ତିଗ୍ଧଦୂର୍ଵାକ୍ଷତଂ ଶୁକ୍ଲଧାନ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ପ୍ରେରଯାମାସ ଲାଜାଂଶ୍ଚ ଫଲଂ ପର୍ଣଂ ତଥା ଦଧି
ସେ ଭିଜା ଦୂର୍ବା, ଅକ୍ଷତ, ଧଳା ଧାନ, ମଙ୍ଗଳ ପୁଷ୍ପ, ଲାଜା, ଫଳ, ପତ୍ର ଏବଂ ଦହି ପଠାଇଲେ।
ଦର୍ମଣଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭ ସପଲ୍ଲଵମ୍ । ସଫଲଂ ଗନ୍ଧସିନ୍ଧୂରକସ୍ତୂରୀଚନ୍ଦନାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ପତ୍ର ଓ ଫଳ ସହିତ, ଗନ୍ଧ, ସିନ୍ଧୂର, କସ୍ତୂରୀ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲାଗିଥିବା ଦେଖାଇଲେ।
ପୁଷ୍ପମାଲ୍ଯଂ ପ୍ରଦୀପଂ ଚ ରତ୍ନଂ ଗନ୍ଧଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ପତିପୁତ୍ରଵତୀ ସାଧ୍ଵୀ କାଞ୍ଚନଂ ରଜତଂ ତଥା
ସେ ପୁଷ୍ପମାଳା, ଦୀପ, ମଣି, ସୁଗନ୍ଧ ଦେଲେ ଏବଂ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସତୀ ଯିଏ ପତିପୁତ୍ର ସହିତ ଥିଲେ, ସେ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାସାଧ୍ଵୀ ହିତଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ । ସଂଗୋପ୍ଯଂ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରଂ ଚ ପତିତଂ ଦୁଃଖିତା ହୃଦି
ସେ ମହାନ୍ ଓ ଶୁଭ୍ର ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଉପକାରକ, ସତ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ, ନିଜ ଅଶ୍ରୁକୁ ଲୁଚାଇ ଦୁଃଖରେ ହୃଦୟ ଭିତରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ।
ରାଧିକୋଵାଚ ଶୁଭଂ ଭଵତୁ ମାର୍ଗସ୍ତେ କଲ୍ଯାଣମସ୍ତୁ ସଂତତମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ଲଭ ହରେଃ ସ୍ଥାନାତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସୁପ୍ରିଯୋ ଭଵ
ରାଧିକା କହିଲେ — ତୁମର ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ହେଉ, ସଦା କଲ୍ୟାଣ ହେଉ। ତୁମେ ହରିଙ୍କ ଧାମରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କର, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଦାସ୍ଯଂ ଦଲେଷୁ ଚ ଵରଂ ଵରମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠା ପଞ୍ଚଵିଧା ମୁକ୍ତେର୍ହରିଭକ୍ତିର୍ଗରୀଯସୀ
କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସେବା ଓ ତାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ହରିଭକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵାଦପି ଦେଵତ୍ଵାଦିନ୍ଦ୍ରତ୍ଵାଦମରାଦପି । ଅମୃତାତ୍ସିଦ୍ଧିଲାଭାଚ୍ଚ ହରିଦାସ୍ଯଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ହେବା, ଦେବତା ହେବା, ଇନ୍ଦ୍ର ହେବା, ଅମର ହେବା, ଅମୃତ ଲାଭ କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧି ପାଇବା ଠାରୁ ମଧ୍ୟ, ହରିଙ୍କର ସେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅନେକନନ୍ମତପସା ସଂଭୂଯ ଭାରତେ ଦ୍ଵିଜଃ । ହରିଭକ୍ତିଂ ଯଦି ଲଭେତ୍ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଭାରତରେ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଅନେକ ତପସ୍ୟା କରି, ଯଦି ହରିଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ତାହାର ଜନ୍ମ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।
ସଫଲଂ ଜୀଵନଂ ତସ୍ଯ କୁର୍ଵତଃ କର୍ମଣଃ କ୍ଷଯମ୍ । ପିତୄଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵସ୍ଯ ମାତୁଶ୍ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଫଳ ହୁଏ, କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ପିତା ଓ ନିଜ ମାଆ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି।
ମାତାମହାନାଂ ପୁଂସାଂ ଚ ଶତାନାଂ ସୋଦରସ୍ଯ ଚ । ବାନ୍ଧଵସ୍ଯାପି ପତ୍ନ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁରୂଣାଂ ଶିଷ୍ଯଭୃତ୍ଯଯୋଃ
ମାମାମାନେ, ଭାଇମାନେ, ବାନ୍ଧବମାନେ, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀ, ଗୁରୁ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍କର୍ମ ଶୋଭରଂ ଵତ୍ସ ଯଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣୋ ସମର୍ପଣମ୍ । ତତ୍କର୍ମ ଶୋଭନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କୁଷ୍ଣସଂତୋଷଣଂ ଯତଃ
ଓ ପୁଅ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ସଂକଲ୍ପସାଧନଂ କର୍ମ ସଂପ୍ରୀତିଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ତଦେଵ ମଙ୍ଗଲଂ ଧନ୍ଯଂ ପରିଣାମସୁଖାଵହମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଓ ପ୍ରେମର ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଠାରେ ସବୁଠାରୁ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଧନ୍ୟ ଓ ଫଳରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତତ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ତଦ୍ଭକ୍ତିଃ ପୂଜନଂ ତଥା । ତଦୁଦ୍ଦେଶ୍ଯମନଶନଂ କେଵଲଂ ଦାସ୍ଯକାଲଣମ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ, ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ, ଭକ୍ତି, ପୂଜା, ଉପବାସ ଓ ସେବା — ଏହି ସବୁ ମାନେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।