ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦେହୋଽଯଂ ଵିନା ଯେନ ସଦାତ୍ମନା । ତଂ ନିଷେଵ୍ଯ କାଲଗତିଂ ତରତ୍ଯେଵ ହି କେଵଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସେଇ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ସମୟର ଗତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି।
ଆଯୁର୍ହରତି ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ରଵିରେଵ ଚ । ଶ୍ରୀହରେଃ ଶୁଦ୍ଧଭକ୍ତାନାଂ ସତାଂ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଵିନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କେବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହରିନେଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ, ସତ୍ପୁରୁଷ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଛାଡ଼ି।
ଵିଧେର୍ମାନସିକାନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚତୁରଃ ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରକ । ସନକାଦୀନ୍ଭାଗଵତାନ୍ଯେଷାଂ ଚ ସୁସ୍ଥିରଂ ଵମଃ
ପୁଅ, ଦେଖ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ମନସା ପୁତ୍ର—ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାନ୍ଵଯସା ନିତ୍ଯାଞ୍ଜ୍ଞାତିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୂନ୍ । ବାଲାନନୁପନୀତାଂଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶିଶୂନ୍ଯଥା
ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶରେ ନିତ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁରୁ, ଏହାସହିତ ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ଏଯାଁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନାହାନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁମାନେ ପରି—
ଅମ୍ଯନ୍ତରେ ମହାସ୍ଫୀତାନ୍ସସ୍ମିତାଂଶ୍ଚ ଦିଗମ୍ବରାନ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଧ୍ଯାନପୂତାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥପୂତାଂଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ବଡ଼ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ହସୁଥିବା, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବୈଷ୍ଣବମାନେ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚିନ୍ତାହୀନାନ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତାନ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଦିଵାନିଶଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ଧରିଭାଵେନ ତତ୍ପରାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନେଇ ଚିନ୍ତା ନ କରି, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଦିନ ରାତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭାବରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି—
ବାହ୍ଯପୂଜାଵିହୀନାଂଶ୍ଚ ପୂତାନ୍ମାନସିକାଂସ୍ତଥା । ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯାନ୍ମହାଭାଗାନ୍କାଲଵ୍ଯାଲଜିତସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟ ପୂଜା ଛାଡ଼ି ମନରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସମୟର ସର୍ପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି—
ସନକଂ ଚ ସନନ୍ଦଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ଚ ସନାତନମ୍ । ପରଂ ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ଯେ ସ୍ମରନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ସନକ, ସନନ୍ଦ, ତୃତୀୟ ସନାତନ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଫଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ କୃତପାତକାତ୍ । ହରିଭକ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ହରିଦାସ୍ଯଂ ଲଭନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ପାଇ, କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମନରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସେମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦାସ୍ୟ ପଦକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ମୃକଣ୍ଡୁବାଲକଂ ପଶ୍ଯ କର୍ମଣା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଦଶଵର୍ଷାଯୁଷଂ ତୀଵ୍ରଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ଦେଖ, ମୃକଣ୍ଡୁ ମୁନିଙ୍କର ପୁଅ, କର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସର, ତୀବ୍ର ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ହରିସେଵନତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସପ୍ତକଲ୍ପାନ୍ତଜୀଵିନମ୍ । ଵୋଢୁଂ ପଞ୍ଚଶିଖଂ ପଶ୍ଯ ଲୋମଶଂ ଚାଽଽସୁରିଂ ତଥା
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସେବା ପରେ ସେ ସାତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଲେ; ଏହିପରି ପଞ୍ଚଶିଖ, ଲୋମଶ ଓ ଆସୁରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
ସର୍ଵକର୍ମଵିହୀନଂ ଚ ହରିସେଵନତତ୍ପରମ୍ । ଶତକଲ୍ପାଯୁଷଂ ଚୈଵ ଧ୍ଯାଯମାନଂ ହରେଃ ପଦମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ମରୁ ଦୂରେ ରହି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପାଦ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଜମଦଗ୍ନେଃ ସୁତଂ ପଶ୍ଯ ରାମଂ ତଂ ଚିରଜୀଵିନମ୍ । ହନୁମନ୍ତଂ ବଲିଂ ଵ୍ଯାସମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ଦେଖ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ; ହନୁମାନ, ବଲି, ବ୍ୟାସ ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଵିଭୀଷଣଂ କୃପଂ ଵିପ୍ରଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ଭଲ୍ଲୁକମ୍ । ହରିଭାଵନଯା ଚୈତେ ଶୁଦ୍ଧାଃ ସୁଚିରଜୀଵିନଃ
ବିଭୀଷଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଭଲ୍ଲୁକ ଜାମ୍ବବନ୍ତ—ଏମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ଓ ବହୁଦିନ ଜୀବନ୍ତ।
ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରେଷୁ ନରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଚୋଦ୍ଧଵ । ହରିଭାଵନଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତେ ଚିରଜୀଵିନଃ
ସିଦ୍ଧମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମଣିଷମାନେ, ଉଦ୍ଧବ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର, ସେମାନେ ସବୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ପଶ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ସୁତମ୍ । ହରିଦ୍ଵିଷୋ ଦୁରନ୍ତସ୍ଯ ହରିଭାଵନତତ୍ପରମ୍
ଦେଖ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ହରିଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭାବନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲିନ।
ଚିରାଯୁଷଂ କାଲଜିତଂ ପଶ୍ଯାନ୍ଯଂ ଚାପ୍ଯସଂଖ୍ଯକମ୍ । ଅନେକଜନ୍ମତପସା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜନ୍ମ ଚ ଭାରତେ
ଏହିପରି ଅନେକ ଅନେକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସମୟକୁ ଜିତିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ପାଇଛନ୍ତି।
ଯେ ହରିଂ ତଂ ନ ସେଵନ୍ତେ ତେ ମୂଢାଃ କୃତପାପିନଃ । ଵାସୁଦେଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଷଯେ ନିରତୋ ଜନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ପାପୀ; ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଲୋକମାନେ ଭୋଗରେ ଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽମୃତଂ ମହାମୂଢୋ ଵିଷଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନିଜେଚ୍ଛଯା । କସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀ କସ୍ଯ ଵା ପୁତ୍ରଃ କସ୍ଯ ଵା ବାନ୍ଧଵାସ୍ତଥା
ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼, ସେ ଅମୃତକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଷ ସ୍ୱୀକାର କରେ। ଏଠି କାହାର ସ୍ତ୍ରୀ, କାହାର ପୁଅ, କିମ୍ବା କାହାର ଆତ୍ମୀୟ?
କଃ କସ୍ଯ ବନ୍ଧୁର୍ଵିପଦି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେନ ଵିନା ଭୁଵି । ତସ୍ମାତ୍ସନ୍ତଃ ସଦା କୃଷ୍ଣଂ ଭଜନ୍ତ୍ଯେଵ ଦିଵାନିଶମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବିନା କେହି କାହାର ଦୁଃଖରେ ସହାୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସଦା ଦିନ ରାତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି।
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିହରଂ ସର୍ଵହରଂ ପରମ୍ । କାଲସ୍ଯ ତରଣୋପାଯଂ ଭଜନଂ ପରମାତ୍ମନଃ
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିବାର ଉପାୟ ହେଉଛି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଭକ୍ତି। ଏହି ଭକ୍ତି ହେଉଛି କାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ।
ଆନନ୍ଦନନ୍ଦନସ୍ଯୈଵ ପରିପୂର୍ଣତମସ୍ଯ ଚ । ଶୃଣୁ କାଲଗତିଂ ଵତ୍ସ ମଦୀଯଜ୍ଞାନଗୋଚରାମ୍
ଏହି ଆନନ୍ଦର ପୁଅ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତମ ଯିଏ, ସେଠାରୁ ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ କାଳର ଗତି କେମିତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ଶୁଣ, ବଟୁ।
ନରାଣାଂ ଚ ପିତୄଣାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମଣଃ । ନାଗାନାଂ ରାକ୍ଷସାଦୀନାଂ ତତ୍ପରେଷାଂ ଚ ପୁତ୍ରକ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମଣିଷ, ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗତି ବିଷୟରେ କହିବି, ପୁଅ।
କଥଯାମି ନିଗୂଢାର୍ଥଂ ସାଵଧାନଂ ନିଶାମଯ । ସର୍ଵସ୍ମାଚ୍ଚ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵାଧାରୋ ମହାନ୍ଵିରାଟ୍
ମୁଁ ଏଠି ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ କହିବି, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ମହାବିରାଟ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସେଇ ପରମ ସ୍ଥାନ।
ଯସ୍ଯ ଲୋମସୁ ଵିଶ୍ଵାନି ଚାସଂଖ୍ଯାନି ଚ ତାନି ଚ । ସର୍ଵସ୍ମାଚ୍ଚ ପରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପରମାଣୁଂ ନିଶାମଯ
ଯାହାଙ୍କ ଲୋମରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏହି କଥା ଜାଣ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପରମାଣୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ।
କାଲାରମ୍ଭାତ୍ମକଂ ସର୍ଵମନୂରଂ ପରମୀପ୍ସିତମ୍ । ଚରମଃ ସଦ୍ଵିଶେଷାଣାମନେକୋଽସଂଯୁତଃ ସଦା
ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, କାଳର ଆରମ୍ଭରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ। ଶେଷ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ଏବଂ ସଦା ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ପରମାଣୁଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନୃପାମୈକ୍ଯଭ୍ରମୋ ଯତଃ । ପରମାଣୁଦ୍ଵଯେନାଣୁସ୍ତ୍ରସରେଣୁସ୍ତୁ ତେ ତ୍ରଯଃ
ଏହି ପରମାଣୁକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯାହାଠାରୁ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ୱର ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଦୁଇଟି ପରମାଣୁ ମିଶି ଏକ ଅଣୁ ହୁଏ, ତିନିଟି ଅଣୁ ମିଶି ଏକ ତ୍ରସରେଣୁ ହୁଏ।
ତ୍ରସରେଣୁତ୍ରିକେଣାପି ତ୍ରୁଟିରୁକ୍ତା ମନୀଷିଭିଃ । ଵେଧସ୍ତ୍ରୁଟିଶତେନୈଵ ତ୍ରିଵେଧେନ ଲଵସ୍ତଥା
ତିନିଟି ତ୍ରସରେଣୁ ମିଶି ଏକ ତୃଟି ହୁଏ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଶତ ତୃଟି ମିଶି ଏକ ବେଧ ହୁଏ, ତିନିଟି ବେଧ ମିଶି ଏକ ଲବ ହୁଏ।
ତ୍ରିଲଵେନ ନିମେଷଶ୍ଚ ତ୍ରି ନିମେଷେଣ ଚ କ୍ଷଣଃ । କାଷ୍ଠା ପଞ୍ଚକ୍ଷଣେନୈଵ ଲଘୁଶ୍ଚ ଦଶକାଷ୍ଠଯା
ତିନିଟି ଲବ ମିଶି ଏକ ନିମେଷ ହୁଏ, ତିନିଟି ନିମେଷ ମିଶି ଏକ କ୍ଷଣ ହୁଏ। ପାଞ୍ଚଟି କ୍ଷଣ ମିଶି ଏକ କାଷ୍ଠା ହୁଏ, ଦଶଟି କାଷ୍ଠା ମିଶି ଏକ ଲଘୁ ହୁଏ।
ଲଘୁପଞ୍ଚଦଶଂ ଦଣ୍ଡସ୍ତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ନିଶାମଯ । ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଧପଲୋନ୍ମାନଂ ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗୁଲୈଃ
ପନ୍ଦରଟି ଲଘୁ ମିଶି ଏକ ଦଣ୍ଡ ହୁଏ—ଏହି ମାପ ଜାଣ। ଦ୍ୱାଦଶ ଆର୍ଧ ପଳ ଓ ଚାରି ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳରେ ମାପ ହୁଏ।