ତସ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ କିଂ ରୂପଂ କର୍ମ ଵା କିଂ ଜଗତ୍ପତେ
ହେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ରୂପ କେମିତି? ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ?
ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବତୀ ଋଷି ହସିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡେ ସୌତିଶୌନକସଂଵାଦେ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରତି ନାରଦପ୍ରଶ୍ନୋ ନାମୈକୋନତ୍ରିଂଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣର ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡରେ ସୌତି ଓ ଶୌନକଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ' ନାମକ ଉନତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵାଣୀଶିଵାତ୍ରିପଥଗା କମଲାଦିକାଶ୍ଚ ସଂଚିନ୍ତଯେଦ୍ଭଗଵତଶ୍ଚରଣାରଵିନ୍ଦମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବାଣୀ (ସରସ୍ୱତୀ), ଶିବା (ପାର୍ବତୀ), ଗଙ୍ଗା, କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ସଂସାରସାଗରମତୀଵ ଗଭୀରଘୋରଂ ଦାଵାଗ୍ନିସର୍ପପରିଵେଷ୍ଟିତଚେଷ୍ଟିତାଙ୍ଗମ୍
ଏହି ସଂସାର ରୂପୀ ସାଗର ବହୁତ ଗଭୀର ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠି ଦେହ ମନେ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି ଓ ସାପରେ ଘେରାଇ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।
ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନୋଦ୍ଧରଣକୀର୍ତ୍ତିରତୀଵ ଖିନ୍ନା ଭୂର୍ଧାରିତା ଚ ଦଶନାଗ୍ରତ ଏଵ ଚାର୍ଦ୍ରା
ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଉଠାଇବାର ଯଶ ବହୁତ ଦୀନ ହୋଇଛି, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଟିପରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭିଜା ଅଛି।
ଵେଦାଙ୍ଗଵେଦମୁଖନିଃସୃତକୀର୍ତ୍ତିରଂଶୈର୍ଵେଦାଙ୍ଗଵେଦଜନକସ୍ଯ ହରେର୍ଵିଧାତୁଃ
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ମୁଖରୁ ଯେଉଁ ଯଶର କିରଣ ବିକିରଣ ହୁଏ, ସେଇ ହରି, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ।
ଗୋପାଙ୍ଗନାଵଦନପଙ୍କଜଷଟ୍ପଦସ୍ଯ ରାସେଶ୍ଵରସ୍ଯ ରସିକାରମଣସ୍ଯ ପୁଂସଃ
ଯିଏ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ମୁଖପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ଭଳି ରହନ୍ତି, ରାସ ନୃତ୍ୟର ନାଥ, ରସର ଆସ୍ୱାଦକ ଓ ପରମ ପୁରୁଷ।
ଚକ୍ଷୁର୍ନିମେଷପତିତୋ ଜଗତାଂ ଵିଧାତା ତତ୍କର୍ମ ଵତ୍ସ କଥିତୁଂ ଭୁଵି କଃ ସମର୍ଥଃ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଏକ ଝପକାରିରେ ଏତେ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ—ହେ ବତ୍ସ, ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଗଣନା କରିପାରିବ?
ଯୂଯଂ ଵଯଂ ତସ୍ଯ କଲାକଲାଂଶାଃ କଲାକଲାଂଶା ମନଵୋ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ
ତୁମେ ଓ ଆମେ, ଏହି ମନୁମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର କେବଳ ଅଂଶର ଅଂଶ।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ଶିରସଃ ପ୍ରଦେଶେ ବିଭର୍ତ୍ତି ସିଦ୍ଧାର୍ଥସମଂ ଚ ଵିଶ୍ଵମ୍
ଯିଏ ହଜାର ମୁଣ୍ଡର ଧାରୀ, ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ଏକ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଏମିତି ଧରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଶସ୍ୟ ଦାଣା।
ଗୋଲୋକନାଥସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ଯଶୋଽମଲଂ ଶ୍ରୁତୌ ପୁରାଣେ ନହି କିଂଚନ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଗୋଲୋକନାଥଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଯଶ ବେଦ କିମ୍ବା ପୁରାଣରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଯାଇନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚ ଵିଶ୍ଵଧାମ୍ନଃ ସନ୍ତ୍ଯେଵ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵିଧିଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାଃ 1.30.
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ବିଶ୍ୱର ଧାମରେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।
କରୋତି ସୃଷ୍ଟିଂ ସ ଵିଧେର୍ଵିଧାତା ଵିଧାଯ ନିତ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଜଗତ୍ପ୍ରସୂମ୍
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ନିଜେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରକୃତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ପ୍ରକୃତିର୍ନ ଭିନ୍ନା ଯଯା ଚ ସୃଷ୍ଟିଂ କୁରୁତେ ସନାତନଃ
ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ସେ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହି ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ନାରାଯଣୀ ସା ପରମା ସନାତନୀ ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ପୁଂସଃ ପରମାତ୍ମନଶ୍ଚ
ସେ ନାରାୟଣୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସନାତନୀ ଶକ୍ତି, ପରମ ପୁରୁଷ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି।
ଗତ୍ଵା ଵିଵାହଂ କୁରୁ ଵତ୍ସ ସାମ୍ପ୍ରତଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିତୁର୍ନିଦେଶଃ
ଏବେ ଯା, ବତ୍ସ, ବିବାହ କର; ପିତାଙ୍କର ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ସ୍ଵପତ୍ନୀଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ହି ଵସ୍ତ୍ରାଲଙ୍କାରଚନ୍ଦନୈଃ
ଯିଏ ନିଜ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ—
ସା ଚ ଯୋଷିତ୍ସ୍ଵରୂପା ଚ ପ୍ରତିଵିଶ୍ଵେଷୁ ମାଯଯା
ସେ ମହିଳା ରୂପେ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ପୂଜିତା ଯେନ ପତିପୁତ୍ରଵତୀ ସତୀ
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦିବ୍ୟା ନାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି।
ମୂଲପ୍ରକୃତିରେକା ସା ପୂର୍ଣବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସେ ଏକମାତ୍ର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପିଣୀ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ଯା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତି ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେବୀ।
ନାରାଯଣପ୍ରିଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ 1.30.
ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵେଦମାତା ଚ ପୂଜ୍ଯରୂପା ଵିଧେଃ ପ୍ରିଯା
ସାବିତ୍ରୀ ବେଦମାତା, ପୂଜ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡେ ସୌତିଶୌନକସଂଵାଦେ ଭଗଵତ୍ସ୍ତୁତିତତ୍ସ୍ଵରୂପଵର୍ଣନଂ ନାମ ତ୍ରିଂଶତ୍ତମୋ ଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହାପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡରେ ସୌତି ଓ ଶୌନକଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଭଗବତ୍ସ୍ତୁତି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶ୍ରୀଗଣେଶାଯ ନମଃ ସାଵିତ୍ରୀ ଵୈ ସୃଷ୍ଟିଵିଧୌ ପ୍ରକୃତିଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତା
ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଆଵିର୍ବଭୂଵ ସା କେନ କା ଵା ସା ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରା
ସେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ କିଏ — ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵାସାଂ ଚରିତଂ ପୂଜାଵିଧାନଂ କଥମୀପ୍ସିତମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା କଣ, ଏବଂ ପୂଜା କିପରି ଉଚିତ ଭାବେ କରିବା ଯାଉଚି।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ କିଂଚିତ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଧର୍ମଵକ୍ତ୍ରତଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ତଥାପି ମୁଁ ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା କିଛି କଥା କହିବି।
ପ୍ରକୃଷ୍ଟଵାଚକଃ ପ୍ରଶ୍ଚ କୃତିଶ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିଵାଚକଃ
'ପ୍ର' ଶବ୍ଦ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ଦର୍ଶାଏ, 'କୃତି' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି।