ମାଧଵ୍ଯୁଵାଚ ଉଦ୍ଧଵ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ଯଥୋଚିତମ୍ । ନିଗୂଢଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ମାଧବୀ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବ, ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି; ଥୋଡ଼ା ସମୟ ରୁହ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ। ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କଳ୍ପନା କରୁଛ, ସେହି ଗୁପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ କହିଦେବି।
ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ପୁରାଣେଷୁ ଵେଦେଷୁ ଗୋପନୀଯକମ୍ । ପ୍ରଶ୍ନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ରାଧିକାଂ ତ୍ରିଜଗତ୍ପ୍ରସୂମ୍
ଏହା ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ତିନି ଜଗତର ଜନନୀ ରାଧିକା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ଗୋପୀଶା ସମୁଵାସ ମୁସଂସଦି । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତାମୁଦ୍ଧଵଶ୍ଚାପି ରାଧିକାମ୍
ଏହିପରି କହି, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ରାଣୀ ସେଠାରେ ସଭାରେ ରହିଲେ । ତାପରେ ଉଦ୍ଧବ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ କଥାରେ ରାଧିକାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ଉଦ୍ଧଵଉଵାଚ ଏକାକୀ ଭଵମାଯାତି ଯାତ୍ଯେକାକୀ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରାଣୀ କର୍ମାନୁରୋଧେନ ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୁକ୍ପୁମାନ୍
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ — ଏକା ଏକା ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏକା ଏକା ପୁଣି ପୁଣି ଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ।
କର୍ମଣା ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣୌଵ ପ୍ରଲୀଯତେ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ କର୍ମଣୈଵାଭିପଦ୍ଯତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀର ଜନ୍ମ ହୁଏ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ । ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକ — ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ।
ଜନ୍ତୁର୍ଭୋଗାଵଶେଷେଣ ଭୋଗଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭଵେଷୁ ଚ । ପୁନଶ୍ଚ କର୍ମଣୋ ଭୋଗାତ୍ସମାଯାତି ଚ ଯାତି ଚ
ପ୍ରାଣୀ ଭୋଗର ଶେଷ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଭୋଗ କରେ । କର୍ମର ଭୋଗ ହେଉଥିବାରୁ ସେ ପୁଣି ଆସେ ଓ ଯାଏ ।
ରତ୍ନାଦିକଂ ଚ ଯତ୍କିଚିନ୍ମହ୍ଯଂ ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସତି । ମଯା ସାର୍ଧ ନ ଯାତ୍ଯେଵ ତେନ ମେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ମୋତେ ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଛ, ହେ ସତୀ, ସେଗୁଡିକ ମୋ ସହିତ ଯିବେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏଗୁଡିକର ମୋ ପାଖରେ କଣ କାମ ?
ଭଵାବ୍ଥିତାରଣେ ଦେଵି ଭଵତୀ ତରଣିର୍ଵରା । କର୍ଣଧାରଃ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପାରକାରକଃ
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ନୌକା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସେହି ନୌକାର ମାଳିକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି ।
କିଂଚିଦ୍ଯାନଂ ଦେହି ମହ୍ଯଂ ଭଵାବ୍ଧିପାରକାରଣମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରସାତଂ ଯାସ୍ଯାମି ମଥୁରାଂ କୃଷ୍ମମୂଲକମ୍
ମୋତେ କିଛି ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର ହେବି । ତୁମର କୃପା ପାଇ, ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ଯିବି, ଯାହା ସବୁର ମୂଳ ।
ଯାଂ ଯାଂ କାଲଗତିଂ ମାତଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ନୃଣାମପି । ପିତୄଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ତଦୂର୍ଧ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତାଂ ଵଦ
ମା, ଦେବତା, ମଣିଷ, ପିତୃଗଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଓ ତାଠାରୁ ଉପର ଯେଉଁ କାଳର ଗତି ଅଛି, ସେଥିରେ ଆମକୁ କହ ।
ତାମେଵ ଦୁସ୍ତରାଂ ଘୋରାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଯାମି ହରେଃ ପଦମ୍ । ଏଵଂଭୂତମୁପାଯଂ ଚ ଦେହି ମେ କମଲାଲଯେ
ସେ ଅତି କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର ପଥକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟକି, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବି । ହେ କମଳାଳୟେ, ଏମିତି ଉପାୟ ମୋତେ ଦିଅ ।
ଦୂରତୋ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲସ୍ଥିତା
ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୂରରୁ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେଇ ଚେଷ୍ଟରେ ବସିଛ ।
ଉଦ୍ଧଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ କମଲାଲଯା । ଵାସସା ନେତ୍ରନୀରଂ ଚ ସଂଭାର୍ଜ୍ଯ ତମୁଵାଚ ସା
ଉଦ୍ଧବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କମଳାଳୟା ହସିଲେ । ବସ୍ତ୍ରରେ ନୟନ ଜଳ ପୁଞ୍ଚି, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ରାଧୋଵାଚ ମାଧଵୀଵଚନେନୈଵ କରୋଷି ପ୍ରଶ୍ନମୁଦ୍ଧଵ । ସ୍ତ୍ରୀଜାତିରବଲା ଲୋକେ କିଂ ଵା ଜ୍ଞାନଂ ଦଦାମି ତେ
ରାଧା କହିଲେ — ମାଧବୀଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଉଦ୍ଧବ । ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରିବି ?
ଶୁଦ୍ଧାଂ କାଲଗତିଂ ଵତ୍ସ ଜାନାତି ଭଗଵାନ୍ହରିଃ । ବ୍ରହ୍ମ ମହେଶଃ ଶେଷଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ହେ ବତ୍ସ, ଶୁଦ୍ଧ କାଳର ଗତି କେବଳ ଭଗବାନ୍ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର, ଶେଷ ଓ ଚାରିଟି ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ।
କିଂଚିଦ୍ଵେଦାନୁସାରେଣ ସନ୍ତୋ ଜାନନ୍ତି ପୁତ୍ରକ । ଶ୍ରୂଯତାଂ କୁଷ୍ଣଵକ୍ତ୍ରେଣ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ़୍ଡଲେ
କିଛି ସାଧୁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଅଂଶ ଜାଣନ୍ତି, ପୁଅ । ଏବେ ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା କହାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ ।
ଗୋଲୋକେ ଚାପି ଵୈକୁଣ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଯା ଚ ଦୃଷ୍ଟା କାଲଗତିସ୍ତାମେଵ କଥଯାମି ତେ
ଗୋଲୋକ, ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ଏବଂ ଏବେ ଯେଉଁ କାଳର ଗତି ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ।
ନୃଣାଂ ପିତୄଣାଂ ଦେଵାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦିକସ୍ଯ ଚ । ବହିର୍ଲୋକସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାତ୍ପାତାଲାନାଂ ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ମଣିଷ, ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ବାହ୍ୟ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ପାତାଳମାନେ — ସେମାନଙ୍କର କାଳ ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ।
ଦୁରତ୍ଯଯାଂ କାଲଗତିଂ ଯେନୋପାଯେନ ପଣ୍ଡିତାଃ । ନିସ୍ତରନ୍ତି ବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଜୟ କାଳ ଗତିକୁ ଅଟକିଯାନ୍ତି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି — ଶୁଣ ।
ଭଜନ୍ତି ଜଗତାଂ ନାଥଂ କାଲକାଲଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ନିରୀହଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କାଳର କାଳ, ଜଗତର ଗୁରୁ, ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ଲିପ୍ତ, ପରମାତ୍ମା, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ।
ସଦ୍ଯଃ ପତତି ଦେହୋଽଯଂ ଵିନା ଯେନ ସଦାତ୍ମନା । ତଂ ନିଷେଵ୍ଯ କାଲଗତିଂ ତରତ୍ଯେଵ ହି କେଵଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ସେଇ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ସମୟର ଗତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି।
ଆଯୁର୍ହରତି ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ରଵିରେଵ ଚ । ଶ୍ରୀହରେଃ ଶୁଦ୍ଧଭକ୍ତାନାଂ ସତାଂ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଵିନା
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କେବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହରିନେଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ, ସତ୍ପୁରୁଷ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଛାଡ଼ି।
ଵିଧେର୍ମାନସିକାନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚତୁରଃ ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରକ । ସନକାଦୀନ୍ଭାଗଵତାନ୍ଯେଷାଂ ଚ ସୁସ୍ଥିରଂ ଵମଃ
ପୁଅ, ଦେଖ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ମନସା ପୁତ୍ର—ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାନ୍ଵଯସା ନିତ୍ଯାଞ୍ଜ୍ଞାତିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୂନ୍ । ବାଲାନନୁପନୀତାଂଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶିଶୂନ୍ଯଥା
ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶରେ ନିତ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁରୁ, ଏହାସହିତ ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ଏଯାଁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନାହାନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁମାନେ ପରି—
ଅମ୍ଯନ୍ତରେ ମହାସ୍ଫୀତାନ୍ସସ୍ମିତାଂଶ୍ଚ ଦିଗମ୍ବରାନ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଧ୍ଯାନପୂତାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥପୂତାଂଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ବଡ଼ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ହସୁଥିବା, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବୈଷ୍ଣବମାନେ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚିନ୍ତାହୀନାନ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତାନ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଦିଵାନିଶଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ଧରିଭାଵେନ ତତ୍ପରାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନେଇ ଚିନ୍ତା ନ କରି, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଦିନ ରାତି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭାବରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି—
ବାହ୍ଯପୂଜାଵିହୀନାଂଶ୍ଚ ପୂତାନ୍ମାନସିକାଂସ୍ତଥା । ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯାନ୍ମହାଭାଗାନ୍କାଲଵ୍ଯାଲଜିତସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟ ପୂଜା ଛାଡ଼ି ମନରେ ପବିତ୍ର ଭାବେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସମୟର ସର୍ପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି—
ସନକଂ ଚ ସନନ୍ଦଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ଚ ସନାତନମ୍ । ପରଂ ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ଯେ ସ୍ମରନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଯେଉଁମାନେ ସନକ, ସନନ୍ଦ, ତୃତୀୟ ସନାତନ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଫଲଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ କୃତପାତକାତ୍ । ହରିଭକ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ହରିଦାସ୍ଯଂ ଲଭନ୍ତି ଚ
ସେମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ପାଇ, କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମନରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ସେମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦାସ୍ୟ ପଦକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ମୃକଣ୍ଡୁବାଲକଂ ପଶ୍ଯ କର୍ମଣା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଦଶଵର୍ଷାଯୁଷଂ ତୀଵ୍ରଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ଦେଖ, ମୃକଣ୍ଡୁ ମୁନିଙ୍କର ପୁଅ, କର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସର, ତୀବ୍ର ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।