କଯା ଵା ସଂପଦା ଭକ୍ତ ଵିସ୍ମରାମି ଚ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରବୋଧୋ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଭେଦେ ଯେନ ମାଂ ବୋଧଯେଦ୍ବୁଧଃ
କେଉଁ ଧନରେ, ହେ ଭକ୍ତ, ମୁଁ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି? ସେଠାରୁ ଅଲଗା ହେଲେ କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମାଂ ଚ ବୋଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ନ ସାଵିତ୍ରୀ ସରସ୍ଵତୀ । ନ ଵେଦା ନ ଚ ଵେଦାଙ୍ଗାଃ କେ ଵା ସନ୍ତଶ୍ଚ କେ ସୁରାଃ
ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ସାବିତ୍ରୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଋଷି, କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
ସହସ୍ରଵକ୍ତ୍ରୋଽନନ୍ତଶ୍ଚ ଵେଦାନାଂ ଜନକୋ ଵିଧିଃ । ନ ଶଂଭୁନଂ ଗଣେଶାଶ୍ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
ସହସ୍ରମୁଖୀ ଅନନ୍ତ, ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଗଣେଶ, କିମ୍ବା ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ୍ଥିତେର୍ଗତିଶ୍ଚିନ୍ତନୀଯା ମାର୍ଗଶୂନ୍ଯେ କୁତୋ ଗତିଃ । କାଲସାଧ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵ ଚ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଏହି ଜୀବନର ଗତି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ପଥ ନାହିଁ, ସେଠି କିପରି ଗତି ହେବ? ସମସ୍ତ ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ସବୁ କାଳ ଅନୁସାରେ ଚାଲେ।
ଦୁର୍ନିଵାରଃ ସ କାଲଶ୍ଚ କାଲସାଧ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସୁ ଚ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ମଥୁରାଂ ଗଚ୍ଛ ସୁଖଂ ଵତ୍ସ ମନୋହରମ୍
ସେ କାଳକୁ ରୋକିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କାଳର ଅଧୀନ; ଉଠ, ମଥୁରାକୁ ଯାଅ, ହେ ଶିଶୁ, ସେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ।
ଵ୍ରଜଵାକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଵାଂଶ୍ଚ ଗମନୋତ୍ସୁକଃ । ସୁଚିରଂ କୃଷ୍ଣଵିଚ୍ଛେଦୋ ଦୁଃଖାଯ ନ ସୁଖାଯ ଚ
ବ୍ରଜକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସୁଖ ନୁହଁ।
ପଶ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାପହମ୍ । ରାଧିକାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଭୃଶମୁଦ୍ଧଵଃ ରୁଦତୀଂ ରାଧିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବନ୍ଧୁଵିଚ୍ଛେଦକାତରାମ୍
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରେ; ରାଧାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଉଦ୍ଧବ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ଦୁଃଖିତ ରାଧାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଇତିo ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରାଧୋଦ୍ଧଵସଂo ପଞ୍ଚନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହା ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦ, ରାଧା ଓ ଉଦ୍ଧବଙ୍କର ସଂବାଦର ପଚାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ଷଣ୍ଣଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ମରଣଂ କୃତ୍ଵା ଗମନୋନ୍ମୁଖମୁଦ୍ଧଵମ୍ । ନତଂ ରାଧାପଦାମ୍ଭୋଜେ ଶିରସା ପୁଲକାଞ୍ଚିତମ୍
ଏବେ ଛଅନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉଦ୍ଧବ ରାଧାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ଯାହା ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା।
ଉଵାଚ ମାଧଵୀ ଗୋପୀ ରୁଦତୀ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲା । ଭକ୍ତଂ ରୁଦନ୍ତମୁଚ୍ଛୈଶ୍ଚ ରାଧାଵିଚ୍ଛେଦକାତରମ୍
ମାଧବୀ ଗୋପୀ, ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ରାଧା ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ।
ମାଧଵ୍ଯୁଵାଚ ଉଦ୍ଧଵ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ଯଥୋଚିତମ୍ । ନିଗୂଢଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ମାଧବୀ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବ, ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି; ଥୋଡ଼ା ସମୟ ରୁହ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ। ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କଳ୍ପନା କରୁଛ, ସେହି ଗୁପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ କହିଦେବି।
ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ପୁରାଣେଷୁ ଵେଦେଷୁ ଗୋପନୀଯକମ୍ । ପ୍ରଶ୍ନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ରାଧିକାଂ ତ୍ରିଜଗତ୍ପ୍ରସୂମ୍
ଏହା ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ତିନି ଜଗତର ଜନନୀ ରାଧିକା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ଗୋପୀଶା ସମୁଵାସ ମୁସଂସଦି । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତାମୁଦ୍ଧଵଶ୍ଚାପି ରାଧିକାମ୍
ଏହିପରି କହି, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ରାଣୀ ସେଠାରେ ସଭାରେ ରହିଲେ । ତାପରେ ଉଦ୍ଧବ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ କଥାରେ ରାଧିକାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ଉଦ୍ଧଵଉଵାଚ ଏକାକୀ ଭଵମାଯାତି ଯାତ୍ଯେକାକୀ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରାଣୀ କର୍ମାନୁରୋଧେନ ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୁକ୍ପୁମାନ୍
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ — ଏକା ଏକା ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏକା ଏକା ପୁଣି ପୁଣି ଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ।
କର୍ମଣା ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣୌଵ ପ୍ରଲୀଯତେ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ କର୍ମଣୈଵାଭିପଦ୍ଯତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀର ଜନ୍ମ ହୁଏ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ । ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକ — ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ।
ଜନ୍ତୁର୍ଭୋଗାଵଶେଷେଣ ଭୋଗଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭଵେଷୁ ଚ । ପୁନଶ୍ଚ କର୍ମଣୋ ଭୋଗାତ୍ସମାଯାତି ଚ ଯାତି ଚ
ପ୍ରାଣୀ ଭୋଗର ଶେଷ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଭୋଗ କରେ । କର୍ମର ଭୋଗ ହେଉଥିବାରୁ ସେ ପୁଣି ଆସେ ଓ ଯାଏ ।
ରତ୍ନାଦିକଂ ଚ ଯତ୍କିଚିନ୍ମହ୍ଯଂ ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସତି । ମଯା ସାର୍ଧ ନ ଯାତ୍ଯେଵ ତେନ ମେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ମୋତେ ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଛ, ହେ ସତୀ, ସେଗୁଡିକ ମୋ ସହିତ ଯିବେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏଗୁଡିକର ମୋ ପାଖରେ କଣ କାମ ?
ଭଵାବ୍ଥିତାରଣେ ଦେଵି ଭଵତୀ ତରଣିର୍ଵରା । କର୍ଣଧାରଃ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପାରକାରକଃ
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ନୌକା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସେହି ନୌକାର ମାଳିକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି ।
କିଂଚିଦ୍ଯାନଂ ଦେହି ମହ୍ଯଂ ଭଵାବ୍ଧିପାରକାରଣମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରସାତଂ ଯାସ୍ଯାମି ମଥୁରାଂ କୃଷ୍ମମୂଲକମ୍
ମୋତେ କିଛି ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର ହେବି । ତୁମର କୃପା ପାଇ, ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ଯିବି, ଯାହା ସବୁର ମୂଳ ।
ଯାଂ ଯାଂ କାଲଗତିଂ ମାତଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ନୃଣାମପି । ପିତୄଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ତଦୂର୍ଧ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତାଂ ଵଦ
ମା, ଦେବତା, ମଣିଷ, ପିତୃଗଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଓ ତାଠାରୁ ଉପର ଯେଉଁ କାଳର ଗତି ଅଛି, ସେଥିରେ ଆମକୁ କହ ।
ତାମେଵ ଦୁସ୍ତରାଂ ଘୋରାଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଯାମି ହରେଃ ପଦମ୍ । ଏଵଂଭୂତମୁପାଯଂ ଚ ଦେହି ମେ କମଲାଲଯେ
ସେ ଅତି କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର ପଥକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟକି, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବି । ହେ କମଳାଳୟେ, ଏମିତି ଉପାୟ ମୋତେ ଦିଅ ।
ଦୂରତୋ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲସ୍ଥିତା
ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୂରରୁ ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେଇ ଚେଷ୍ଟରେ ବସିଛ ।
ଉଦ୍ଧଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ କମଲାଲଯା । ଵାସସା ନେତ୍ରନୀରଂ ଚ ସଂଭାର୍ଜ୍ଯ ତମୁଵାଚ ସା
ଉଦ୍ଧବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କମଳାଳୟା ହସିଲେ । ବସ୍ତ୍ରରେ ନୟନ ଜଳ ପୁଞ୍ଚି, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ରାଧୋଵାଚ ମାଧଵୀଵଚନେନୈଵ କରୋଷି ପ୍ରଶ୍ନମୁଦ୍ଧଵ । ସ୍ତ୍ରୀଜାତିରବଲା ଲୋକେ କିଂ ଵା ଜ୍ଞାନଂ ଦଦାମି ତେ
ରାଧା କହିଲେ — ମାଧବୀଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ଉଦ୍ଧବ । ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରିବି ?
ଶୁଦ୍ଧାଂ କାଲଗତିଂ ଵତ୍ସ ଜାନାତି ଭଗଵାନ୍ହରିଃ । ବ୍ରହ୍ମ ମହେଶଃ ଶେଷଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ହେ ବତ୍ସ, ଶୁଦ୍ଧ କାଳର ଗତି କେବଳ ଭଗବାନ୍ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର, ଶେଷ ଓ ଚାରିଟି ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ।
କିଂଚିଦ୍ଵେଦାନୁସାରେଣ ସନ୍ତୋ ଜାନନ୍ତି ପୁତ୍ରକ । ଶ୍ରୂଯତାଂ କୁଷ୍ଣଵକ୍ତ୍ରେଣ ଗୋଲୋକେ ରାସମଣ़୍ଡଲେ
କିଛି ସାଧୁ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଅଂଶ ଜାଣନ୍ତି, ପୁଅ । ଏବେ ଗୋଲୋକର ରାସମଣ୍ଡଳରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା କହାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ ।
ଗୋଲୋକେ ଚାପି ଵୈକୁଣ୍ଠେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଯା ଚ ଦୃଷ୍ଟା କାଲଗତିସ୍ତାମେଵ କଥଯାମି ତେ
ଗୋଲୋକ, ବୈକୁଣ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ଏବଂ ଏବେ ଯେଉଁ କାଳର ଗତି ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ।
ନୃଣାଂ ପିତୄଣାଂ ଦେଵାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦିକସ୍ଯ ଚ । ବହିର୍ଲୋକସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାତ୍ପାତାଲାନାଂ ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ମଣିଷ, ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ବାହ୍ୟ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ପାତାଳମାନେ — ସେମାନଙ୍କର କାଳ ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ।
ଦୁରତ୍ଯଯାଂ କାଲଗତିଂ ଯେନୋପାଯେନ ପଣ୍ଡିତାଃ । ନିସ୍ତରନ୍ତି ବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥଯାମି ନିଶାମଯ
ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଜୟ କାଳ ଗତିକୁ ଅଟକିଯାନ୍ତି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି — ଶୁଣ ।
ଭଜନ୍ତି ଜଗତାଂ ନାଥଂ କାଲକାଲଂ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ । ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ନିରୀହଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କାଳର କାଳ, ଜଗତର ଗୁରୁ, ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ଲିପ୍ତ, ପରମାତ୍ମା, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି ।