ତଂ ଵିଧେଶ୍ଚ ଵିଧାତାରଂ ଦାତାରଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାତ୍ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ବିଧିଙ୍କର ବିଧାତା, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶାନ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମନମୋହନ।
ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵବୀଜଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । କଯା ଵା ସଂପଦା ତାତ ଵିସ୍ମରାମି ଚତଂ ପତିମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ପରମାତ୍ମା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ—ମୁଁ କେଉଁ ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପତିଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି, ପୁଅ?
ଯସ୍ଯ ନିର୍ମଞ୍ଛନାର୍ହଶ୍ଚ ନ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନ ଚ ମନ୍ମଥଃ । ନୈଵାଶ୍ଵିନୀକୁମାରଶ୍ଚ ଗୁଣସାଭ୍ଯଂ ନ ଦିଶ୍ଵତଃ
ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଗୁଣ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର, କାମଦେବ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର କିମ୍ବା କୌଣସି ଦିଗ ମିଳିପାରିବେନି।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷସଂଜ୍ଞକାଃ । କଯା ଵା ସଂପଦା ତାତ ଵିସ୍ମରାମି ଚ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ପୁଅ, କେଉଁ ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି?
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯେ ରୂପମତୁଲଂ ଚ ମନୋହରମ୍ । ତେଽପି ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଧ୍ଯାଯାନ୍ତେ ତମର୍ନିଶମ୍
ଯେମାନେ ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ଓ ଦିନ ରାତି ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗୁଣେନ ଶୈଲଃ ସଲିଲଂ ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠଂ ଦ୍ରଵେଦିତି । ମୃତଵୃକ୍ଷୋ ମୁକୁଲିତଃ ସ୍ତମ୍ଭିତଶ୍ଚ ସମୀରଣଃ
ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ପାହାଡ଼ ଗଳିଯାଏ, ପାଣି ଜମିଯାଏ, ଶୁଖିଲା କାଠି ପିଗଳିଯାଏ, ମୃତ ଗଛ ଫୁଲେଇଯାଏ, ବାତାସ ଥମ୍ବିଯାଏ।
ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଜଲଧିଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥଗିତୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ । କଯା ଵା ସଂପଦା ପୁତ୍ର ଵିସ୍ମରାମି ଚତଂ ପ୍ରିଯମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; କେଉଁ ଧନରେ, ମୁଁ କେବେ ସେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି, ମୁଁ କୁହ।
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିର୍ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ବାତାସ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରେ, ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲେ।
ଯଦ୍ଭଯାତ୍ଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାଃ ପୁଷ୍ପିତାଃ ସମଯେଽପି ଚ । ସମୁଦ୍ରାଃ ସ୍ଵାତ୍ମଵିଷଯେ ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ମୁନଯଃ ସୁରାଃ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଗଛମାନେ ସମୟରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦିଅନ୍ତି; ସମୁଦ୍ର ନିଜ ସୀମାରେ ରହେ, ଗ୍ରହ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହନ୍ତି।
କାଲସ୍ଯ କାଲଃ ସଂହର୍ତୁଃ ସଂହର୍ତା ସ୍ରଷ୍ଟୁରୀଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଵାଧୀନଶ୍ଚ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମେଵାଽଽତ୍ମସଂଜ୍ଞକଃ
ସେ କାଳର କାଳ, ସଂହାରକଙ୍କର ସଂହାରକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ନାୟକ; ସେ ସ୍ୱାଧୀନ, ସ୍ୱାଧିନ୍ତାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜେ ନିଜକୁ ଚିନିଥିବା।
କଯା ଵା ସଂପଦା ଭକ୍ତ ଵିସ୍ମରାମି ଚ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରବୋଧୋ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଭେଦେ ଯେନ ମାଂ ବୋଧଯେଦ୍ବୁଧଃ
କେଉଁ ଧନରେ, ହେ ଭକ୍ତ, ମୁଁ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି? ସେଠାରୁ ଅଲଗା ହେଲେ କୌଣସି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମାଂ ଚ ବୋଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତା ନ ସାଵିତ୍ରୀ ସରସ୍ଵତୀ । ନ ଵେଦା ନ ଚ ଵେଦାଙ୍ଗାଃ କେ ଵା ସନ୍ତଶ୍ଚ କେ ସୁରାଃ
ମୋତେ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ସାବିତ୍ରୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଋଷି, କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।
ସହସ୍ରଵକ୍ତ୍ରୋଽନନ୍ତଶ୍ଚ ଵେଦାନାଂ ଜନକୋ ଵିଧିଃ । ନ ଶଂଭୁନଂ ଗଣେଶାଶ୍ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
ସହସ୍ରମୁଖୀ ଅନନ୍ତ, ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଗଣେଶ, କିମ୍ବା ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସ୍ଥିତେର୍ଗତିଶ୍ଚିନ୍ତନୀଯା ମାର୍ଗଶୂନ୍ଯେ କୁତୋ ଗତିଃ । କାଲସାଧ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵ ଚ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଏହି ଜୀବନର ଗତି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠି ପଥ ନାହିଁ, ସେଠି କିପରି ଗତି ହେବ? ସମସ୍ତ ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ସବୁ କାଳ ଅନୁସାରେ ଚାଲେ।
ଦୁର୍ନିଵାରଃ ସ କାଲଶ୍ଚ କାଲସାଧ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସୁ ଚ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ମଥୁରାଂ ଗଚ୍ଛ ସୁଖଂ ଵତ୍ସ ମନୋହରମ୍
ସେ କାଳକୁ ରୋକିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କାଳର ଅଧୀନ; ଉଠ, ମଥୁରାକୁ ଯାଅ, ହେ ଶିଶୁ, ସେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ।
ଵ୍ରଜଵାକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଵାଂଶ୍ଚ ଗମନୋତ୍ସୁକଃ । ସୁଚିରଂ କୃଷ୍ଣଵିଚ୍ଛେଦୋ ଦୁଃଖାଯ ନ ସୁଖାଯ ଚ
ବ୍ରଜକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ; କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ସୁଖ ନୁହଁ।
ପଶ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖଂ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାପହମ୍ । ରାଧିକାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଭୃଶମୁଦ୍ଧଵଃ ରୁଦତୀଂ ରାଧିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବନ୍ଧୁଵିଚ୍ଛେଦକାତରାମ୍
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ମୁହଁକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରେ; ରାଧାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଉଦ୍ଧବ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ଦୁଃଖିତ ରାଧାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ଇତିo ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରାଧୋଦ୍ଧଵସଂo ପଞ୍ଚନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ମହା ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦ, ରାଧା ଓ ଉଦ୍ଧବଙ୍କର ସଂବାଦର ପଚାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ଷଣ୍ଣଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ମରଣଂ କୃତ୍ଵା ଗମନୋନ୍ମୁଖମୁଦ୍ଧଵମ୍ । ନତଂ ରାଧାପଦାମ୍ଭୋଜେ ଶିରସା ପୁଲକାଞ୍ଚିତମ୍
ଏବେ ଛଅନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉଦ୍ଧବ ରାଧାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ, ଯାହା ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା।
ଉଵାଚ ମାଧଵୀ ଗୋପୀ ରୁଦତୀ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲା । ଭକ୍ତଂ ରୁଦନ୍ତମୁଚ୍ଛୈଶ୍ଚ ରାଧାଵିଚ୍ଛେଦକାତରମ୍
ମାଧବୀ ଗୋପୀ, ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ରାଧା ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ।
ମାଧଵ୍ଯୁଵାଚ ଉଦ୍ଧଵ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ଯଥୋଚିତମ୍ । ନିଗୂଢଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
ମାଧବୀ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବ, ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି; ଥୋଡ଼ା ସମୟ ରୁହ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ। ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କଳ୍ପନା କରୁଛ, ସେହି ଗୁପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ କହିଦେବି।
ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ପୁରାଣେଷୁ ଵେଦେଷୁ ଗୋପନୀଯକମ୍ । ପ୍ରଶ୍ନଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ ରାଧିକାଂ ତ୍ରିଜଗତ୍ପ୍ରସୂମ୍
ଏହା ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ତିନି ଜଗତର ଜନନୀ ରାଧିକା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଚ ଗୋପୀଶା ସମୁଵାସ ମୁସଂସଦି । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତାମୁଦ୍ଧଵଶ୍ଚାପି ରାଧିକାମ୍
ଏହିପରି କହି, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ରାଣୀ ସେଠାରେ ସଭାରେ ରହିଲେ । ତାପରେ ଉଦ୍ଧବ ମଧୁର ଓ ଶାନ୍ତ କଥାରେ ରାଧିକାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ।
ଉଦ୍ଧଵଉଵାଚ ଏକାକୀ ଭଵମାଯାତି ଯାତ୍ଯେକାକୀ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରାଣୀ କର୍ମାନୁରୋଧେନ ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୁକ୍ପୁମାନ୍
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ — ଏକା ଏକା ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଏକା ଏକା ପୁଣି ପୁଣି ଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ ।
କର୍ମଣା ଜାଯତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣୌଵ ପ୍ରଲୀଯତେ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ କର୍ମଣୈଵାଭିପଦ୍ଯତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀର ଜନ୍ମ ହୁଏ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ । ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକ — ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ।
ଜନ୍ତୁର୍ଭୋଗାଵଶେଷେଣ ଭୋଗଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭଵେଷୁ ଚ । ପୁନଶ୍ଚ କର୍ମଣୋ ଭୋଗାତ୍ସମାଯାତି ଚ ଯାତି ଚ
ପ୍ରାଣୀ ଭୋଗର ଶେଷ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଭୋଗ କରେ । କର୍ମର ଭୋଗ ହେଉଥିବାରୁ ସେ ପୁଣି ଆସେ ଓ ଯାଏ ।
ରତ୍ନାଦିକଂ ଚ ଯତ୍କିଚିନ୍ମହ୍ଯଂ ଦତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସତି । ମଯା ସାର୍ଧ ନ ଯାତ୍ଯେଵ ତେନ ମେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ମୋତେ ଯେଉଁ ରତ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇଛ, ହେ ସତୀ, ସେଗୁଡିକ ମୋ ସହିତ ଯିବେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏଗୁଡିକର ମୋ ପାଖରେ କଣ କାମ ?
ଭଵାବ୍ଥିତାରଣେ ଦେଵି ଭଵତୀ ତରଣିର୍ଵରା । କର୍ଣଧାରଃ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପାରକାରକଃ
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ନୌକା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସେହି ନୌକାର ମାଳିକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି ।
କିଂଚିଦ୍ଯାନଂ ଦେହି ମହ୍ଯଂ ଭଵାବ୍ଧିପାରକାରଣମ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରସାତଂ ଯାସ୍ଯାମି ମଥୁରାଂ କୃଷ୍ମମୂଲକମ୍
ମୋତେ କିଛି ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର ହେବି । ତୁମର କୃପା ପାଇ, ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ଯିବି, ଯାହା ସବୁର ମୂଳ ।
ଯାଂ ଯାଂ କାଲଗତିଂ ମାତଃ ସୁରାଣାଂ ଚ ନୃଣାମପି । ପିତୄଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଯ ତଦୂର୍ଧ୍ଵସ୍ଯ ଚ ତାଂ ଵଦ
ମା, ଦେବତା, ମଣିଷ, ପିତୃଗଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ଓ ତାଠାରୁ ଉପର ଯେଉଁ କାଳର ଗତି ଅଛି, ସେଥିରେ ଆମକୁ କହ ।