ଅଥ ପଞ୍ଚନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଉଦ୍ଧଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚେତନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଧିକା । ସା ଚୋଵାଚ ସମୁତ୍ଥାଯ ରତ୍ନସିଂହାସନେ ଵରେ
ଏହିପରି, ପଞ୍ଚନବତି ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଉଦ୍ଧବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଧିକା ସ୍ଚେତନା ଫେରିଲେ, ଏବଂ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବସି ଉଠି କହିଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଦେଵୀ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା । ଗୋପୀଭିଃ ସପ୍ତଭିର୍ଭକତ୍ଯା ସେଵିତା ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ
ଦେବୀ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ମନ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ; ସାତି ଗୋପୀ ଶ୍ୱେତ ଚାମର ନେଇ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ରାଧିକୋଵାଚ ମଥୁରାଂ ଗଚ୍ଛଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ମାଂଚ (ନ) ଵିସ୍ମର ସଂଵଦା । ଅତୋଽପ୍ଯଧର୍ମୋ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଭଵତୋ ଭଵସାଗରେ
ରାଧିକା କହିଲେ: ବତ୍ସ, ତୁମେ ମଥୁରାକୁ ଯାଅ, ମୋତେ ଭୁଲିନିଅ—ସମ୍ପର୍କ ରଖ। ଏହି ସଂସାର ସାଗରରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ।
ମଦୀଯଂ ଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ଗତ୍ଵା କଥଯ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ଶୀଘ୍ରମାନଯ ମତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ମୋ ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ଯାଇ କହ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ—ଯିଏ ପରମ ଆନନ୍ଦ; ଶୀଘ୍ରେ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଣ।
ଯୋଷିଜ୍ଜନ୍ମନି ଯୋଷିତ୍ସୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ପତିମ୍ । ଭେଦୋ ବଭୂଵ କସ୍ଯା ଵା ମଦନ୍ଯା କାଽପି ଦୁଃଖିନୀ
ନାରୀ ଜନ୍ମରେ ଏମିତି ପତି ପାଇଲାପରେ, ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ଏମିତି ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କରିଛି କିମ୍ବା ଏତେ ଦୁଃଖିନୀ?
କିଂ ଦଦାସି ପ୍ରବୋଧଂ ମେ ନାସ୍ତି ମେ ବୋଧନୋଚିତମ୍ । ନିଷ୍ଫଲୋ ଦେହିନାଂ ଦେହୋ ଵିନାଽଽତ୍ମାନଂ ସହୋଦ୍ଧଵ
କାହିଁକି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛ? ମୁଁ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମା ବିନା ଦେହ ନିର୍ଫଳ, ଉଦ୍ଧବ।
ସଂପ୍ରୀତ୍ଯା ସହ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ଗୌରଵଂ ନିତ୍ଯନୂତନମ୍ । ଅତୀଵ ଦୁର୍ଲଭଂ ପ୍ରେମ ରହସ୍ଯଂ ନଵସଂଗମମ୍
ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ ଏଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ନୂତନ ଭାବ ରହିଛି; ଏହି ପ୍ରେମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏହାର ଗୁପ୍ତତା ଏବଂ ନୂଆ ମିଳନର ଉତ୍ସାହ ଅପୂର୍ବ।
ସ୍ମରାମି ମନସା ଶଶ୍ଵନ୍ନାନ୍ଯୋ ମନସି ଵର୍ତତେ । ରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ମରଣଂ ଶୋକଵର୍ଧନମ୍
ମୁଁ ସେଉଁଠିକୁ ସବୁବେଳେ ମନରେ ମନେ କରେ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ରାତିରେ ଶୋଇବାକୁ ଛାଡି, ଏହି ସ୍ମୃତି ମୋ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଏ।
ମାମୁଦ୍ଧର ଧ୍ରୁଵଂ ଵତ୍ସ ନିମଗ୍ନାଂ ଶୋକସାଗରେ । ଜୀଵାଭଵପ୍ରଦାନେନ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାନଫଲଂ ନୃଣାମ୍
ମୋ ପୁଅ, ମୋତେ ଉଠାଇଦେ, ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛି। ଜୀବନ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଇ, ମଣିଷମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ପ୍ରବୋଧିତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ଦୁର୍ନିଵାରଂ ଚ ମାନସମ୍ । ଚିନ୍ତଯେ ଚରଣାମ୍ଭୋଜଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ନିଜକୁ ସଚେତନ କରିପାରୁନି, ମୋ ମନକୁ ଅଟକାଇପାରୁନି। ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ ପରମାତ୍ମା।
ତଦ୍ଗୁଣଂ ମହିମାନଂ ଚ ପ୍ରୀତିଂ ଚ ପ୍ରେମସାଗରମ୍ । ସ୍ମାରଂ ସ୍ମାରଂ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ମନୋ ମେ ନ ସ୍ଥିରଂ ଚଲମ୍
ତାଙ୍କର ଗୁଣ, ମହିମା, ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମର ସାଗର—ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟକୁ ପୁନିପୁନି ମନେ ପକାଇ, ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ।
ଜଗତାଂ ଯୁଵତୀନାଂ ଚ କାସାଂ ଵା ଦୁଃଖମୀଦୃଶମ୍ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଭେଦଦୁଃଖ ଚ କା ଵା ଜାନାତି ମାଂ ଵିନା
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କାହାର ଦୁଃଖ ଏମିତି? ମୋ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହରାଇବାର ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ସେ କିଏ ଜାଣେ?
କିଂ ଚିଜ୍ଜାନାତି ସୀତା ସାଽପ୍ଯହଂ ଚ ଵିଧିବୋଧିତମ୍ । ମତ୍ପରା ଦୁଃଖିନୀ ନାସ୍ତି କାମିନୀଷୁ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ସାଇତା କିଛି ଜାଣିପାରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଏହା ଖୋଲାଯାଇଛି। ତିନି ଜଗତର କାମିନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୋତେ ଭଳି ସମର୍ପିତ ଓ ଦୁଃଖିଣୀ ଅନ୍ୟେ କେହି ନାହାନ୍ତି।
କାଵାଯାତି ପ୍ରତୀତିଂ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ମାନସୀଂ ଵ୍ଯଥାମ୍ । କାସାଂ ଵା ମତ୍ସମଂ ଦୁଃଖଂ ଯୁଵତୀନାଂ ସୁତୋଦ୍ଧଵ
ମୋ ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶୁଣି, କିଏ ଏଥିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ? ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁବତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କାହାର ଦୁଃଖ ମୋ ପରି?
ରାଧିକାସଦୃଶୀ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ନ ଭୂତା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଦୁଃଖିନୀ ଵିରହାତପ୍ତା ସୁଖସୌଭାଗ୍ଯଵର୍ଚିତା
ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଧିକା ପରି କେହି ନ ଥିଲେ, ନ ହେବେ। ବିରହର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତପ୍ତ, ତଥାପି ସୁଖ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଂ ଚ ପତିଂ ଚ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ । ଵଞ୍ଚିତାଽହଂ ଵିଧାତ୍ରା ଚ ନିର୍ଦଯେନ ଚ ପାପିନା
ମୁଁ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇଥିଲି, ତଥାପି ନିର୍ଦୟ ଓ ପାପୀ ବିଧାତା ମୋତେ ଠକାଇଦେଲେ।
ଜୀଵନଂ ସଫଲ ଜନ୍ମ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଚକ୍ଷୁଷୀ ମନଃ । ତତ୍ପାଦପଦ୍ମଵକ୍ତ୍ରେନ୍ଦୁରୂପଵେଷପ୍ରଦର୍ଶନାତ୍
ଜୀବନ ସଫଳ, ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମନ ଗଭୀର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ—ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଓ ଶୋଭାମୟ ରୂପ ଦର୍ଶନରେ।
ଯନ୍ନାମଶ୍ରୁତିମାତ୍ରେଣ ପଞ୍ଚ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ । ସ୍ମୃତିମାତ୍ରାତ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ୍ଯନ୍ତ ଆତ୍ମା ସୁସ୍ନିଗ୍ଧ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଶୁଣିଲେ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ଆତ୍ମା ଖିଳିଉଠେ ଓ ଗଭୀର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ।
ଯଶ୍ଚ ପସ୍ପର୍ଶ ସୁରତୌ ଯଶସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଷ୍ଵପି । କଥା ଵା ସଂପଦା ଵତ୍ସ ଵିସ୍ମରାମି ତମୀଶ୍ଵରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ନେହସ୍ପର୍ଶ, ତିନି ଜଗତରେ ଯାହାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ କଥା ଓ ଧନ—ମୁଁ, ପୁଅ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କେବେ ଭୁଲିପାରିବିନି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯଂ ରୂପଂ ଗୁଣମେଵ ବିଭର୍ତି ଯଃ । ନ ନିର୍ମିତୋ ଯୋ ଵିଧିନା ତେନୈଵ ନିର୍ମିତୋ ଵିଧିଃ
ତିନି ଜଗତକୁ ଜିତିଥିବା ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଯାହାଙ୍କର; ସେ ବିଧିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇନାହାନ୍ତି, ବିଧି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛନ୍ତି।
ତଂ ଵିଧେଶ୍ଚ ଵିଧାତାରଂ ଦାତାରଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାତ୍ପରଂ ଶାନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତଂ ମନୋହରମ୍
ସେ ବିଧିଙ୍କର ବିଧାତା, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶାନ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମନମୋହନ।
ସର୍ଵେଶଂ ସର୍ଵବୀଜଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । କଯା ଵା ସଂପଦା ତାତ ଵିସ୍ମରାମି ଚତଂ ପତିମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ପରମାତ୍ମା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ—ମୁଁ କେଉଁ ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପତିଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି, ପୁଅ?
ଯସ୍ଯ ନିର୍ମଞ୍ଛନାର୍ହଶ୍ଚ ନ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନ ଚ ମନ୍ମଥଃ । ନୈଵାଶ୍ଵିନୀକୁମାରଶ୍ଚ ଗୁଣସାଭ୍ଯଂ ନ ଦିଶ୍ଵତଃ
ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଗୁଣ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର, କାମଦେବ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର କିମ୍ବା କୌଣସି ଦିଗ ମିଳିପାରିବେନି।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷସଂଜ୍ଞକାଃ । କଯା ଵା ସଂପଦା ତାତ ଵିସ୍ମରାମି ଚ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ପୁଅ, କେଉଁ ସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି?
ସ୍ଵପ୍ନେ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯେ ରୂପମତୁଲଂ ଚ ମନୋହରମ୍ । ତେଽପି ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଧ୍ଯାଯାନ୍ତେ ତମର୍ନିଶମ୍
ଯେମାନେ ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ଓ ଦିନ ରାତି ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଗୁଣେନ ଶୈଲଃ ସଲିଲଂ ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠଂ ଦ୍ରଵେଦିତି । ମୃତଵୃକ୍ଷୋ ମୁକୁଲିତଃ ସ୍ତମ୍ଭିତଶ୍ଚ ସମୀରଣଃ
ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ପାହାଡ଼ ଗଳିଯାଏ, ପାଣି ଜମିଯାଏ, ଶୁଖିଲା କାଠି ପିଗଳିଯାଏ, ମୃତ ଗଛ ଫୁଲେଇଯାଏ, ବାତାସ ଥମ୍ବିଯାଏ।
ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଜଲଧିଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଥଗିତୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ । କଯା ଵା ସଂପଦା ପୁତ୍ର ଵିସ୍ମରାମି ଚତଂ ପ୍ରିଯମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; କେଉଁ ଧନରେ, ମୁଁ କେବେ ସେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭୁଲିପାରିବି, ମୁଁ କୁହ।
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିର୍ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ବାତାସ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରେ, ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲେ।
ଯଦ୍ଭଯାତ୍ଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାଃ ପୁଷ୍ପିତାଃ ସମଯେଽପି ଚ । ସମୁଦ୍ରାଃ ସ୍ଵାତ୍ମଵିଷଯେ ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ମୁନଯଃ ସୁରାଃ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଗଛମାନେ ସମୟରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦିଅନ୍ତି; ସମୁଦ୍ର ନିଜ ସୀମାରେ ରହେ, ଗ୍ରହ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହନ୍ତି।
କାଲସ୍ଯ କାଲଃ ସଂହର୍ତୁଃ ସଂହର୍ତା ସ୍ରଷ୍ଟୁରୀଶ୍ଵରଃ । ସ୍ଵାଧୀନଶ୍ଚ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମେଵାଽଽତ୍ମସଂଜ୍ଞକଃ
ସେ କାଳର କାଳ, ସଂହାରକଙ୍କର ସଂହାରକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ନାୟକ; ସେ ସ୍ୱାଧୀନ, ସ୍ୱାଧିନ୍ତାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜେ ନିଜକୁ ଚିନିଥିବା।