ଵେଦାନାଂ ଜନକୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ତସ୍ଯ ହୀଶ୍ଵରଃ । ତଂ ସତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମୀଶଂ ଚ ମାଧଵୀ ପରିନିନ୍ଦତି
ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ତଥାପି ମାଧବୀ ସେହି ସତ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ ।
ଅପଵିତ୍ରା ସଭା ଭୂତା ଗୋପୀନାଂ ଜୀଵନଂ ଵୃଥା । ତାସୁ ପୁଣ୍ଯଵତୀ ଶୋକଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଗୋପୀମାନଙ୍କର ସଭା ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟବତୀଙ୍କର ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ରତ୍ନମାଲୋଵଚ ଦଧାର ଵାମହସ୍ତେନ ଶୈଲଂ ଗୋଵର୍ଧନଂ ହରିଃ) । ତତଃ କିଂ ତଦ୍ଦଶଃ ଶୌର୍ଯ ଜଗତାଂ ଜନକସ୍ଯ ଚ
ରତ୍ନମାଳା କହିଲେ: ହରି ତାଙ୍କର ବାମ ହାତରେ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଥିଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଓ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀଙ୍କର ଶୌର୍ୟ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି ?
ଶୈଲାନାଂ ଚ ସହସ୍ରଂ ଯୋ ଭେତୁଂ ଶକ୍ତଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ । ଲୀଲାମାତ୍ରେଣ ତେଷାଂ ଚ ଲକ୍ଷଂ ହନ୍ତୁ କ୍ଷମୋ ହରିଃ
ଦେତ୍ୟରାଜ ହଜାରଟି ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ହରି ମାତ୍ର ଲୀଳାରେ ଲକ୍ଷଟି ପାହାଡ଼ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ।
ଯଦଂଶକଲଯା ଜାତଃ ସୂକରୋ ଵିଷ୍ଣୁରୀଶ୍ଵରଃ । ଵସୁଧାଂ ଦଶନାଗ୍ରେଣ ଚୋଦ୍ଦଧାର ଚ ଲୀଲଯା
ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜର ଅଂଶରୁ ଏକ ସୂକର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଦାନ୍ତର ଟିପ୍ପାରେ ସହଜରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ।
ଶୈଲାନାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ଯତ୍ର ସନ୍ତି ମହୀତଲେ । ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାଽପ୍ଯସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୀରାଃ ଶୂରାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେ ପୃଥିବୀରେ ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଅସଂଖ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଅନେକ ସାହସୀ ଓ ବୀର ଯୋଦ୍ଧା ଅଛନ୍ତି।
ତେନୈଵ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ନ ଶୌର୍ଯଂ ନ ଚ ପୌରୁଷମ୍ । ନ ଯଶାଶ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା ଵା ସଖି ସର୍ଵାତ୍ମନାଽଽତ୍ମନା
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସାହସ, ପୁରୁଷତ୍ୱ, କିମ୍ବା ଯଶ ଓ ପ୍ରଶଂସା, ବନ୍ଧୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କର ନିଜ ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହେଇନଥିଲା।
ପାରିଜାତୋଵାଚ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଚ ଵସୁଧା ସଶୈଲଵନସାଗରା । କାଞ୍ଚନୀଭୂମିସହିତା ସର୍ଵାଧାରା ମନୋହରା
ପାରିଜାତ କହିଲେ: ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସାଗର ସହିତ, ସୁନା ଭୂମି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମନୋହର ପୃଥିବୀ।
ସପ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଵଧି ପ୍ରିଯେ । ଵିଚିତ୍ରାଃ ସୁନ୍ଦରାଶ୍ଚୈଵ ପାତାଲାନାଂ ଚ ସପ୍ତ ଚ
ସପ୍ତ ପ୍ରକାରର ସ୍ୱର୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରିୟେ, ଏବଂ ସପ୍ତ ପାତାଳ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର।
ଏତୈଃ ପରିମିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ବ୍ରହ୍ମଣା କୃତମ୍ । ମହଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋମକୂପେ ତଦେଵଂ ଚାଣୁଵତ୍ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବିଶ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସୀମାବଦ୍ଧ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହର ଏକ ଲୋମକୁପରେ ଏକ ଅଣୁ ପରି ଅଛି।
ତସ୍ଯ ଯାଵନ୍ତି ଲୋମାନି ତାନି ଵିଶ୍ଵାନି ସନ୍ତି ଚ । ସ ଏଵ ଷୋଡଶାଂଶଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି; ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଷୋଡଶାଂଶ ଅଂଶ।
ତସ୍ଯୈଵ କିଂ ଯଶଃ ଶୌର୍ଚଂ ମହିମାନମନୂପମମ୍ । ଘସ୍ମରୀ ଗୋପକନ୍ଯା ଚ କିଂ ଵା ଜାନାତି ମାଧଵୀ
ତାଙ୍କର ଯଶ, ସାହସ, ଅପୂର୍ବ ମହିମା କଣ କହିବି? ଘସ୍ମରୀ ଗୋପକନ୍ୟା କିମ୍ବା ମାଧବୀ ଏହା କଣ ଜାଣିପାରିବେ?
ମାଧଵ୍ଯୁଵାଚ ମଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ନ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୂଢା ଜଲ୍ପନ୍ତି ଗୋପିକାଃ । ଉଦ୍ଧଵ ଶୁଣୁ ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଯନ୍ମଯା କଥିତଂ ଶୁଭମ୍
ମାଧବୀ କହିଲେ: ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ବୁଝିନାହିଁ, ମୂଢ଼ ଗୋପିମାନେ କଥା କହୁଛନ୍ତି; ଉଦ୍ଧବ, ମୋର ଭଲ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ମୁଁ କହିଛି।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ସଗୁଣୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନିର୍ଗୁଣୋଭଵେତ୍ । ଭୁଵୋ ଭାରାଵତରଣେ ଗୋପଵେଷଃ ଶିଶୁର୍ଵିଭୁଃ
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗୁଣମୟ ହେଇଥାନ୍ତି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଗୁଣ ହେଇଥାନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବାକୁ, ପ୍ରଭୁ ଗୋପ ଶିଶୁ ରୂପ ନେଇଥିଲେ।
ଯଦି ଵେଦାଃ ପୁରାଣାନି ସିଦ୍ଧାଃ ସନ୍ତଶ୍ଚ ସଂତତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷଭକ୍ତାଶ୍ଚ ନ ଜାନନ୍ତି ଯମୀଶ୍ଵରମ୍
ଯଦି ବେଦ, ପୁରାଣ, ସିଦ୍ଧ, ସନ୍ତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ତା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—
ତଂ କିଂ ଜାନାମି ମୂଢାଽହଂ ଘସ୍ମରୀ ଗୋପକନ୍ଯକା । ତଥାଽପି ମଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵତ୍ସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ତେବେ ମୁଁ ଏକ ମୂଢ଼, ଖାଇବାକୁ ଭଲ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ଗୋପକନ୍ୟା, କିପରି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିବି? ତଥାପି, ମୋର କଥା ସତ୍ୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ।
କିମନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ରୂପଂ ଶୌର୍ଯଂ ଯଶୋ ବଲମ୍ । ଵୀର୍ଯଂ ଵେଷଂ ଚ ସିଦ୍ଧିଂ ଚାପ୍ଯନ୍ଯୋ ଵା ଯୋ ଗୁଣୋ ହରେଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ, ସାହସ, ଯଶ, ଶକ୍ତି, ବୀରତା, ଭୂଷା, ସିଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁଣ, ହରିଙ୍କୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ସଗୁଣସ୍ଯ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍ । କିମନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଵର୍ତତେ ତଦ୍ଵିଶେଷଣମ୍
ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୁଣମୟ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ଅବିବର୍ଣ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡିକୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?
ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯ ଚ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଵେହହୀନସ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ । ଵର୍ତତେ ଚ କିମାଖ୍ଯେଯଂ ତସ୍ଯ ରୂପାଦିକଂ ଚ କିମ୍
ନିର୍ଗୁଣ ଓ ରୂପହୀନ ନିଜ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କଣ କହିଯିବ?
ମାଂ ନିନ୍ଦତି ମହାମୂଢା ନ ବୁଦ୍ଧା ଵଚନଂ ମମ । ଏଷା ଜାନାତି କିଂ ମୂଢା ତଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ସେ ବଡ଼ ମୂଢ଼ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରେ ଓ ମୋର କଥାକୁ ଗଣ୍ଡା ଦେଉନାହିଁ; ଏହି ମୂଢ଼ କିପରି ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିପାରିବ?
ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଵରୂପଂ ପରମଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ତମନିର୍ଵଚନୀଯଂ ଚ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ସେ ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ପରମାତ୍ମା, ଈଶ୍ୱର; ସେ ଅବିବର୍ଣ୍ୟ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ।
ଯତ୍ପାଦପଦ୍ଭଂ ପଦ୍ମା ସା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଜନନୀ ପରା । ସେଵତେ କମ୍ପିତା ଭୀତା ଦାସୀଵତ୍ସତତଂ ଭିଯା
ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ସେ ପରା, ତିନି ଲୋକର ଜନନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଦାସୀ ପରି ସଦା ସେବା କରନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଚ ପ୍ରକୃତିର୍ମୂଲରୂପା ସନାତନୀ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ପରମା ଭୀତା ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ଵତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମାୟା, ଯେଉଁଠି ମୂଳ ରୂପ ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ ପ୍ରକୃତି, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ।
ସରସ୍ଵତୀ ଜଡୀଭୂତା ଭୀତା ଚ ପରମେଶ୍ଵରୀ । ସ୍ତୋତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଵେଦାଃ କିଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସରସ୍ୱତୀ, ଯିଏ ଅଚଳ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ବେଦଗୁଡ଼ିକେ କିପରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବେ?
ତାସାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୋଦ୍ଧଵୋ ଭକ୍ତିଵିହ୍ଵଲଃ । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ରୁରୋଦ ଚ ପପାତ ଚ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଉଦ୍ଧବ ଭକ୍ତିରେ ଭାବିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ହର୍ଷର କମ୍ପନ ହେଇ, କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ତ୍ଯା ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ତୁଚ୍ଛଂ ମେନେ ସ ଚାଽଽତ୍ମାନଂ ଗୋପୀଂ ଭକ୍ତ୍ଯାଽପ୍ଯୁଵାଚ ସଃ
ଭକ୍ତିରେ ଅଚେତ ହୋଇ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଉଦ୍ଧବ ନିଜକୁ ଅତି ସାଧାରଣ ଭାବିଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପଂ ମନୌହରମ୍ । ଯତ୍ର ଭାରତଵର୍ଷଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଦଂ ଶୁଭଦଂ ତଥା
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଭାରତବର୍ଷ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।
ଵଣିଜାଂ ଚ ପୁଶ୍ଯକୃତଂ ଵାଣିଜ୍ଯସ୍ଥଲମୀପ୍ସିତମ୍ । ଅତ୍ର କୃତ୍ଵା ସୁପୁଣ୍ଯଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେଽନ୍ଯତ୍ର ଶୁଭଂ ଫଲମ୍
ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଯେଉଁ ଭୂମିକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କର ବ୍ୟବସାୟ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ଏଠି ନିଜର କର୍ମ କରି, ଅନ୍ୟଠି ଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଧନ୍ଯଂ ଭାରତଵର୍ଷଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯଦଂ ଶୁଭଦଂ ଵରମ୍ । ଗୋପୀପାଦାବ୍ଜରଜସା ପୂତଂ ପରମନିର୍ମଲମ୍
ଭାରତବର୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଧ୍ଧତା ଦେଇଥାଏ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।
ତତୋଽପି ଗୋପିକା ଧନ୍ଯା ସାନ୍ଯା ଯୋଷିତ୍ସୁ ଭାରତେ । ନିତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଧାଯାଃ ପାଦପଦ୍ମଂ ସୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ଭାରତବର୍ଷର ଯୋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପୀମାନେ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ରାଧାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।