ରାଧିକାଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଶ୍ଚାତ୍କୃତ୍ଵା ତମୁଦ୍ଵଵମ୍ । ଉଵାଚ ମାଧଵୀ ଗୋପୀ ରାଧାଯାଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତା
ରାଧିକାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ମାଧବୀ ଭାବି ରାଧାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।
ମାଧଵ୍ଯୁଵାଚ କିଂ ଵା ଚୋରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ରୂପଂ ଵା ଵେଷମୁତ୍ତମମ୍ । କିଂ ସୁଖଂ ଵିଭଵଂ କିଂ ଵା ଗୌରଵଂ ଚାପ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
ମାଧବୀ କହିଲେ— କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚୋରି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ରୂପ, କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ—କେଉଁଟି? କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ସୁଖ, ଧନ, କିମ୍ବା ଅପୂର୍ବ ମହିମା?
କିଂ ଵା ତଦ୍ଵୀର୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶୌର୍ଯ ଵା ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ । କିଂ ଵା ସିଦ୍ଧଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଵା କିଂ ଵା ତୁଲ୍ଯଂ ଗୁଣୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଅଜୟ ଶୌର୍ଯ୍ୟ କେଉଁଟି? କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ସିଦ୍ଧି କିମ୍ବା ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ କେଉଁଟି?
ଇତୋ ଵା କୁତ ଆଯାତଃ ପୁନରେଵ କୁତୋ ଗତଃ । ବାଲକୋ ଗୋପଵେଷଶ୍ଚ ନହି ରାଜାତ୍ମଜଃ ପୁମାନ୍
ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଲେ, ପୁଣି କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ସେ ଗୋପାଳ ଛୁଆଁ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ନୁହଁନ୍ତି, ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ କିଂ ସ୍ମରସି କଲ୍ଯାଣି ଗୋପାଲଂ ନନ୍ଦନନ୍ଦନମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷଯତ୍ନେନ କଃ ପ୍ରିଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ ପରଃ
ତୁମେ କାହିଁକି ଗୋପାଳ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଛ? ନିଜକୁ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କର; ନିଜ ପାଇଁ ଅପର ଆଉ କିଏ ପ୍ରିୟ?
ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ରାଧେଽତିନିର୍ଲଜ୍ଜାଂ ତଵୈଵ ଜୀଵନଂ ଵୃଥା । ଜଗତୋ ଯୁଵତୀନାଂ ଚ କରୋଷି ସୁଯଶଃକ୍ଷଯମ୍
ହେ ରାଧେ, ତୁମର ଏତେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ତୁମର ଜୀବନ ଅକାରଣରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଯୁବତୀଙ୍କର ମାନ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।
ନାରୀଣାଂ ଗୋପନଂ କାର୍ଯ ସୁଵ୍ଯକ୍ତେ ସ୍ଵଯଶଃକ୍ଷଯମ୍ । ଯତ୍ନେନ ଚକ୍ଷୁଷୋ ଵାଽର୍ହଂ ସଖି ସଂଚରଣଂ କୃରୁ
ନାରୀମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଖୋଲାମେଳା ହେଲେ ନିଜର ମାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସଖୀ, ଚେଷ୍ଟା କରି ନଜରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଅନ୍ତରେ ପତିଭାଵଂ ଚ ସଂଗୋପ୍ଯ ଭାଵନଂ କୁରୁ । ନ ଵୈ ଜାତିଶ୍ଚ ଶତ୍ରୂଣାଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରି
ମନରେ ପତିପ୍ରତି ଭାବକୁ ଲୁଚାଇ ରଖ, ଭାବନାକୁ ଗୁପ୍ତ କର। ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଜାତିର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଃ କାର୍ଯଵଶେନୈଵ ମିତ୍ରଂ ଚ କର୍ମଣା ଭଵେତ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯମୁଦ୍ଧରେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କାର୍ଯଧ୍ଵଂସେନ ମୂର୍ଖତା
ଶତ୍ରୁ କାମରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ର ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ କାମକୁ ସଫଳ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ କାମ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ସେଠି ଅଜ୍ଞତା ରହିଛି।
କଃ କସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭୋ ରାଧେ କଃ କସ୍ଯାପ୍ରିଯ ଏଵ ଚ । କାର୍ଯଂ ଚ ସମଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ସଂତତମ୍
କିଏ କାହାର ପ୍ରିୟ, ରାଧେ, କିଏ କାହାର ଅପ୍ରିୟ? ଯେଉଁଥିରେ କାମ ଓ ସମୟ ବୁଝି, ସଜ୍ଜନମାନେ ସବୁବେଳେ ଯଥାଯଥ କାମ କରନ୍ତି।
ଶତ୍ରୁର୍ଧନାପହାରୀ ଚ ପ୍ରାଣହର୍ତା ତତଃ ପରଃ । କଟୁଵକ୍ତା ଦୁଃଖଦାତା ଶତ୍ରୂଣାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୃଣୁ
ଶତ୍ରୁ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ଚୋରାଯାଏ, ପ୍ରାଣ ନିଆଯାଏ, କଠୋର କଥା କହାଯାଏ, ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଶୁଣ।
ସ୍ଵକୁଲାତ୍ତ୍ଵାଂ ବହିଷ୍କୃତ୍ଯ ଵିସୃଜ୍ଯ ଶୋକସାଗରେ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଚେତନଂ ପ୍ରାଣାନ୍ନିଷ୍ଠୁରୋ ଦାରୁଣୋ ଗତଃ
ନିଜ କୁଳରୁ ତୁମକୁ ବାହାର କରି, ଶୋକର ସାଗରରେ ଛାଡି, ତୁମର ଚେତନା ଓ ପ୍ରାଣ ନେଇ, ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା।
କିଂ କିଂ ସ୍ମରସିମୂଢେ ହି ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷ ଯତ୍ନେନ କଃ ପ୍ରିଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ ପରଃ
ତୁମେ କଣ କଣ ସ୍ମରଣ କରୁଛ, ମୂଢ଼େ? ଏହି ଭୟାନକ ଶୋକକୁ ଛାଡିଦିଅ। ନିଜକୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ରକ୍ଷା କର; ନିଜ ପ୍ରତି ନିଜ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କିଏ ଅଛି?
ପଦ୍ମାଵତ୍ଯୁଵାଚ ଭଵତା କଥିତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯମୁନାଜଲସଂନିଧୌ । ଅରସସ୍ଯ ରତିର୍ଦୂରଂ ନାରୀଣାଂ ନ ସୁଖଂ ପ୍ରିଯେ
ପଦ୍ମାବତୀ କହିଲେ: ତୁମେ ଯମୁନା ଜଳର ସାମ୍ନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛ; ନାରୀମାନେ ଅସ୍ବାଦ ରେ ରତି ଦୂର ରହିଥାଏ, ପ୍ରିୟ, ସେଠି ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵାରା ଜଲେ ରେଖା ଖଲାନାଂ ପ୍ରୀତିରେଵ ଚ । ନ ନୀତିର୍ତୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସୁଵିଶ୍ଵାସଃ ଖଲେଷୁ ଚ
ଜଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖା ଯେପରି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଏବଂ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭରସା ନାହିଁ।
ଯଦା ତ୍ଵଂ ଯମୁନାକୂଲେ ମୁଖଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହରେରହୋ । ସସ୍ମିତଂ ସକଟାକ୍ଷଂ ଚ ପୁନଃ କୃତ୍ଵାଽସ୍ଯ ଗୋପନମ୍
ଯେବେ ତୁମେ ଯମୁନା ତଟରେ ହରିଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲା — ହସିଥିବା ଓ କାଟାକ୍ଷ ଦେଉଥିବା — ଏବଂ ପୁନି ଏହାକୁ ଲୁଚାଇଦେଲା।
ପୁନଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ଚେତନମ୍ । ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଭଯଂ ସଖୀନାଂ ଵଚନଂ ଶୁଭମ୍
ପୁନିପୁନି ତୁମେ ଦେଖିଲା, ତୁମର ଚେତନା ଛାଡିଦେଲା; ଘର ଛାଡି, ବଡ଼ମାନଙ୍କର ଭୟରେ, ସଖୀମାନେ ଦିଆ ଶୁଭ କଥାକୁ ଅନଦେଖା କଲା।
ସଂତତଂ ଧ୍ଯାଯସେ କୃଷ୍ଣଂ ନାଽଽହାରଂ ଜୀଵନଂ ତଥା। କ୍ଵ କୃଷ୍ଣୋ ମଥୁରାଯାଂ ଚ କ୍ଵାପି ତ୍ଵଂ କଦଲୀଵନେ
ତୁମେ ସବୁବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ, ଖାଇବା ଓ ଜୀବନକୁ ଅନଦେଖା କରୁଛ; କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ମଥୁରାରେ, ତୁମେ କେଉଁଠି କଦଳୀବନରେ?
ତ୍ଵଂ ଯଦି ତ୍ଯଜସି ପ୍ରାଣାନ୍ନାଽଽଵିର୍ଭଵତି ସୋଽଧୁନା । କାଲେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଯଦି ରକ୍ଷସି ସୁନ୍ଦରି
ତୁମେ ଯଦି ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେଉଛ, ସେ ଏବେ ପ୍ରକଟ ହେଉନାହିଁ; ସମୟରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ଦେଖିବ, ଯଦି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ଶୁଭଂ ସର୍ଵଂ ସୁଖଂ ଚ ଵିଭଵଶ୍ଚିରମ୍ । ଦୁଃଖଂ ଶୋକୋ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ଵିପତ୍ସଂପଚ୍ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ କହିଲେ: ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ସୁଖ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥାଏ; ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଆସିଛି।
ଭାରତେ ପୁଣ୍ଯଭୂମୌ ଚ ସର୍ଵେଷାମୀପ୍ସିତେ ଵରେ । ଲଭେତ୍ପତିଂ ହରିଂ କାନ୍ତଂ ତପସା ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ଭାରତର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ପତି ଓ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ପାଇଯାଏ।
ତଥାଽପି ପ୍ରଦହେଦ୍ଗାତ୍ରଂ କାମବାଣେନ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଅସ୍ଯାଃ ଶତ୍ରୁଃ କଥଂ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମଧୁର୍ଵା ମଧୁମାଧଵୌ
ତଥାପି, ଏବେ କାମବାଣରେ ଶରୀର ଜଳିଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ଶତ୍ରୁ, ମଧୁ ଓ ମଧୁମାଧବ କିପରି ମିଠା?
ଶଂକରେଣ ପ୍ରଦଗ୍ଧୋଽଭୂତ୍ପୁନରେଵ ସ ମନ୍ମଥଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଭକ୍ଷତୁ ରାହୁଶ୍ଚ ପୁନଶ୍ଚୋଦ୍ଵମନଂ ତଥା
ଶଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ମନ୍ମଥ ଜଳିଗଲା, ତଥାପି ସେ ପୁନି ଫେରିଲା; ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଭକ୍ଷିଲା, ପୁନି ତାହାକୁ ଉଲଟିଦେଲା।
ମଧୁଶ୍ଚ ମିତ୍ରଶୋକେନ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌଯମମ୍ । ସୁଧାସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ଚେନ୍ଦୁର୍ଯୋ ଵିଷସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ମାଂ ପ୍ରତି
ମଧୁ ମିତ୍ର ଶୋକରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡି, ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ମୋ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଅମୃତ ସାଗର ଓ ବିଷ ସାଗର।
ସୁଵେଷଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଵହ୍ନିଶ୍ଚନ୍ଦନଂ ତଦ୍ ଘୃତାହୁତିଃ । ସଂତତଂ ପ୍ରଦହେଦ୍ଗାତ୍ରଂ ସୁଗନ୍ଧିଶ୍ଚ ସମୀରଣଃ
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି, ଚନ୍ଦନ ଘୃତ ଆହୁତି ପରି; ଏହା ସବୁବେଳେ ଶରୀରକୁ ଜଳାଏ, ସୁଗନ୍ଧି ହାଵା ମଧ୍ୟ।
ତ୍ଯକ୍ତାହାରା ମମ ସଖୀ ପଶ୍ଯ ଶ୍ଵସିତି ଜୀଵତି । ପ୍ରଶଂସାଂକୁରୁ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମୁଖେନ କୁରୁନନ୍ଦନ
ମୋ ସଖୀ ଖାଇବା ଛାଡି, ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି ଓ ଜୀବନ୍ତ; କୁରୁନନ୍ଦନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ମୁହଁରେ କର।
ତନ୍ନାମସ୍ମୃତିମାତ୍ରେଣ ତଦ୍ଗୁଣଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ତଦ୍ଵାର୍ତଯା ଚ ଶୁଭଯା ସହସା ଚେତନଂ ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କର ନାମକୁ ମନେ ପକାଇବା, ତାଙ୍କର ଗୁଣକୁ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ କଥାବାର୍ତା କରିବା ମାତ୍ରରେ, ଏକାଏକି ମନ ଜାଗୃତ ହୋଇଯାଏ ।
ଶଶିକଲୋଵାଚ ତ୍ଵଂ କିଂ ମାଧଵି ଜାନାସି କୃଷ୍ଣମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଯଂ ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ଶଶିକଳା କହିଲେ: ମାଧବୀ, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ସ୍ବୟଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଚାରିଟି ବେଦ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏଠିକି ଜାଣିଛ ?
ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ସଂତସଂ ସନ୍ତଃ ପାଦପଦ୍ମଂ ସୁରେପ୍ସିତମ୍ । ପଦ୍ମା ସରସ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗା ସୋଽନନ୍ତୋଽପି ମହେଶ୍ଵରଃ
ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ ସେହି ପଦପଦ୍ମକୁ ସମ୍ବିଧାନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଚାହାନ୍ତି; ପଦ୍ମା, ସରସ୍ବତୀ, ଦୁର୍ଗା, ଅନନ୍ତ ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ।
ଯଂ ନ ଜାନନ୍ତି ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ର ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଂ ମନଵସ୍ତଥା । ସର୍ଵାତ୍ମନଃ କୁତୋ ରୂପଂ ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯ କୁତୋ ଗୁଣାଃ
ସିଦ୍ଧ, ମୁନି, ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଥିବା ନିର୍ଗୁଣ ଜଣେଙ୍କ ରୂପ କିପରି ଜଣାଯିବ, ଏବଂ ଗୁଣ ଅର୍ପଣ କିପରି କରାଯିବ ?