ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡକାନନଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଚନ୍ଦ୍ରସରୋଵରମ୍ । ଵିସ୍ପନ୍ଦକଂ ସୁରଵନଂ ନନ୍ଦନଂ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକମ୍
ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲ, ପରିସ୍କାର ଚନ୍ଦ୍ର ସରୋବର, ଉତ୍ସାହିତ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକ—
ଭଦ୍ରକଂ ହରିଣାଂ ସାର୍ଧଂ ନ ଯାସ୍ଯାମି ପୁନଃ ପୁନଃ । କ୍ଵ ସା ରମ୍ଯା ଵିକସିତା ମାଧଵେ ମାଧଵୀଲତା
ଭଦ୍ରକ ଉଦ୍ୟାନ, ହରିଣମାନେ ସହିତ—ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ସେଠାକୁ ଯିବିନାହିଁ; ସେ ମଧୁର, ଫୁଲିଥିବା ମାଧବୀ ଲତା କେଉଁଠି ଅଛି, ମାଧବ ଋତୁରେ?
କ୍ଵ ଗତା ମାଧଵୀ ରାତ୍ରିଃ କ୍ଵ ମଧୁଃ କ୍ଵାପି ମାଧଵଃ । ଇସ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ରାଧା ଧ୍ଯାତ୍ଵା କୃଷ୍ଣପଦାମ୍ବୁଜମ୍
ମାଧବୀ ରାତି କେଉଁଠି ଗଲା? ମଧୁ କେଉଁଠି? ମାଧବ କେଉଁଠି? ଏଭଳି କହି, ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—
ଅଥ ଚତୁର୍ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଉଦ୍ଧଵୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଯଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ମୁନେ । ଚେତନଂ କାରଯାମାସ ତାମୁଵାଚ ମୃତାମିଵ
ନାରାୟଣ କହିଲେ— ଉଦ୍ଧବ, ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ମୁନି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ଚେତନ କରିଲେ ଏବଂ ମୃତ ଭଳି ଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଦ୍ଭକ୍ତିଂ ସମଭିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତସଂଖ୍ଯକମ୍ । ତୁଚ୍ଛଂ ମେନେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଗ୍ଯଵତୀଂ ସତୀମ୍
ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ବୁଝି, ନିଜକୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ସତୀ ଦେଖି।
ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ ଚେତନଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ଜଗନ୍ମାତର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ତ୍ଵମେଦ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ତୁମେ ସ୍ଚେତନ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ହେଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ଶେଷ; ଏବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ତ୍ଵତ୍ପାଦରଜସା ମହୀ । ସୁପଵିତ୍ରଂ ତ୍ଵଦ୍ଵଦନଂ ପୁଣ୍ଯଵତ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋପିକାଃ
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ତୁମ ଚରଣଧୂଳିରେ ପୃଥିବୀ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ତୁମ ମୁହଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର, ଗୋପୀମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟବତୀ।
ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାମେଵ ଗାଯନ୍ତି ସଂଗୀତୈର୍ମଙ୍ଗଲସ୍ତଵୈଃ । ତ୍ଵତ୍ସୁକୀର୍ତିଂ ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ସନକାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂତତମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ତୁମକୁ ଗାଉଛନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ସନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ସଦା ତୁମର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଗାଉଛନ୍ତି।
କୃତପାପହରାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥପୂଜାଂ ଚ ନିର୍ମଲାମ୍ । ହରିଭକ୍ତିପ୍ରଦାଂ ଭଦ୍ରାଂ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଦିନାଶିନୀମ୍
ତୁମେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଦୂର କର, ପବିତ୍ର, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଭଳି ନିର୍ମଳ, ହରିଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶକ।
ତ୍ଵମେଵ ରାଧା ତ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ପୁମାନ୍ପ୍ରକୃତିଃ ପରା । ରାଧାମାଧଵଯୋର୍ଭେଦୋ ନ ପୁରାଣେ ଶ୍ରୁତୌ ତଥା
ତୁମେ ହେଉଛ, ରାଧା, ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ପରମ ପୁରୁଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକୃତି; ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ରାଧା ଓ ମାଧବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ରାଧିକାଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଶ୍ଚାତ୍କୃତ୍ଵା ତମୁଦ୍ଵଵମ୍ । ଉଵାଚ ମାଧଵୀ ଗୋପୀ ରାଧାଯାଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତା
ରାଧିକାଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ମାଧବୀ ଭାବି ରାଧାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ।
ମାଧଵ୍ଯୁଵାଚ କିଂ ଵା ଚୋରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ରୂପଂ ଵା ଵେଷମୁତ୍ତମମ୍ । କିଂ ସୁଖଂ ଵିଭଵଂ କିଂ ଵା ଗୌରଵଂ ଚାପ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
ମାଧବୀ କହିଲେ— କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚୋରି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ରୂପ, କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ—କେଉଁଟି? କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ସୁଖ, ଧନ, କିମ୍ବା ଅପୂର୍ବ ମହିମା?
କିଂ ଵା ତଦ୍ଵୀର୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶୌର୍ଯ ଵା ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ । କିଂ ଵା ସିଦ୍ଧଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଵା କିଂ ଵା ତୁଲ୍ଯଂ ଗୁଣୋତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଅଜୟ ଶୌର୍ଯ୍ୟ କେଉଁଟି? କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ସିଦ୍ଧି କିମ୍ବା ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ କେଉଁଟି?
ଇତୋ ଵା କୁତ ଆଯାତଃ ପୁନରେଵ କୁତୋ ଗତଃ । ବାଲକୋ ଗୋପଵେଷଶ୍ଚ ନହି ରାଜାତ୍ମଜଃ ପୁମାନ୍
ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଲେ, ପୁଣି କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ସେ ଗୋପାଳ ଛୁଆଁ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ନୁହଁନ୍ତି, ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ କିଂ ସ୍ମରସି କଲ୍ଯାଣି ଗୋପାଲଂ ନନ୍ଦନନ୍ଦନମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷଯତ୍ନେନ କଃ ପ୍ରିଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ ପରଃ
ତୁମେ କାହିଁକି ଗୋପାଳ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଛ? ନିଜକୁ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କର; ନିଜ ପାଇଁ ଅପର ଆଉ କିଏ ପ୍ରିୟ?
ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ରାଧେଽତିନିର୍ଲଜ୍ଜାଂ ତଵୈଵ ଜୀଵନଂ ଵୃଥା । ଜଗତୋ ଯୁଵତୀନାଂ ଚ କରୋଷି ସୁଯଶଃକ୍ଷଯମ୍
ହେ ରାଧେ, ତୁମର ଏତେ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ତୁମର ଜୀବନ ଅକାରଣରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଯୁବତୀଙ୍କର ମାନ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।
ନାରୀଣାଂ ଗୋପନଂ କାର୍ଯ ସୁଵ୍ଯକ୍ତେ ସ୍ଵଯଶଃକ୍ଷଯମ୍ । ଯତ୍ନେନ ଚକ୍ଷୁଷୋ ଵାଽର୍ହଂ ସଖି ସଂଚରଣଂ କୃରୁ
ନାରୀମାନେ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଖୋଲାମେଳା ହେଲେ ନିଜର ମାନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସଖୀ, ଚେଷ୍ଟା କରି ନଜରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଅନ୍ତରେ ପତିଭାଵଂ ଚ ସଂଗୋପ୍ଯ ଭାଵନଂ କୁରୁ । ନ ଵୈ ଜାତିଶ୍ଚ ଶତ୍ରୂଣାଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରି
ମନରେ ପତିପ୍ରତି ଭାବକୁ ଲୁଚାଇ ରଖ, ଭାବନାକୁ ଗୁପ୍ତ କର। ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଜାତିର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଃ କାର୍ଯଵଶେନୈଵ ମିତ୍ରଂ ଚ କର୍ମଣା ଭଵେତ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯମୁଦ୍ଧରେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କାର୍ଯଧ୍ଵଂସେନ ମୂର୍ଖତା
ଶତ୍ରୁ କାମରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ର ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ କାମକୁ ସଫଳ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ କାମ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ସେଠି ଅଜ୍ଞତା ରହିଛି।
କଃ କସ୍ଯ ଵଲ୍ଲଭୋ ରାଧେ କଃ କସ୍ଯାପ୍ରିଯ ଏଵ ଚ । କାର୍ଯଂ ଚ ସମଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ତି ସଂତତମ୍
କିଏ କାହାର ପ୍ରିୟ, ରାଧେ, କିଏ କାହାର ଅପ୍ରିୟ? ଯେଉଁଥିରେ କାମ ଓ ସମୟ ବୁଝି, ସଜ୍ଜନମାନେ ସବୁବେଳେ ଯଥାଯଥ କାମ କରନ୍ତି।
ଶତ୍ରୁର୍ଧନାପହାରୀ ଚ ପ୍ରାଣହର୍ତା ତତଃ ପରଃ । କଟୁଵକ୍ତା ଦୁଃଖଦାତା ଶତ୍ରୂଣାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୃଣୁ
ଶତ୍ରୁ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ଚୋରାଯାଏ, ପ୍ରାଣ ନିଆଯାଏ, କଠୋର କଥା କହାଯାଏ, ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଶୁଣ।
ସ୍ଵକୁଲାତ୍ତ୍ଵାଂ ବହିଷ୍କୃତ୍ଯ ଵିସୃଜ୍ଯ ଶୋକସାଗରେ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଚେତନଂ ପ୍ରାଣାନ୍ନିଷ୍ଠୁରୋ ଦାରୁଣୋ ଗତଃ
ନିଜ କୁଳରୁ ତୁମକୁ ବାହାର କରି, ଶୋକର ସାଗରରେ ଛାଡି, ତୁମର ଚେତନା ଓ ପ୍ରାଣ ନେଇ, ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଚାଲିଗଲା।
କିଂ କିଂ ସ୍ମରସିମୂଢେ ହି ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷ ଯତ୍ନେନ କଃ ପ୍ରିଯଃ ସ୍ଵାତ୍ମନଃ ପରଃ
ତୁମେ କଣ କଣ ସ୍ମରଣ କରୁଛ, ମୂଢ଼େ? ଏହି ଭୟାନକ ଶୋକକୁ ଛାଡିଦିଅ। ନିଜକୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ରକ୍ଷା କର; ନିଜ ପ୍ରତି ନିଜ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କିଏ ଅଛି?
ପଦ୍ମାଵତ୍ଯୁଵାଚ ଭଵତା କଥିତଂ ପୂର୍ଣଂ ଯମୁନାଜଲସଂନିଧୌ । ଅରସସ୍ଯ ରତିର୍ଦୂରଂ ନାରୀଣାଂ ନ ସୁଖଂ ପ୍ରିଯେ
ପଦ୍ମାବତୀ କହିଲେ: ତୁମେ ଯମୁନା ଜଳର ସାମ୍ନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛ; ନାରୀମାନେ ଅସ୍ବାଦ ରେ ରତି ଦୂର ରହିଥାଏ, ପ୍ରିୟ, ସେଠି ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵାରା ଜଲେ ରେଖା ଖଲାନାଂ ପ୍ରୀତିରେଵ ଚ । ନ ନୀତିର୍ତୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସୁଵିଶ୍ଵାସଃ ଖଲେଷୁ ଚ
ଜଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖା ଯେପରି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଏବଂ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭରସା ନାହିଁ।
ଯଦା ତ୍ଵଂ ଯମୁନାକୂଲେ ମୁଖଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହରେରହୋ । ସସ୍ମିତଂ ସକଟାକ୍ଷଂ ଚ ପୁନଃ କୃତ୍ଵାଽସ୍ଯ ଗୋପନମ୍
ଯେବେ ତୁମେ ଯମୁନା ତଟରେ ହରିଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲା — ହସିଥିବା ଓ କାଟାକ୍ଷ ଦେଉଥିବା — ଏବଂ ପୁନି ଏହାକୁ ଲୁଚାଇଦେଲା।
ପୁନଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ଚେତନମ୍ । ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଭଯଂ ସଖୀନାଂ ଵଚନଂ ଶୁଭମ୍
ପୁନିପୁନି ତୁମେ ଦେଖିଲା, ତୁମର ଚେତନା ଛାଡିଦେଲା; ଘର ଛାଡି, ବଡ଼ମାନଙ୍କର ଭୟରେ, ସଖୀମାନେ ଦିଆ ଶୁଭ କଥାକୁ ଅନଦେଖା କଲା।
ସଂତତଂ ଧ୍ଯାଯସେ କୃଷ୍ଣଂ ନାଽଽହାରଂ ଜୀଵନଂ ତଥା। କ୍ଵ କୃଷ୍ଣୋ ମଥୁରାଯାଂ ଚ କ୍ଵାପି ତ୍ଵଂ କଦଲୀଵନେ
ତୁମେ ସବୁବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ, ଖାଇବା ଓ ଜୀବନକୁ ଅନଦେଖା କରୁଛ; କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ମଥୁରାରେ, ତୁମେ କେଉଁଠି କଦଳୀବନରେ?
ତ୍ଵଂ ଯଦି ତ୍ଯଜସି ପ୍ରାଣାନ୍ନାଽଽଵିର୍ଭଵତି ସୋଽଧୁନା । କାଲେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଯଦି ରକ୍ଷସି ସୁନ୍ଦରି
ତୁମେ ଯଦି ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେଉଛ, ସେ ଏବେ ପ୍ରକଟ ହେଉନାହିଁ; ସମୟରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ଦେଖିବ, ଯଦି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ଶୁଭଂ ସର୍ଵଂ ସୁଖଂ ଚ ଵିଭଵଶ୍ଚିରମ୍ । ଦୁଃଖଂ ଶୋକୋ ପ୍ରାକ୍ତନେନ ଵିପତ୍ସଂପଚ୍ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ କହିଲେ: ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭଲ ଓ ସୁଖ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥାଏ; ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଆସିଛି।