ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ ସତ୍ଯମାଯାସ୍ଯତି ହରିଃ ସତ୍ଯଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସୁନ୍ଦରି । ଧ୍ରୁଵଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ସଂତାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖଂ ହରେଃ
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: ନିଶ୍ଚୟ ହରି ଆସିବେ, ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବ। ହରିଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ।
ମଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମହାଭାଗେ ଗତସ୍ତେ ଵିରହଜ୍ଵରଃ । ନାନାଭୋଗସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଯଜ ଚିନ୍ତାଂ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍
ମୋତେ ଦେଖି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ବିରହ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି। ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଏହି ଅସହ୍ୟ ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡ଼।
ଅହଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାସ୍ଯାମି ଗତ୍ଵା ମଧୁପୁରୀଂ ହରିମ୍ । ଵିଧାଯ ତତ୍ପ୍ରବୋଧଂ ଚ କାର୍ଯମନ୍ଯତ୍କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ନିଜେ କାହାକୁ ପଠାଇବି, ସେ ମଥୁରାକୁ ଯାଇ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବ। ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରି, ଆଉ ଯେଉଁ କାମ ଅଛି, ସେ ସବୁ ସେ କରିବ।
ଵିଦାଯଂ କୁରୁ ମେ ମାତର୍ଯାସ୍ଯାମି ହରିସଂନିଧିମ୍ । ସର୍ଵଂ ତଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଯଥୋଚିତମ୍
ମା, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ। ମୁଁ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବି ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା, ତୁମ ଘଟଣା ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ କହିଦେବି।
ରାଧିକୋଵାଚ ଗମିଷ୍ଯସି ଯଦା ଵତ୍ସ ମଥୁରାଂ ସୁମନୋହରାମ୍ । ଶ୍ରୃଣୁ ଦୁଃଖକଥାଂ କାଂଚିତ୍ତିଷ୍ଠ ଵତ୍ସ ସ୍ଥିରୋଭଵ
ରାଧିକା କହିଲେ: ପୁଆ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସୁନ୍ଦର ମଥୁରାକୁ ଯିବ, ଏକ ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣ। ଏଠାରେ ରୁହ, ପୁଆ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର।
ମାଂ ଵିସ୍ମୃତୋ ନ ଭଵସି ଵିରହଜ୍ଵରକାତରାମ୍ । କଥଯିଷ୍ଯ ସି ମତ୍କାନ୍ତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ବିରହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ, ତୁମେ ମୋତେ କେବେ ଭୁଲିବ ନାହାଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର କଥା ମୋ ପ୍ରିୟକୁ କହିବ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବ।
ନାରୀଣାଂ ମନସୋ ଵାର୍ତାଂ କୋ ଵା ଜାନାତି ପଣ୍ଡିତଃ । କିଂଚିଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେଣ ପ୍ରକରୋତି ନିରୂପଣମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ମନର କଥା କିଏ ଜାଣିପାରିବେ? କିଛି ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଵେଦା ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି କିଂ ଵଦନ୍ତି ଚ । କଥ ଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵଂ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯସି
ବେଦମାନେ କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର କଣ କହେ? ପୁଆ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେବି, ଏବଂ ତୁମେ ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିବା।
ଗେହେ ଵନେ ନ ଭେଦୋ ମେ ପଶ୍ଵାଦିଷୁ ତଥା ନୃଷୁ । କିଂ ଵା ଜଲଂ କିମୁ ସ୍ଵପ୍ନମଜ୍ଞାନଂ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଘର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ ନାହିଁ, ପଶୁ କିମ୍ବା ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପାଣି କଣ, ସ୍ୱପ୍ନ କଣ, ଅଜ୍ଞାନ କି ଦିନ କି ରାତି—ମୋତେ କିଛି ଅନୁଭବ ନାହିଁ।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ନ ଜାନାମି ଚୌଦଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଯୋଃ । କ୍ଷଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହରେର୍ଵାର୍ତାଂ ଚେତନଂ ମେ ବଭୂଵ ହ
ମୁଁ ନିଜକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ। ହରିଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣିଲେ କେବଳ କିଛି ଖଣ୍ଡ ମାତ୍ର ମୋର ଜ୍ଞାନ ଫେରିଆସେ।
କୃଷ୍ଣାକୃତିଂ ଚ ପଶ୍ଯାମି ଶ୍ରୃଣୋମି ମୁରଲୀଧ୍ଵନିମ୍ । କୁଲଂ ଲଜ୍ଜାଂ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମିହରେଃ ପଦମ୍
ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆକୃତି ଦେଖେ, ତାଙ୍କର ବାଂଶୀର ସ୍ୱର ଶୁଣେ। ପରିବାର, ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟ ଛାଡି, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା କରେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵଜଗତାମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ନ ଜ୍ଞାନଂ ମାଯଯା ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୋପପତେର୍ମଂମ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ଜାଣ, ଗୋପମିତ୍ର।
ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଯତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ଵେଦା ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ । ସ ଭର୍ତ୍ସିତୋ ମଯା କୀପାଦ୍ଧ୍ଦି ଶତ୍ଯମିଦଂ ମମ
ବେଦ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେହି ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ନେହବଶତଃ ଡାଟିଛି—ଏହା ମୋର ହୃଦୟର ସତ୍ୟ।
ତତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜସେଵାଭିର୍ଗୁଣପ୍ରସ୍ତାଵତୋଽପି ଵା । ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯତ୍କ୍ଷଣୋ ନୀତୋ ଧ୍ଯାତୋ ଧ୍ଯାନେନ ପୂଜଯା
ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସେବା କିମ୍ବା ଗୁଣଗାନ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ, ଯେଉଁ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୂଜାରେ କଟେ—
ତତ୍ରାପି ମଙ୍ଗଲଂ ସର୍ଵଂ ହର୍ଷମାଯୁର୍ଵ୍ଯଂଵସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଘ୍ନଂ ଚ ହୃଦି ସଂତାପସ୍ତଦ୍ଵିଚ୍ଛେଦେ ସଦୋଦ୍ଧଵ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଜୀବନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ, ଉଦ୍ଧବ, ବିୟୋଗରେ ହୃଦୟରେ କେବଳ ବେଦନା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ରହିଯାଏ।
କ୍ରୀଡାପ୍ରୀତିର୍ନଂ ଭଵିତା ତାଦୁଶୀଷ୍ଟା ପୁନର୍ମମ । ତାଦୃଶଂ ପ୍ରେମସୌଭାଗ୍ଯଂ ନିର୍ଜନେ ନ ଚ ସଂଗମଃ
ଏପରି ଖେଳାର ଆନନ୍ଦ ଆଉ କେବେ ମୋ ପାଖରେ ଆସିବ ନାହିଁ; ଏପରି ପ୍ରେମର ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଏକାନ୍ତରେ ସେହି ମିଳନ ଆଉ ହେବ ନାହିଁ।
ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ନ ଯାସ୍ଯାମି ତତ୍ସଙ୍ଗେ ପୁନରୁଦ୍ଧଵ । ଚନ୍ଦନଂ ଵା ନ ଦାସ୍ଯାମି ନନ୍ଦନନ୍ଦନଵକ୍ଷସି
ମୁଁ ଆଉ କେବେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ସେହି ସଙ୍ଗରେ ମିଶିବି ନାହିଁ, ଉଦ୍ଧବ। ମୁଁ ଆଉ କେବେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ଛାତିରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗେବି ନାହିଁ।
ମାଲାଂ ତସ୍ମୈ ନ ଦାସ୍ଯାମି ନ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ମୁଖାମ୍ବୁଜମ୍ । ମାଲତୀନାଂ କେତକୀନାଂ ଚମ୍ପକାନାଂ ଚ କାନନମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାଳା ଦେବି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖିବି ନାହିଁ; ମାଳତୀ, କେତକୀ, ଚମ୍ପକ ଫୁଲର କାନନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବି ନାହିଁ।
ପୁନରେଵ ନ ଯାସ୍ଯାମି ସୁନ୍ଦରଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍ । ହରିସଙ୍ଗେ ନ ଯାସ୍ଯାମି ରମ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରନକାନନମ୍
ମୁଁ ଆଉ କେବେ ସୁନ୍ଦର ରାସମଣ୍ଡଳକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ହରିଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଧୁର ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ପୁନରେଵ ନ ଯାସ୍ଯାମି ମଲଯଂ ରତ୍ନମନ୍ଦିରମ୍ । ମାଧଵୀନାଂ ଵନଂ ରମ୍ଯଂ ରହସ୍ଯଂ ମଧୁକାନନମ୍
ମୁଁ ଆଉ କେବେ ମଲୟ ପବନ, ରତ୍ନମଣ୍ଡପ, ସୁନ୍ଦର ମାଧବୀ ଫୁଲର କୁଞ୍ଜ, କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ମଧୁମୟ କାନନକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡକାନନଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଚନ୍ଦ୍ରସରୋଵରମ୍ । ଵିସ୍ପନ୍ଦକଂ ସୁରଵନଂ ନନ୍ଦନଂ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକମ୍
ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲ, ପରିସ୍କାର ଚନ୍ଦ୍ର ସରୋବର, ଉତ୍ସାହିତ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରକ—
ଭଦ୍ରକଂ ହରିଣାଂ ସାର୍ଧଂ ନ ଯାସ୍ଯାମି ପୁନଃ ପୁନଃ । କ୍ଵ ସା ରମ୍ଯା ଵିକସିତା ମାଧଵେ ମାଧଵୀଲତା
ଭଦ୍ରକ ଉଦ୍ୟାନ, ହରିଣମାନେ ସହିତ—ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ସେଠାକୁ ଯିବିନାହିଁ; ସେ ମଧୁର, ଫୁଲିଥିବା ମାଧବୀ ଲତା କେଉଁଠି ଅଛି, ମାଧବ ଋତୁରେ?
କ୍ଵ ଗତା ମାଧଵୀ ରାତ୍ରିଃ କ୍ଵ ମଧୁଃ କ୍ଵାପି ମାଧଵଃ । ଇସ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ରାଧା ଧ୍ଯାତ୍ଵା କୃଷ୍ଣପଦାମ୍ବୁଜମ୍
ମାଧବୀ ରାତି କେଉଁଠି ଗଲା? ମଧୁ କେଉଁଠି? ମାଧବ କେଉଁଠି? ଏଭଳି କହି, ରାଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—
ଅଥ ଚତୁର୍ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଉଦ୍ଧଵୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଯଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ମୁନେ । ଚେତନଂ କାରଯାମାସ ତାମୁଵାଚ ମୃତାମିଵ
ନାରାୟଣ କହିଲେ— ଉଦ୍ଧବ, ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟରେ ଭରିଯାଇ, ମୁନି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ଚେତନ କରିଲେ ଏବଂ ମୃତ ଭଳି ଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଦ୍ଭକ୍ତିଂ ସମଭିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତସଂଖ୍ଯକମ୍ । ତୁଚ୍ଛଂ ମେନେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଗ୍ଯଵତୀଂ ସତୀମ୍
ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ବୁଝି, ନିଜକୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତୁଚ୍ଛ ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ସତୀ ଦେଖି।
ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ ଚେତନଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ଜଗନ୍ମାତର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ତ୍ଵମେଦ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ, ଜଗତ୍ଜନନୀ, ତୁମେ ସ୍ଚେତନ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ହେଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ଶେଷ; ଏବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ।
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ତ୍ଵତ୍ପାଦରଜସା ମହୀ । ସୁପଵିତ୍ରଂ ତ୍ଵଦ୍ଵଦନଂ ପୁଣ୍ଯଵତ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋପିକାଃ
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ତୁମ ଚରଣଧୂଳିରେ ପୃଥିବୀ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ତୁମ ମୁହଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର, ଗୋପୀମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟବତୀ।
ଲୋକାସ୍ତ୍ଵାମେଵ ଗାଯନ୍ତି ସଂଗୀତୈର୍ମଙ୍ଗଲସ୍ତଵୈଃ । ତ୍ଵତ୍ସୁକୀର୍ତିଂ ଚ ଦେଵାଶ୍ଚ ସନକାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂତତମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତିରେ ତୁମକୁ ଗାଉଛନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ସନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ସଦା ତୁମର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଗାଉଛନ୍ତି।
କୃତପାପହରାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ତୀର୍ଥପୂଜାଂ ଚ ନିର୍ମଲାମ୍ । ହରିଭକ୍ତିପ୍ରଦାଂ ଭଦ୍ରାଂ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଦିନାଶିନୀମ୍
ତୁମେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଦୂର କର, ପବିତ୍ର, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଭଳି ନିର୍ମଳ, ହରିଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶକ।
ତ୍ଵମେଵ ରାଧା ତ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ପୁମାନ୍ପ୍ରକୃତିଃ ପରା । ରାଧାମାଧଵଯୋର୍ଭେଦୋ ନ ପୁରାଣେ ଶ୍ରୁତୌ ତଥା
ତୁମେ ହେଉଛ, ରାଧା, ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ପରମ ପୁରୁଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରକୃତି; ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ରାଧା ଓ ମାଧବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।