ଜାରାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ତାମ୍ବୂଲଂ ଵସ୍ତ୍ରଚନ୍ଦନମ୍ । ନ ଦଦାତ୍ଯେଵ ଚାଽଽହାରଂ ସ୍ଵାମିନେ ଦୁଃଖିନେ ପିତଃ
ସେ ଜାରକୁ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦୁଃଖିତ ପତିକୁ ଖାଇବାକୁ କିଛି ଦିଏ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରେଣ ଭର୍ତ୍ସିତସ୍ତାତଃ ଶିଷ୍ଯେଣ ଭର୍ତ୍ସିତୋ ଗୁରୁଃ । ପ୍ରଜାଭିସ୍ତାଡିତୋ ଭୂପୋ ଭୂପେନ ପୀଡିତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ପୁଅ ଠାରୁ ବାପା ଗାଳି ଖାଏ, ଛାତ୍ର ଠାରୁ ଗୁରୁ ଗାଳି ଖାଏ, ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜାକୁ ମାଡ଼ନ୍ତି, ରାଜା ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ।
ଦସ୍ଯୁଚୋରେଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପରିପୀଡିତାଃ । ସସ୍ଯହୀନା ଚ ଵସୁଧା କ୍ଷୀରହୀନାଶ୍ଚ ଧନେଵଃ
ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଡକାତ ଓ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ଜମିରେ ଫସଲ ନାହିଁ, ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ହୀନ।
ସ୍ଵଲ୍ପକ୍ଷୀରେ ଘୃତଂ ନାସ୍ତି ନଵନୀତଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ସତ୍ଯହୀନା ଜନାଃ ସର୍ଵେ ନିତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯା ଵଦନ୍ତି ଚ
ଅଳ୍ପ ଦୁଧରେ ଘିଅ ମିଳେ ନାହିଁ, ନିତ୍ୟ ନବନୀତ ଅଭାବ; ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି।
ଶୌଚସଂଧ୍ଯାଶାସ୍ତ୍ରହୀନା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୃଷଵାହକାଃ । ସୂପକାରାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶଵଦାହକାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୌଚ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ଶାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ମୃଗଦଳା ଚଳାନ୍ତି; ରନ୍ଧନ କାମ ଶୂଦ୍ରମାନେ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶବ ଦାହ କରନ୍ତି।
ଶୂଦ୍ରସ୍ତ୍ରୀନିରତାଃ ଶଶ୍ଵଚ୍ଛୂଦ୍ରା ଵିପ୍ରଵଧୂରତାଃ । ଖାଦନ୍ତି ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପରିପାଚକାଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ଶୂଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରର ଜଣେ ମହିଳା ପ୍ରତି ଲୋଭୀ; ଯିଏ ରନ୍ଧେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ।
ମାତୁଃ ପରାଂ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ଶୂଦ୍ରା ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଲମ୍ପଟାଃ । ଭୃତ୍ଯଶ୍ଚ ହତ୍ଵା ରାଜାନଂ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଲୋଭୀ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମାଲିକଙ୍କ ମାଁର ପତ୍ନୀକୁ ଦଳବଳରେ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ଏକ ଭୃତ୍ୟ ରାଜାକୁ ମାରି ନିଜେ ରାଜା ହୁଏ।
ନାରୀ ହତ୍ଵା ପତିଂ କାମାଦ୍ଭଜେଜ୍ଜାରଂ ଚ କୌତୁକାତ୍ । ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ହତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଭୂପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏକ ନାରୀ ଚାହିଦାରେ ପତିକୁ ମାରି, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଜାର ସହ ରହେ; ପୁଅ ବାପାକୁ ମାରି ନିଜେ ରାଜା ହୁଏ।
ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦନିରତାଃ ଶିଶ୍ନୋଦରପରାଯଣାଃ । ଵଙ୍ଖରା ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ କୁତ୍ସିତାଶ୍ଚ କୁଚୈଲକାଃ
ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଲିନ, ଦେହ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ; ଟେଢ଼ା, ରୋଗୀ, ଅପମାନିତ ଓ ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଵିକ୍ଷୁଣ୍ଣମନ୍ତ୍ରଲିପ୍ତାଶ୍ଚ ମିଥ୍ଯାମନ୍ତ୍ରପ୍ରଚାରକାଃ । ଜାତିହୀନାଶ୍ଚ ଗୁରଵୋ ଵଯୋହୀନାଶ୍ଚ ନିନ୍ଦକାଃ
ବିକୃତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି; ଜାତି ଓ ବୟସ ନଥିବା ଲୋକ ଗୁରୁ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।
ରାଜାନଶ୍ଚାପି ମଲେଚ୍ଛାଶ୍ଚ ଯଵନା ଧର୍ମନିନ୍ଦକାଃ । ସତ୍କୀର୍ତିମପି ସାଧୂନାଂ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯୁନ୍ମୂଲନଂ ମୁଦା
ରାଜା, ମଲେଚ୍ଛ ଓ ବିଦେଶୀମାନେ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମଧୁର ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ପିତୃଦେଵଦ୍ଵିଜାତୀନାମତିଥୀନାଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ପୂଜା ନାସ୍ତି ଗୁରୂଣାଂ ଚ ପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ପୂଜନଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା ନିତ୍ୟ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ଗୁରୁ ଓ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରୀବନ୍ଧୂନାଂ ଗୌରଵଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ସତତଂ ପିତଃ । ଚୋରଃ ସତ୍କୁଲଜାତିଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଦେଵସ୍ଵହାରକଃ
ନାରୀଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ବା ନାରୀମାନେ ସତତ ସମ୍ମାନ ନାହିଁ, ହେ ବାପା; ଏକ ଚୋର, ଯଦିଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଚୋରି କରେ।
ମାନଂ ଵହନ୍ତି ଲୋଭେନ ଯୁଗଧର୍ମେଣ କୌତୁକାତ୍ । ଦେଵାଯତନହୀନଂ ଚ ଜଗତ୍ସର୍ଵ ଭଯାକୁଲମ୍
ଲୋକେ ଲୋଭ ଓ ଯୁଗର ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କୃତ୍ରିମ ମାନ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଦେଉଳ ହୀନ ଓ ଭୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅରାଜକଂ ଚ ଦୁର୍ନୀତଂ ସଂତତଂ କଲିଦୋଷତଃ । ବୁଭୃକ୍ଷିତାଃ କୁଚୈଲାଶ୍ଚ ଦରିଦ୍ରା ଵ୍ଯାଧିନୋ ନରାଃ
କଳିଯୁଗର ଦୋଷରେ ରାଜ୍ୟ ନଥିବା, ଦୁର୍ନୀତି ସଦା ଚାଲିଥାଏ; ଲୋକେ ଭୁଖା, ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧି, ଦରିଦ୍ର ଓ ରୋଗୀ।
କପର୍ଦକଘଟାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ହି ଘଟେଶ୍ଵରଃ । ଵୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଷ୍ଟସମା ଲୋକା ଵୃକ୍ଷାଃଶାକସମାସ୍ତଥା
ରାଜା କପର୍ଦ୍ଦକ ଓ ମଟିଘଡ଼ିର ଦେଖାଶୁଣା କରେ, ସେ ମଟିଘଡ଼ିର ମାଲିକ; ଲୋକମାନେ ବୃଦ୍ଧ ଆଂଠି ପରି ଛୋଟ, ଗଛ ତାଙ୍କର ଶାଖା ପରି ଛୋଟ।
ତାଲାନାଂ ନାରିକେଲାଣାଂ ପନସାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଫଲାନି ସର୍ଷପାଣ୍ଯେଵ ତତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ତାଳ, ନାରିକେଳ, ପନସ ଓ ଏଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ, ଛୋଟ ଛୋଟ ଦାଣା ଓ ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧମ ଯେଉଁଠି ମିଳେ—
ଜଲଭାଜନପାତ୍ରେଣ ସସ୍ଯେନ ଵାସସା ତଥା । ଵିହୀନଂ ମନ୍ଦିରଂ ସର୍ଵଂ ଗୃହାଣାମପରିଷ୍କୃତମ୍
ଯେଉଁ ଘରରେ ପାଣି ରଖିବା ପାତ୍ର, ଧାନ୍ୟ ଓ ପୋଶାକ ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘର ଅଲଙ୍କାର ବିହୀନ—
ଗନ୍ଧକେନ ପରିଵୃତଂ ଦୀପହୀନଂ ତମେଯୁତମ୍ । ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁଭଯାଦ୍ଭୀତା ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଚ ପାପିନଃ
ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଦୀପ ନାହିଁ, ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଛି, ହାନିକାରକ ପଶୁପାଖି ଭୟରେ ଲୋକେ ଅତି ଭୟଭୀତ ଓ ସମସ୍ତେ ପାପୀ—
ସର୍ଵେ ଚ କଲହାଵିଷ୍ଟା ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯଃ କଲହପ୍ରିଯାଃ । ରୂପଵତ୍ଯୋ ନ କାମିନ୍ଯୋ ନରାଶ୍ଚାପି ନ ରୂପିଣଃ
ସମସ୍ତେ ଝଗଡାରେ ଲିପ୍ତ, ଜଣେ ଜଣେ ଝଗଡାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଜଣାନୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରତିରସରେ ଅନାସକ୍ତ, ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ରୂପହୀନ—
ନଦ୍ଯୋ ନଦାଃ କଂଦରାଶ୍ଚ ତଡାଗାଶ୍ଚ ସରୋଵରାଃ । ଜଲପଦ୍ମଵିହୀନାଶ୍ଚ ଜଲହୀନା ଧନାସ୍ତଥା
ନଦୀ, ନାଲା, ପାହାଡ଼ ଗୁହା, ପୋଖରୀ ଓ ହ୍ରଦ ମାନେ ସମସ୍ତେ ପଦ୍ମ ହୀନ, ପାଣି ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ—
ଅପତ୍ଯହୀନା ନାର୍ଯଶ୍ଚ କାମୁକ୍ଯୋ ଜାରସଂଯୁତାଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥଚ୍ଛେଦିନଃ ସର୍ଵେ ଵୃକ୍ଷହୀନା ଵସୁଂଧରା
ନାରୀମାନେ ସନ୍ତାନ ହୀନ, କାମନାରେ ଲିନ ଓ ପରପୁରୁଷ ସହ ଯୁକ୍ତ; ସମସ୍ତେ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ କାଟିଦେଉଛନ୍ତି, ଭୂମି ଗଛ ହୀନ—
ଫଲହୀନାଶ୍ଚ ତରଵଃ ଶାଖାଃ ସ୍କନ୍ଧଵିହୀନକାଃ । ଫଲାନି ସ୍ଵାଦୁହୀନାନି ଚାନ୍ନାନି ଚ ଜଲାନି ଚ
ଗଛମାନେ ଫଳ ହୀନ, ଡାଳ ତଣ୍ଡ ରୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଫଳ ମଧୁର ନୁହେଁ, ଅନ୍ନ ଓ ପାଣି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଦ ହୀନ—
ମାନଵାଃ କଟୁଵକ୍ତାରୋ ନିର୍ଦଯା ଧର୍ମଵର୍ଜିତାଃ । ତଦନ୍ତେ ଦ୍ଵାଦାଶାଦିତ୍ଯାଃ ସଂହରିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାନ୍
ଲୋକେ କଠୋର କଥା କହନ୍ତି, ଦୟା ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି; ଶେଷରେ ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନବକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ—
ସର୍ଵାଞ୍ଜନ୍ତୁଂଶ୍ଚ ତାପେନ ବହୁଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । ଅଵଶିଷ୍ଟା ଚ ପୃଥିଵୀ କଥାମାତ୍ରାଵଶେଷିତା
ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାପ ଓ ଅଧିକ ବର୍ଷାରେ ଦଗ୍ଧ ହେବେ; ପୃଥିବୀ କେବଳ କଥାରେ ବାକି ରହିଯିବ—
କଲୌ ଗତେ ଚ ପୃଥିଵୀ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵର୍ଷାଗତେ ତଥା । ପୁନଃ ସତ୍ଯପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି କ୍ରମେଣ ଵୈ
କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ ଓ ପୃଥିବୀ ଶୂନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଭଳି ହେଲେ, ପରେ ପୁଣି କ୍ରମେ ସତ୍ୟର ପଥ ଆରମ୍ଭ ହେବ—
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ତାତ ଵ୍ରଜଂ ସୁଖମ୍ । ଅହଂ ଦୁଗ୍ଧମୁଖୋ ବାଲଃପୁତ୍ରସ୍ତେ କଥଯାମି କିମ୍
ଏଭଳି ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ଏବେ ତୁମେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ। ମୁଁ ଦୁଧପିଉଥିବା ଶିଶୁ, ପୁଅ ମୋତେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ନଵନୀତଂ ଘୃତଂ ଦୁଗ୍ଧଂ ଦଧି ତକ୍ରଂ ପରିଷ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ଶୁଭକର୍ମାର୍ହଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଚ ସୁଧୋପମମ୍
ନବନୀତ, ଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି, ତକ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ—
ମିଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପିତୃଦେଵନିମିତ୍ତକମ୍ । ଭୁକ୍ତଂ ବଲାଚ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵ ବାଲାନାଂ ରୋଦନଂ ବଲମ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ଶକ୍ତି ସହ ଯାହା ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ରୋଦନର ଶକ୍ତି—
ତତ୍କ୍ଷମସ୍ଵାପରାଧଂ ମେ ବାଲଦୋଷଃ ପଦେ ପଦେ । ତ୍ଵଂ ପିତା ତଵ ପୁତ୍ରୋଽହଂ ଯଶୋଦା ଜନନୀ ମମ
ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ମା କର, କାରଣ ଶିଶୁ ଭୁଲ ପ୍ରତି ପଦକୁ ହୁଏ; ତୁମେ ପିତା, ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ, ଯଶୋଦା ମୋ ମାଆ—