ପୁରୁଷା ଯୋଷିତଶ୍ଚାପି ନ ହି ସୂର୍ଖାଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତାଃ । ନ ଦୁଃଖିନୋ ଜନାଃସତ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ରତ୍ନମନ୍ଦିରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କେହି ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ଦୁଃଖି ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ସତ୍ୟକୁହିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମଣିମାଣିକ୍ୟର ରତ୍ନମଣ୍ଡପ।
ମଣିମାଣିକ୍ଯରତ୍ନୌଘରତ୍ନସ୍ଵର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍ । ନ ଭିକ୍ଷୁକା ନ ରୋଗାର୍ତାଃ ଶୋକହୀନାଶ୍ଚହର୍ଷିତାଃ
ଏହା ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ, ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ଢେର ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ କେହି ଭିକ୍ଷୁକ କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶୋକରହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ।
ନ ହି ଭୂଷଣହୀରାଶ୍ଚ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ କେଚନ । ନ ପାପିନୋ ନ ଧୂର୍ତାଶ୍ଚ ନ କ୍ଷୁଧାର୍ତା ନ କୁତ୍ସିତାଃ
ସେଠାରେ କେହି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଗହଣା ବିନା ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ପାପୀ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଭୁଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ କିମ୍ବା ଘୃଣିତ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ଜରାହୀନାଃ ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚ ଶଶ୍ଵଦ୍ଯୌଵନସଂସ୍ଥିତାଃ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିହୀନାଶ୍ଚ ନିର୍ଵିକାରାଶ୍ଚ ଦେହିନଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଯୌବନରେ ବସିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହରେ କେହି ରୋଗ କିମ୍ବା ପୀଡ଼ା ନାହିଁ, ଏବଂ ଦେହ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ।
ଯଦୁକ୍ତୋ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଦଯାଦିକମ୍ । ପାଦହୀନଶ୍ଚ ତ୍ରେତାଯାଂ ସତ୍ଯାର୍ଧ ଦ୍ଵାପରେଽପି ଚ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଯେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ତାହା ତ୍ରେତାରେ ଗୋଟିଏ ପାଦ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଦ୍ୱାପରରେ ସତ୍ୟର ଅର୍ଧଅଂଶ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ।
ଧର୍ମୈ କପାଚ୍ଚ ପ୍ରଥମେ କଲେଶ୍ଚାତିକୃଶୋଽବଲଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଦସ୍ଯୁଚୌର୍ଯାଣାମଙ୍କୁରଃ ପ୍ରଭଵେଦ୍ଵ୍ରଜ
କଳିଯୁଗର ପ୍ରଥମ ଅଂଶରେ ଧର୍ମ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସାହାୟ ହୋଇଯାଏ; ବ୍ରଜରେ ଦୁଷ୍ଟତା, ଚୋରି ଓ ଡକାୟତିର ଅଙ୍କୁର ଦେଖାଯାଏ।
ଅଧର୍ମନିରତାଃ କେଚିଦ୍ଭୀତାଃ ସଂଗୋପିନସ୍ତଥା । ଭୀତା ଗୁପ୍ତାଶ୍ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯୌ ଭୀତାଶ୍ଚ ପାରଦାରିକାଃ
କେହି ଅଧର୍ମରେ ଲିନ, କେହି ଭୟରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି; ଅଶୁଚି ଜନମାନେ ଭୟରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ସହ ଯୋଗ ରଖୁଥିବା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ।
ଧର୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ଭଯଂ ଶଶ୍ଵଦଧର୍ମିଷ୍ଠାଶ୍ଚ କମ୍ପିତାଃ । ସ୍ଵଲ୍ପଧର୍ମରତା ଭୂପାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଵେଦରତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସଦା ଭୟରେ ରହନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀମାନେ କମ୍ପିତ; ରାଜାମାନେ ଅଳ୍ପ ଧର୍ମରେ ଲିନ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଳ୍ପ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ରତ।
ଵ୍ରତଧର୍ମରତାଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସାଧଵଃ
କେହି ବ୍ରତ ଓ ଧର୍ମରେ ରତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସାଧୁମାନେ ଅଛନ୍ତି,
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗ୍ରାମାଣାଂ ଦେଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପୂଜନମ୍ । ତାଵତ୍କିଂଚିତ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଧର୍ମାଶ ଏଵ ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରାମଦେବତା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜା ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ତପ, ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଧର୍ମର ଆଶା ରହିଯାଏ।
କଲେର୍ଦୋଷନିଧେସ୍ତାତ ଗୁଣ ଏକୋ ମହାନପି। ମାନସଂ ସଂଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସୁକୃତଂ ନ ହି ଦୃଷ୍କୃତମ୍
ହେ ପ୍ରିୟ, କଳିଯୁଗ ଦୋଷର ସାଗର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହା ଗୁଣ ଅଛି—କେବଳ ମନରେ ଭଲ କଥା ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ; ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର ନୁହଁ।
ତୀର୍ଥାଦିକେ ଗତେ ତାତ ନଷ୍ଟୋ ଧର୍ମାଶ ଏଵ ଚ । କଲାରୂପଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଥା କୁହ୍ଵାଂ ନିଶାକରଃ
ତୀର୍ଥ ଓ ଧର୍ମର ଆଶା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କଳିର ଆକାରରେ ଧର୍ମ କେବଳ ଛାୟା ଭଳି ରହିଯାଏ, ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯେଵ କିଯଦ୍ଦିନମ୍ । ସାଧଵୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଦେଵାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ଵତ୍ସକ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ସାଧୁ, ଗ୍ରାମଦେବତା ଓ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ହେ ଶିଶୁ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ କଲୌ ଦଶସହସ୍ରାଣି ହରିସ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀମ୍ । ଦେଵାନାଂ ପ୍ରତିମା ବୂଜ୍ଯା ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପୁରାଣକମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: କଳିଯୁଗରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରି ପୃଥିବୀରେ ରହିବେ; ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଉପାସନା ହେବ।
ତଦର୍ଧମପି ତୀର୍ଥାନି ଗଙ୍ଗାଦୀନି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଦର୍ଧ ଗ୍ରାମଦେଵାଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଵିଦୁଷାମପି
ତାହାର ଅର୍ଧ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ନିଶ୍ଚିତ ରହିବ; ତାହାର ଅର୍ଧ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରାମଦେବତା ଓ ବେଦ, ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହିବ।
ଅଧର୍ମଃ ପରିବୂର୍ଣଶ୍ଚ ତଦନ୍ତେ ଚ କଲୌ ପିତଃ । ଏକଵର୍ଣା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ତାହା ପରେ, କଳିଯୁଗରେ ଅଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ହେ ପିତା; ସମସ୍ତ ଚାରି ଜାତି ଏକ ହୋଇଯିବ।
ନ ମନ୍ତ୍ରପୂତୋଦ୍ଵାହଶ୍ଚ ନ ହି ସତ୍ଯଂ ନ ଯ କ୍ଷମା । ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵୀକାରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗ୍ରାମ୍ଯଧର୍ମପ୍ରଧାନତଃ
ମନ୍ତ୍ରପୂତ ବିବାହ ନ ହେବ, ସତ୍ୟ ଓ କ୍ଷମା ନ ରହିବ; ଲୋକମାନେ ସଦା ନାରୀ ଅଧିଗ୍ରହଣରେ ରତ ରହିବେ, ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ପ୍ରଧାନ ହେବ।
ନ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରଂ ତିଲକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣନାଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ସଂଧ୍ଯାଶାସ୍ତ୍ରଵିହୀନାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଵଂଶାଃଶ୍ରୁତା ଅପି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର କିମ୍ବା ତିଳକ ପିନ୍ଧିବେ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜବଂଶୀମାନେ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।
ସର୍ଵୈଃ ସାର୍ଧ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଭକ୍ଷଣଂ ନିଯମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷା ଲୋକାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଲମ୍ପଟାଃ
ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଖାଆନ୍ତି; ଲୋକେ ଭଲ ଓ ଖରାପ, ଦୁହେଁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଲୋଭରେ ଲିପ୍ତ।
ନାରୀଷୁ ନ ସତୀ କାଚିତ୍ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ । କରୋତି ତର୍ଜନଂ କାନ୍ତଂ ଭୃତ୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ଚ କମ୍ପିତମ୍
ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ସତୀ ନାହାନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଘରେ ଗୃହଣୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଭୃତ୍ୟ ସମାନ ମାନି ତାଡ଼ନ୍ତି ଓ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି।
ଜାରାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ତାମ୍ବୂଲଂ ଵସ୍ତ୍ରଚନ୍ଦନମ୍ । ନ ଦଦାତ୍ଯେଵ ଚାଽଽହାରଂ ସ୍ଵାମିନେ ଦୁଃଖିନେ ପିତଃ
ସେ ଜାରକୁ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦୁଃଖିତ ପତିକୁ ଖାଇବାକୁ କିଛି ଦିଏ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରେଣ ଭର୍ତ୍ସିତସ୍ତାତଃ ଶିଷ୍ଯେଣ ଭର୍ତ୍ସିତୋ ଗୁରୁଃ । ପ୍ରଜାଭିସ୍ତାଡିତୋ ଭୂପୋ ଭୂପେନ ପୀଡିତାଃ ପ୍ରଜାଃ
ପୁଅ ଠାରୁ ବାପା ଗାଳି ଖାଏ, ଛାତ୍ର ଠାରୁ ଗୁରୁ ଗାଳି ଖାଏ, ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜାକୁ ମାଡ଼ନ୍ତି, ରାଜା ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ।
ଦସ୍ଯୁଚୋରେଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପରିପୀଡିତାଃ । ସସ୍ଯହୀନା ଚ ଵସୁଧା କ୍ଷୀରହୀନାଶ୍ଚ ଧନେଵଃ
ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଡକାତ ଓ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ଜମିରେ ଫସଲ ନାହିଁ, ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ହୀନ।
ସ୍ଵଲ୍ପକ୍ଷୀରେ ଘୃତଂ ନାସ୍ତି ନଵନୀତଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ସତ୍ଯହୀନା ଜନାଃ ସର୍ଵେ ନିତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯା ଵଦନ୍ତି ଚ
ଅଳ୍ପ ଦୁଧରେ ଘିଅ ମିଳେ ନାହିଁ, ନିତ୍ୟ ନବନୀତ ଅଭାବ; ସମସ୍ତେ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି।
ଶୌଚସଂଧ୍ଯାଶାସ୍ତ୍ରହୀନା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵୃଷଵାହକାଃ । ସୂପକାରାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶଵଦାହକାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୌଚ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ଶାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ମୃଗଦଳା ଚଳାନ୍ତି; ରନ୍ଧନ କାମ ଶୂଦ୍ରମାନେ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଶବ ଦାହ କରନ୍ତି।
ଶୂଦ୍ରସ୍ତ୍ରୀନିରତାଃ ଶଶ୍ଵଚ୍ଛୂଦ୍ରା ଵିପ୍ରଵଧୂରତାଃ । ଖାଦନ୍ତି ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପରିପାଚକାଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ଶୂଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରର ଜଣେ ମହିଳା ପ୍ରତି ଲୋଭୀ; ଯିଏ ରନ୍ଧେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ।
ମାତୁଃ ପରାଂ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ଶୂଦ୍ରା ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଲମ୍ପଟାଃ । ଭୃତ୍ଯଶ୍ଚ ହତ୍ଵା ରାଜାନଂ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଲୋଭୀ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମାଲିକଙ୍କ ମାଁର ପତ୍ନୀକୁ ଦଳବଳରେ ନେଇଯାଆନ୍ତି; ଏକ ଭୃତ୍ୟ ରାଜାକୁ ମାରି ନିଜେ ରାଜା ହୁଏ।
ନାରୀ ହତ୍ଵା ପତିଂ କାମାଦ୍ଭଜେଜ୍ଜାରଂ ଚ କୌତୁକାତ୍ । ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ହତ୍ଵା ସ୍ଵଯଂ ଭୂପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏକ ନାରୀ ଚାହିଦାରେ ପତିକୁ ମାରି, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଜାର ସହ ରହେ; ପୁଅ ବାପାକୁ ମାରି ନିଜେ ରାଜା ହୁଏ।
ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦନିରତାଃ ଶିଶ୍ନୋଦରପରାଯଣାଃ । ଵଙ୍ଖରା ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ କୁତ୍ସିତାଶ୍ଚ କୁଚୈଲକାଃ
ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଲିନ, ଦେହ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ; ଟେଢ଼ା, ରୋଗୀ, ଅପମାନିତ ଓ ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଵିକ୍ଷୁଣ୍ଣମନ୍ତ୍ରଲିପ୍ତାଶ୍ଚ ମିଥ୍ଯାମନ୍ତ୍ରପ୍ରଚାରକାଃ । ଜାତିହୀନାଶ୍ଚ ଗୁରଵୋ ଵଯୋହୀନାଶ୍ଚ ନିନ୍ଦକାଃ
ବିକୃତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି; ଜାତି ଓ ବୟସ ନଥିବା ଲୋକ ଗୁରୁ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।