ଗୁରୁଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତୃଭକ୍ତାଃ ସୁତାସ୍ତଥା । ଯୋଷିତଃ ପତିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ; ଜନନୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଓ ପତିବ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଋତୌ ସଂଭୋଗିନଃ ସର୍ଵେ ନ ସ୍ତ୍ରୀଲୁବ୍ଧା ନ ଲମ୍ମପଟାଃ । ନ ଭଯଂ ଦସ୍ଯୁଚୌର୍ଯାଣାଂ ନ ତତ୍ର ପାରଦାରିକାଃ
ସମସ୍ତେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳନ କରୁଥିଲେ; ନାରୀ ପ୍ରତି ଲୋଭ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅଶ୍ଳୀଳ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଚୋର ଦସ୍ୟୁଙ୍କର ଭୟ ନଥିଲା, ଅବିଚାର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
ତରଵଃ ପୂର୍ଣଫଲିନଃ ପୂର୍ଣକ୍ଷୀରାଶ୍ଚ ଧେନଵଃ । ବଲଵନ୍ତୋ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦୀର୍ଘାଃ ସୌନ୍ଦର୍ଯସଂଯୁତାଃ
ଗଛମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, ଗାଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଲକ୍ଷଵର୍ଷାଯୁଷଃ କେଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତୋ କ୍ଷ୍ଯରୋଗିଣଃ । ଯଥା ଵିପ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ସ୍ତ୍ରିଵର୍ଣାଂ ଵିଷ୍ଣୁସେଵିନଃ
କିଛି ଲୋକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରୁଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଜଲପୂର୍ଣା ନଦା ନଦ୍ଯଃ ସଂତତଂ କଂଦରାସ୍ତଥା । ତୀର୍ଥପୂତାଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଣାସ୍ତପଃ ପୂତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ନଦୀ ଓ ନଦୀକୁଳ ସଦା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାମାନେ ମଧ୍ୟ; ଚାରିଟି ଜାତି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ।
ମନଃପୂତାଶ୍ଚ ନିଖିଲାଃ ଖଲହୀନଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ସତ୍କୀର୍ତିପରିବୂର୍ଣଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲାନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ନଥିଲା; ସତ୍କୀର୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଲୋକଗୁଡିକ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲେ।
ପିତରଃ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ତିଥିକାଲେଷୁ ଦେଵତାଃ । ସର୍ଵକାଲେଷ୍ଵତିଥଯଃ ପୂଜିତାଶ୍ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ
ପିତୃମାନେ ସମୟ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ତିଥି ଦିନରେ, ଅତିଥିମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ତ୍ରିଵର୍ଣା ଵିପ୍ରଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଭୋଜତତ୍ପରାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମୁଖଂ କ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଣ୍ଟକମ୍
ତିନି ଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଓ ସେମାନେ ଭୋଜନ କରାଇବାରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର, ଏହା ଜନଶୂନ୍ୟ ଓ କଣ୍ଟକ ହୀନ।
ନାରାଯଣୋତ୍କୀର୍ତନେନ ହର୍ଷଯୁକ୍ତାସ୍ତଦୁତ୍ସଵେ । ନ ଶତ୍ରଵୋ ଜନାନାଂ ଚ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଂହିତୈଷିଣଃ
ନାରାୟଣଙ୍କର କୀର୍ତି ଉତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ; ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ନାଽଽତ୍ମପ୍ରଶଂସକାଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ପରଗୁଣୋତ୍ସୁକାଃ । ନ ଦେଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଵିଦୁଷାଂ ତତ୍ର ନିନ୍ଦକାଃ
କୌଣସି ଲୋକ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଗୁଣରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାଣ୍ଡିତମାନେ ଉପରେ କୌଣସି ନିନ୍ଦା କରୁନଥିଲେ।
ପୁରୁଷା ଯୋଷିତଶ୍ଚାପି ନ ହି ସୂର୍ଖାଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତାଃ । ନ ଦୁଃଖିନୋ ଜନାଃସତ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ରତ୍ନମନ୍ଦିରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କେହି ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ଦୁଃଖି ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ସତ୍ୟକୁହିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମଣିମାଣିକ୍ୟର ରତ୍ନମଣ୍ଡପ।
ମଣିମାଣିକ୍ଯରତ୍ନୌଘରତ୍ନସ୍ଵର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍ । ନ ଭିକ୍ଷୁକା ନ ରୋଗାର୍ତାଃ ଶୋକହୀନାଶ୍ଚହର୍ଷିତାଃ
ଏହା ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ, ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ଢେର ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ କେହି ଭିକ୍ଷୁକ କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶୋକରହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ।
ନ ହି ଭୂଷଣହୀରାଶ୍ଚ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ କେଚନ । ନ ପାପିନୋ ନ ଧୂର୍ତାଶ୍ଚ ନ କ୍ଷୁଧାର୍ତା ନ କୁତ୍ସିତାଃ
ସେଠାରେ କେହି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଗହଣା ବିନା ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ପାପୀ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଭୁଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ କିମ୍ବା ଘୃଣିତ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ଜରାହୀନାଃ ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚ ଶଶ୍ଵଦ୍ଯୌଵନସଂସ୍ଥିତାଃ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିହୀନାଶ୍ଚ ନିର୍ଵିକାରାଶ୍ଚ ଦେହିନଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଯୌବନରେ ବସିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହରେ କେହି ରୋଗ କିମ୍ବା ପୀଡ଼ା ନାହିଁ, ଏବଂ ଦେହ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ।
ଯଦୁକ୍ତୋ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଦଯାଦିକମ୍ । ପାଦହୀନଶ୍ଚ ତ୍ରେତାଯାଂ ସତ୍ଯାର୍ଧ ଦ୍ଵାପରେଽପି ଚ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଯେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ତାହା ତ୍ରେତାରେ ଗୋଟିଏ ପାଦ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଦ୍ୱାପରରେ ସତ୍ୟର ଅର୍ଧଅଂଶ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ।
ଧର୍ମୈ କପାଚ୍ଚ ପ୍ରଥମେ କଲେଶ୍ଚାତିକୃଶୋଽବଲଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଦସ୍ଯୁଚୌର୍ଯାଣାମଙ୍କୁରଃ ପ୍ରଭଵେଦ୍ଵ୍ରଜ
କଳିଯୁଗର ପ୍ରଥମ ଅଂଶରେ ଧର୍ମ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସାହାୟ ହୋଇଯାଏ; ବ୍ରଜରେ ଦୁଷ୍ଟତା, ଚୋରି ଓ ଡକାୟତିର ଅଙ୍କୁର ଦେଖାଯାଏ।
ଅଧର୍ମନିରତାଃ କେଚିଦ୍ଭୀତାଃ ସଂଗୋପିନସ୍ତଥା । ଭୀତା ଗୁପ୍ତାଶ୍ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯୌ ଭୀତାଶ୍ଚ ପାରଦାରିକାଃ
କେହି ଅଧର୍ମରେ ଲିନ, କେହି ଭୟରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି; ଅଶୁଚି ଜନମାନେ ଭୟରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ସହ ଯୋଗ ରଖୁଥିବା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ।
ଧର୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ଭଯଂ ଶଶ୍ଵଦଧର୍ମିଷ୍ଠାଶ୍ଚ କମ୍ପିତାଃ । ସ୍ଵଲ୍ପଧର୍ମରତା ଭୂପାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଵେଦରତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସଦା ଭୟରେ ରହନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀମାନେ କମ୍ପିତ; ରାଜାମାନେ ଅଳ୍ପ ଧର୍ମରେ ଲିନ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଳ୍ପ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ରତ।
ଵ୍ରତଧର୍ମରତାଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସାଧଵଃ
କେହି ବ୍ରତ ଓ ଧର୍ମରେ ରତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସାଧୁମାନେ ଅଛନ୍ତି,
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗ୍ରାମାଣାଂ ଦେଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପୂଜନମ୍ । ତାଵତ୍କିଂଚିତ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଧର୍ମାଶ ଏଵ ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରାମଦେବତା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜା ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ତପ, ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଧର୍ମର ଆଶା ରହିଯାଏ।
କଲେର୍ଦୋଷନିଧେସ୍ତାତ ଗୁଣ ଏକୋ ମହାନପି। ମାନସଂ ସଂଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସୁକୃତଂ ନ ହି ଦୃଷ୍କୃତମ୍
ହେ ପ୍ରିୟ, କଳିଯୁଗ ଦୋଷର ସାଗର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହା ଗୁଣ ଅଛି—କେବଳ ମନରେ ଭଲ କଥା ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ; ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର ନୁହଁ।
ତୀର୍ଥାଦିକେ ଗତେ ତାତ ନଷ୍ଟୋ ଧର୍ମାଶ ଏଵ ଚ । କଲାରୂପଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଥା କୁହ୍ଵାଂ ନିଶାକରଃ
ତୀର୍ଥ ଓ ଧର୍ମର ଆଶା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କଳିର ଆକାରରେ ଧର୍ମ କେବଳ ଛାୟା ଭଳି ରହିଯାଏ, ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ତୀର୍ଥାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯେଵ କିଯଦ୍ଦିନମ୍ । ସାଧଵୋ ଗ୍ରାମ୍ଯଦେଵାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ଵତ୍ସକ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ସାଧୁ, ଗ୍ରାମଦେବତା ଓ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ହେ ଶିଶୁ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ କଲୌ ଦଶସହସ୍ରାଣି ହରିସ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀମ୍ । ଦେଵାନାଂ ପ୍ରତିମା ବୂଜ୍ଯା ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପୁରାଣକମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: କଳିଯୁଗରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରି ପୃଥିବୀରେ ରହିବେ; ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଉପାସନା ହେବ।
ତଦର୍ଧମପି ତୀର୍ଥାନି ଗଙ୍ଗାଦୀନି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଦର୍ଧ ଗ୍ରାମଦେଵାଶ୍ଚ ଵେଦାଶ୍ଚ ଵିଦୁଷାମପି
ତାହାର ଅର୍ଧ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ନିଶ୍ଚିତ ରହିବ; ତାହାର ଅର୍ଧ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରାମଦେବତା ଓ ବେଦ, ଶିକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରହିବ।
ଅଧର୍ମଃ ପରିବୂର୍ଣଶ୍ଚ ତଦନ୍ତେ ଚ କଲୌ ପିତଃ । ଏକଵର୍ଣା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଵର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ
ତାହା ପରେ, କଳିଯୁଗରେ ଅଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ହେ ପିତା; ସମସ୍ତ ଚାରି ଜାତି ଏକ ହୋଇଯିବ।
ନ ମନ୍ତ୍ରପୂତୋଦ୍ଵାହଶ୍ଚ ନ ହି ସତ୍ଯଂ ନ ଯ କ୍ଷମା । ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵୀକାରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗ୍ରାମ୍ଯଧର୍ମପ୍ରଧାନତଃ
ମନ୍ତ୍ରପୂତ ବିବାହ ନ ହେବ, ସତ୍ୟ ଓ କ୍ଷମା ନ ରହିବ; ଲୋକମାନେ ସଦା ନାରୀ ଅଧିଗ୍ରହଣରେ ରତ ରହିବେ, ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ପ୍ରଧାନ ହେବ।
ନ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରଂ ତିଲକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣନାଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ସଂଧ୍ଯାଶାସ୍ତ୍ରଵିହୀନାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଵଂଶାଃଶ୍ରୁତା ଅପି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର କିମ୍ବା ତିଳକ ପିନ୍ଧିବେ ନାହିଁ; ଦ୍ୱିଜବଂଶୀମାନେ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।
ସର୍ଵୈଃ ସାର୍ଧ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଭକ୍ଷଣଂ ନିଯମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷା ଲୋକାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଲମ୍ପଟାଃ
ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଖାଆନ୍ତି; ଲୋକେ ଭଲ ଓ ଖରାପ, ଦୁହେଁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଲୋଭରେ ଲିପ୍ତ।
ନାରୀଷୁ ନ ସତୀ କାଚିତ୍ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ । କରୋତି ତର୍ଜନଂ କାନ୍ତଂ ଭୃତ୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ଚ କମ୍ପିତମ୍
ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେହି ସତୀ ନାହାନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଘରେ ଗୃହଣୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଭୃତ୍ୟ ସମାନ ମାନି ତାଡ଼ନ୍ତି ଓ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି।