ନନ୍ଦସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଃ କମଲଲୋଚନଃ । କଥାଂ କଥିତୁମାରେଭେ ଵିଚିତ୍ରାଂ ମଧୁରାନ୍ଵିତାମ୍
ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିଚିତ୍ର ଓ ମଧୁର କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଭଗଵନ୍ନ- ନ୍ଦସଂo ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ ପୁରାଣରେ ନାରଦ ଓ ଭଗବତ୍ ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ' ନାମକ ଏକାନବେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯମି ସାନନ୍ଦଂ ମାନସଂ ଯଥା । କଥାଂ ରମ୍ଯାଂ ସୁମଧୁରାଂ ପୁରାଣେଷୁ ପରିଷ୍କୃତାମ୍
ଏହି ନବତି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ମନକୁ କିପରି ରଖିବା ଉଚିତ ତାହା କହିବି—ଏହା ଏକ ମନୋହର ଓ ମଧୁର କଥା, ପୁରାଣଗୁଡିକରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ।
ପରିପୂର୍ଣତମୋ ଧର୍ମୋ ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ କୃତେ ଯୁଗେ । ପରିପୂର୍ଣତମଂ ସତ୍ଯଂ ପରିପୂର୍ଣତମା ଦଯା
କୃତୟୁଗରେ ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ; ସତ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଦୟା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଅତୀଵ ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ରୂପା ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ । ଵେଦାଙ୍ଗାଶ୍ଚାପି ପିପିଧାସାଶ୍ଚେତିହାସାଚ ସଂହିତାଃ
ଚାରିଟି ବେଦ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ; ବେଦାଙ୍ଗ, ଅନ୍ବେଷଣ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଇତିହାସ ଓ ସଂହିତାଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ପୁରାଣାନି ସୁରମ୍ଯାଣି ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଚ । ରୁଚିରାଣି ସୁଭଦ୍ରାଣି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ
ପୁରାଣଗୁଡିକ ଅତି ରମ୍ୟ ଥିଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତମ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଥିଲା; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମନୋହର, ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଵିପ୍ରା ଵେଦଵିଦଃ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତସ୍ତପସ୍ଵିନଃ । ନାରାଯଣଂ ତେ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଜପନ୍ତି ଚ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃକ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଯତୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଛ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ—ଚାରିଟି ଜାତି ସମସ୍ତେ ବୈଷ୍ଣବ ଥିଲେ; ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ରାଜାନୋ ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରାଃ । ଗୃହ୍ଣାନ୍ତ୍ଯେଵ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଷୋଡଶାଂଶକରାଷୃପାଃ
ରାଜାମାନେ ଧାର୍ମିକ ଓ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଆୟରୁ ଏକ ଷୋଡଶାଂଶ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
କରଶୂନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯାଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ । ତତଂ ସର୍ଵସସ୍ଯାଢ୍ଯା ରତ୍ନାଧାରା ଵସୁଂଧରା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କର ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଫସଲରେ ପ୍ରଚୁର ଓ ରତ୍ନରେ ଧନୀ ଥିଲା।
ଗୁରୁଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତୃଭକ୍ତାଃ ସୁତାସ୍ତଥା । ଯୋଷିତଃ ପତିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ; ଜନନୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଓ ପତିବ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଋତୌ ସଂଭୋଗିନଃ ସର୍ଵେ ନ ସ୍ତ୍ରୀଲୁବ୍ଧା ନ ଲମ୍ମପଟାଃ । ନ ଭଯଂ ଦସ୍ଯୁଚୌର୍ଯାଣାଂ ନ ତତ୍ର ପାରଦାରିକାଃ
ସମସ୍ତେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳନ କରୁଥିଲେ; ନାରୀ ପ୍ରତି ଲୋଭ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅଶ୍ଳୀଳ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଚୋର ଦସ୍ୟୁଙ୍କର ଭୟ ନଥିଲା, ଅବିଚାର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
ତରଵଃ ପୂର୍ଣଫଲିନଃ ପୂର୍ଣକ୍ଷୀରାଶ୍ଚ ଧେନଵଃ । ବଲଵନ୍ତୋ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦୀର୍ଘାଃ ସୌନ୍ଦର୍ଯସଂଯୁତାଃ
ଗଛମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, ଗାଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଲକ୍ଷଵର୍ଷାଯୁଷଃ କେଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତୋ କ୍ଷ୍ଯରୋଗିଣଃ । ଯଥା ଵିପ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ସ୍ତ୍ରିଵର୍ଣାଂ ଵିଷ୍ଣୁସେଵିନଃ
କିଛି ଲୋକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରୁଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଜଲପୂର୍ଣା ନଦା ନଦ୍ଯଃ ସଂତତଂ କଂଦରାସ୍ତଥା । ତୀର୍ଥପୂତାଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଣାସ୍ତପଃ ପୂତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ନଦୀ ଓ ନଦୀକୁଳ ସଦା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାମାନେ ମଧ୍ୟ; ଚାରିଟି ଜାତି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ।
ମନଃପୂତାଶ୍ଚ ନିଖିଲାଃ ଖଲହୀନଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ସତ୍କୀର୍ତିପରିବୂର୍ଣଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲାନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ନଥିଲା; ସତ୍କୀର୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଲୋକଗୁଡିକ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲେ।
ପିତରଃ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ତିଥିକାଲେଷୁ ଦେଵତାଃ । ସର୍ଵକାଲେଷ୍ଵତିଥଯଃ ପୂଜିତାଶ୍ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ
ପିତୃମାନେ ସମୟ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ତିଥି ଦିନରେ, ଅତିଥିମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ତ୍ରିଵର୍ଣା ଵିପ୍ରଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଭୋଜତତ୍ପରାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମୁଖଂ କ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଣ୍ଟକମ୍
ତିନି ଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଓ ସେମାନେ ଭୋଜନ କରାଇବାରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର, ଏହା ଜନଶୂନ୍ୟ ଓ କଣ୍ଟକ ହୀନ।
ନାରାଯଣୋତ୍କୀର୍ତନେନ ହର୍ଷଯୁକ୍ତାସ୍ତଦୁତ୍ସଵେ । ନ ଶତ୍ରଵୋ ଜନାନାଂ ଚ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଂହିତୈଷିଣଃ
ନାରାୟଣଙ୍କର କୀର୍ତି ଉତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ; ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ନାଽଽତ୍ମପ୍ରଶଂସକାଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ପରଗୁଣୋତ୍ସୁକାଃ । ନ ଦେଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଵିଦୁଷାଂ ତତ୍ର ନିନ୍ଦକାଃ
କୌଣସି ଲୋକ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଗୁଣରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାଣ୍ଡିତମାନେ ଉପରେ କୌଣସି ନିନ୍ଦା କରୁନଥିଲେ।
ପୁରୁଷା ଯୋଷିତଶ୍ଚାପି ନ ହି ସୂର୍ଖାଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତାଃ । ନ ଦୁଃଖିନୋ ଜନାଃସତ୍ଯେ ସର୍ଵେଷାଂ ରତ୍ନମନ୍ଦିରମ୍
ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କେହି ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ଦୁଃଖି ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି। ସତ୍ୟକୁହିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମଣିମାଣିକ୍ୟର ରତ୍ନମଣ୍ଡପ।
ମଣିମାଣିକ୍ଯରତ୍ନୌଘରତ୍ନସ୍ଵର୍ଣସମନ୍ଵିତମ୍ । ନ ଭିକ୍ଷୁକା ନ ରୋଗାର୍ତାଃ ଶୋକହୀନାଶ୍ଚହର୍ଷିତାଃ
ଏହା ମଣି, ମାଣିକ୍ୟ, ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ଢେର ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠାରେ କେହି ଭିକ୍ଷୁକ କିମ୍ବା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଶୋକରହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ।
ନ ହି ଭୂଷଣହୀରାଶ୍ଚ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ କେଚନ । ନ ପାପିନୋ ନ ଧୂର୍ତାଶ୍ଚ ନ କ୍ଷୁଧାର୍ତା ନ କୁତ୍ସିତାଃ
ସେଠାରେ କେହି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଗହଣା ବିନା ନୁହଁନ୍ତି; କେହି ପାପୀ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଭୁଖରେ ଅତିଷ୍ଠିତ କିମ୍ବା ଘୃଣିତ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ଜରାହୀନାଃ ପ୍ରାଣିନଶ୍ଚ ଶଶ୍ଵଦ୍ଯୌଵନସଂସ୍ଥିତାଃ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିହୀନାଶ୍ଚ ନିର୍ଵିକାରାଶ୍ଚ ଦେହିନଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଯୌବନରେ ବସିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହରେ କେହି ରୋଗ କିମ୍ବା ପୀଡ଼ା ନାହିଁ, ଏବଂ ଦେହ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ।
ଯଦୁକ୍ତୋ ଵୈ ସତ୍ଯଯୁଗେ ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଦଯାଦିକମ୍ । ପାଦହୀନଶ୍ଚ ତ୍ରେତାଯାଂ ସତ୍ଯାର୍ଧ ଦ୍ଵାପରେଽପି ଚ
ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଯେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ତାହା ତ୍ରେତାରେ ଗୋଟିଏ ପାଦ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଦ୍ୱାପରରେ ସତ୍ୟର ଅର୍ଧଅଂଶ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ।
ଧର୍ମୈ କପାଚ୍ଚ ପ୍ରଥମେ କଲେଶ୍ଚାତିକୃଶୋଽବଲଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଦସ୍ଯୁଚୌର୍ଯାଣାମଙ୍କୁରଃ ପ୍ରଭଵେଦ୍ଵ୍ରଜ
କଳିଯୁଗର ପ୍ରଥମ ଅଂଶରେ ଧର୍ମ ବହୁତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସାହାୟ ହୋଇଯାଏ; ବ୍ରଜରେ ଦୁଷ୍ଟତା, ଚୋରି ଓ ଡକାୟତିର ଅଙ୍କୁର ଦେଖାଯାଏ।
ଅଧର୍ମନିରତାଃ କେଚିଦ୍ଭୀତାଃ ସଂଗୋପିନସ୍ତଥା । ଭୀତା ଗୁପ୍ତାଶ୍ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯୌ ଭୀତାଶ୍ଚ ପାରଦାରିକାଃ
କେହି ଅଧର୍ମରେ ଲିନ, କେହି ଭୟରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି; ଅଶୁଚି ଜନମାନେ ଭୟରେ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ସହ ଯୋଗ ରଖୁଥିବା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ।
ଧର୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ଭଯଂ ଶଶ୍ଵଦଧର୍ମିଷ୍ଠାଶ୍ଚ କମ୍ପିତାଃ । ସ୍ଵଲ୍ପଧର୍ମରତା ଭୂପାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଵେଦରତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସଦା ଭୟରେ ରହନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀମାନେ କମ୍ପିତ; ରାଜାମାନେ ଅଳ୍ପ ଧର୍ମରେ ଲିନ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଳ୍ପ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ରତ।
ଵ୍ରତଧର୍ମରତାଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ । ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସାଧଵଃ
କେହି ବ୍ରତ ଓ ଧର୍ମରେ ରତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସାଧୁମାନେ ଅଛନ୍ତି,
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗ୍ରାମାଣାଂ ଦେଵାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପୂଜନମ୍ । ତାଵତ୍କିଂଚିତ୍ତପଃ ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଧର୍ମାଶ ଏଵ ଚ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରାମଦେବତା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୂଜା ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ତପ, ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଧର୍ମର ଆଶା ରହିଯାଏ।