ମଣିମାଣିକ୍ଯମୁକ୍ତାନାଂ ମାଲାଜାଲଵିଭୂଷିତମ୍ । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକୈ ରମ୍ଯୈରାଚ୍ଛନ୍ନଂ ପୀତଵର୍ଣକୈଃ
ମଣି, ମାଣିକ, ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଚାଦରରେ ଢାକା ରଥ।
ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରୈ ରମ୍ଯୈର୍ଵେଷ୍ଟିତଂ ଶ୍ଵେତଚାମରୈଃ । ସଦ୍ରତ୍ନଦର୍ପଣୈ ରମ୍ଯୈର୍ଗୋପିକାଭିଶ୍ଚ ଗୋପକୈଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଷଦମାନେ ଚାମର ଝାଲି ଦେଉଛନ୍ତି, ରତ୍ନ ଦର୍ପଣ ଓ ଗୋପି ଓ ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରଥ ରହିଛି।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ଚ ତଦାରୁହ୍ଯ କୌତୁକାଦ୍ଯାସ୍ଯସି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵଂ ଦେହଂ ଦିଵ୍ଯଦେହଂ ଵିଧାଯ ଚ
ଏଭଳି ଘିରି ଥିବା ରଥକୁ ଚଢି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯିବ, ପୃଥିବୀ ଦେହକୁ ଛାଡି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି।
ଅଯୋନିସଂଭଵା ରାଧା ରାଧାମାତା କଲାଵତୀ । ଯାସ୍ଯତ୍ଯେଵ ହି ତେନୈଵ ନିତ୍ଯଦେହେନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନଥିବା ରାଧା ଓ ତାଙ୍କ ମାତା କଳାବତୀ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏହି ନିତ୍ୟ ଦେହ ସହିତ ଯିବେ।
ପିତୃଣାଂ ମାନସୀ କନ୍ଯା ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା କଲାଵତୀ । ଧନ୍ଯା ଚ ସୀତାମାତା ଚ ଦୁର୍ଗାମାତା ଚ ମେନକା
ପିତୃମାନେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କନ୍ୟା କଳାବତୀ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ସମ୍ମାନିତ; ଭାଗ୍ୟବତୀ ଶୀତାଙ୍କ ମାତା, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ମାତା ଓ ମେନକା ମଧ୍ୟ।
ଅଯୋନିସଂଭଵା ଦୁର୍ଗା ତାରା ସୀତା ଚ ସୁନ୍ଦରୀ । ଅଯୋନିସଂଭଵାସ୍ତାଶ୍ଚ ଧନ୍ଯା ମେନା କଲାଵତୀ
ଦୁର୍ଗା, ତାରା ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଶୀତା ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ନଥିବା; ଏମାନେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମେନକା ଓ କଳାବତୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଇତ୍ଯେଵ କଥିତଂ ତାତ ଗୋପନୀଯଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଵରୋଽଯଂ ତତ୍ତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଚ ମଯା ଚ ଦୁର୍ଗଯା ତଥା
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଦେଲି; ଏହି ଦାନ ମୁଁ ଓ ଦୁର୍ଗା ତୁମକୁ ଦେଇଛୁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ । ପୁନରେଵ ଜଗନ୍ନାଥଂ ତ ଦ୍ଭକ୍ତୋ ଭକ୍ତଵାତ୍ସଲମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ମହାରାଜ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପୁନି ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଯୁଗାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚ ଯଂ ଯଂ ଧର୍ମ ସନାତନମ୍ । କ୍ରମେଣ କୃଷ୍ଣ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ କୃତ୍ଵା ମାଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ଚାରି ଯୁଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ କେଉଁ ସନାତନ ଧର୍ମ ଅଛି, ତାହା ଏବେ ଆମକୁ ଖୋଲା କହ।
କଲିଶେଷେ ଭଵେଦ୍ଯଦ୍ଯଦ୍ଗୁଣଦୋଷଂ କଲେସ୍ତଥା । କା ଗତିର୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ପ୍ରଣିନାଂ ତଥା
କଳିର ଶେଷରେ କେଉଁ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ହେବ, ପୃଥିବୀ, ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ କଣ ହେବ?
ନନ୍ଦସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟଃ କମଲଲୋଚନଃ । କଥାଂ କଥିତୁମାରେଭେ ଵିଚିତ୍ରାଂ ମଧୁରାନ୍ଵିତାମ୍
ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିଚିତ୍ର ଓ ମଧୁର କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଭଗଵନ୍ନ- ନ୍ଦସଂo ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ ପୁରାଣରେ ନାରଦ ଓ ଭଗବତ୍ ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ' ନାମକ ଏକାନବେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯମି ସାନନ୍ଦଂ ମାନସଂ ଯଥା । କଥାଂ ରମ୍ଯାଂ ସୁମଧୁରାଂ ପୁରାଣେଷୁ ପରିଷ୍କୃତାମ୍
ଏହି ନବତି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ମନକୁ କିପରି ରଖିବା ଉଚିତ ତାହା କହିବି—ଏହା ଏକ ମନୋହର ଓ ମଧୁର କଥା, ପୁରାଣଗୁଡିକରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ।
ପରିପୂର୍ଣତମୋ ଧର୍ମୋ ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ କୃତେ ଯୁଗେ । ପରିପୂର୍ଣତମଂ ସତ୍ଯଂ ପରିପୂର୍ଣତମା ଦଯା
କୃତୟୁଗରେ ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ; ସତ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଦୟା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଅତୀଵ ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ରୂପା ଵେଦାଶ୍ଚତ୍ଵାର ଏଵ ଚ । ଵେଦାଙ୍ଗାଶ୍ଚାପି ପିପିଧାସାଶ୍ଚେତିହାସାଚ ସଂହିତାଃ
ଚାରିଟି ବେଦ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ; ବେଦାଙ୍ଗ, ଅନ୍ବେଷଣ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଇତିହାସ ଓ ସଂହିତାଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ପୁରାଣାନି ସୁରମ୍ଯାଣି ପଞ୍ଚରାତ୍ରାଣି ପଞ୍ଚ ଚ । ରୁଚିରାଣି ସୁଭଦ୍ରାଣି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ
ପୁରାଣଗୁଡିକ ଅତି ରମ୍ୟ ଥିଲେ, ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତମ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଥିଲା; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମନୋହର, ଶୁଭ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଵିପ୍ରା ଵେଦଵିଦଃ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତସ୍ତପସ୍ଵିନଃ । ନାରାଯଣଂ ତେ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଜପନ୍ତି ଚ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃକ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଯତୁର୍ଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ । ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣାଛ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ—ଚାରିଟି ଜାତି ସମସ୍ତେ ବୈଷ୍ଣବ ଥିଲେ; ଶୂଦ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ରାଜାନୋ ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରାଃ । ଗୃହ୍ଣାନ୍ତ୍ଯେଵ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଷୋଡଶାଂଶକରାଷୃପାଃ
ରାଜାମାନେ ଧାର୍ମିକ ଓ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଆୟରୁ ଏକ ଷୋଡଶାଂଶ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
କରଶୂନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯାଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ । ତତଂ ସର୍ଵସସ୍ଯାଢ୍ଯା ରତ୍ନାଧାରା ଵସୁଂଧରା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କର ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଫସଲରେ ପ୍ରଚୁର ଓ ରତ୍ନରେ ଧନୀ ଥିଲା।
ଗୁରୁଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତୃଭକ୍ତାଃ ସୁତାସ୍ତଥା । ଯୋଷିତଃ ପତିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ; ଜନନୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଓ ପତିବ୍ରତାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଋତୌ ସଂଭୋଗିନଃ ସର୍ଵେ ନ ସ୍ତ୍ରୀଲୁବ୍ଧା ନ ଲମ୍ମପଟାଃ । ନ ଭଯଂ ଦସ୍ଯୁଚୌର୍ଯାଣାଂ ନ ତତ୍ର ପାରଦାରିକାଃ
ସମସ୍ତେ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳନ କରୁଥିଲେ; ନାରୀ ପ୍ରତି ଲୋଭ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅଶ୍ଳୀଳ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଚୋର ଦସ୍ୟୁଙ୍କର ଭୟ ନଥିଲା, ଅବିଚାର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
ତରଵଃ ପୂର୍ଣଫଲିନଃ ପୂର୍ଣକ୍ଷୀରାଶ୍ଚ ଧେନଵଃ । ବଲଵନ୍ତୋ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଦୀର୍ଘାଃ ସୌନ୍ଦର୍ଯସଂଯୁତାଃ
ଗଛମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, ଗାଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ।
ଲକ୍ଷଵର୍ଷାଯୁଷଃ କେଚିତ୍ପୁଣ୍ଯଵନ୍ତୋ କ୍ଷ୍ଯରୋଗିଣଃ । ଯଥା ଵିପ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ସ୍ତ୍ରିଵର୍ଣାଂ ଵିଷ୍ଣୁସେଵିନଃ
କିଛି ଲୋକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରୁଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲେ; ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ଜଲପୂର୍ଣା ନଦା ନଦ୍ଯଃ ସଂତତଂ କଂଦରାସ୍ତଥା । ତୀର୍ଥପୂତାଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଣାସ୍ତପଃ ପୂତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ନଦୀ ଓ ନଦୀକୁଳ ସଦା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାମାନେ ମଧ୍ୟ; ଚାରିଟି ଜାତି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ।
ମନଃପୂତାଶ୍ଚ ନିଖିଲାଃ ଖଲହୀନଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ସତ୍କୀର୍ତିପରିବୂର୍ଣଂ ଚ ଯଶସ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲାନ୍ଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ମନ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ନଥିଲା; ସତ୍କୀର୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଲୋକଗୁଡିକ ଯଶସ୍ୱୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲେ।
ପିତରଃ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ତିଥିକାଲେଷୁ ଦେଵତାଃ । ସର୍ଵକାଲେଷ୍ଵତିଥଯଃ ପୂଜିତାଶ୍ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ
ପିତୃମାନେ ସମୟ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ତିଥି ଦିନରେ, ଅତିଥିମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ।
ତ୍ରିଵର୍ଣା ଵିପ୍ରଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଭୋଜତତ୍ପରାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମୁଖଂ କ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଣ୍ଟକମ୍
ତିନି ଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଓ ସେମାନେ ଭୋଜନ କରାଇବାରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ର, ଏହା ଜନଶୂନ୍ୟ ଓ କଣ୍ଟକ ହୀନ।
ନାରାଯଣୋତ୍କୀର୍ତନେନ ହର୍ଷଯୁକ୍ତାସ୍ତଦୁତ୍ସଵେ । ନ ଶତ୍ରଵୋ ଜନାନାଂ ଚ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଂହିତୈଷିଣଃ
ନାରାୟଣଙ୍କର କୀର୍ତି ଉତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ; ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ନାଽଽତ୍ମପ୍ରଶଂସକାଃ କେଚିତ୍ସର୍ଵେ ପରଗୁଣୋତ୍ସୁକାଃ । ନ ଦେଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ଵିଦୁଷାଂ ତତ୍ର ନିନ୍ଦକାଃ
କୌଣସି ଲୋକ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଗୁଣରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାଣ୍ଡିତମାନେ ଉପରେ କୌଣସି ନିନ୍ଦା କରୁନଥିଲେ।