କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ପୁରଃସରମ୍ । ଧନ୍ଯୋଽସୀତି ମଯୋକ୍ତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସହେତି ଚ
ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ' କହିଲି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ଭଗଵତା କଥିତଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣାଭିଶ୍ଚ ଫଲଦୋ ହତଯଜ୍ଞୋ ଙ୍ଯଦକ୍ଷିଣାଃ
ଏପରି ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, ସମସ୍ତ କାରଣକୁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରି; ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ବିନା ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷିଣା ଵିପ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତତ୍କାଲେ ତୁ ନ ଦୀଯତେ । ଏକରାତ୍ରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ତଦ୍ଦାନଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ତା ସମୟରେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏକ ରାତି ପରେ ଦେଲେ ସେ ଦାନ ଦୁଇଗୁଣା ହେବା ଉଚିତ।
ମାସେ ଶତଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିମାସେ ତୁ ସହସ୍ରକମ୍ । ସଂଵତ୍ସରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ସ ଦାତା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏକ ମାସରେ ଏହା ଶତଗୁଣା, ଦୁଇ ମାସରେ ହଜାର ଗୁଣା; ଏକ ବର୍ଷ ହେଲେ ଦାତା ନରକକୁ ଯାଏ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରଂ ଚ ମୂତ୍ରକୁଣ୍ଡେ ନିପତ୍ଯ ଚ । ତତଶ୍ଚାଣ़୍ଡାଲତାଂ ଯାତି ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ପାତକୀ
ପାପୀ ଲୋକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁତ୍ରର ଗଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ି ରହିଥାଏ, ତା'ପରେ ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ଦାତ୍ରା ନ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ଗ୍ରହୀତ୍ରା ଚେନ୍ନ ଗୃହ୍ଯତେ । ଉଭୌ ତୌ ନରକଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରକମ୍
ଦାତା ଦାନ ନଦେଲେ କିମ୍ବା ଗ୍ରହୀତା ନେଇନାହାନ୍ତି, ଦୁହେଁ ହଜାର ବର୍ଷ ନରକରେ ପଡ଼ି ରହନ୍ତି।
ଯଜମାନଶ୍ଚ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତତ୍ପୁରୋହିତଃ । ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତାଵୁଭୌ ତୌ ଚ ପାପିନୌ କର୍ମଣଃ ଫଲାତ୍
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ, ଦୁହେଁ ତାଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଜହସୁର୍ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ । ଵିସ୍ମଯଂ ଚ ଯଯୌ ନନ୍ଦସ୍ତତ୍ଯାଜ ପୁତ୍ରଭାଵକମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ହସିଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପିତୃଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ରୁରୋଦ ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ଲଜ୍ଜାହୀନଃ ଶୁଚାଽଽକୁଲଃ । ତ୍ଯଜ ମୌହମିତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବୋଧଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଭାସି ନନ୍ଦ କାନ୍ଦିଲେ; ପାର୍ବତୀ 'ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼' ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନଂ ମାଣିକ୍ଯଂ ଯଥା କୁଜନ୍ମନୋ ଗୃହେ । ସ୍ଥିତଂ ତେନ ଚ ଦେଵେଶ ତଥାଽହଂ ଵଞ୍ଚିତଃ ପ୍ରଭୋ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଯେପରି ଅମୂଲ୍ୟ ମାଣିକ୍ୟ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକର ଘରେ ରହି ଅପଚୟ ହୁଏ, ସେପରି ହେଇ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଇଛି, ହେ ଦେବେଶ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ମମାପରାଧଂ ଭଗଵାନ୍ କ୍ଷମସ୍ଵ ପ୍ରକୃତେଃ ପର । ଯାସ୍ଯାମି ନ ପୁନର୍ଗେହଂ ଗୋକୁଲଂ ଯମୁନାତଟମ୍
ହେ ଭଗବାନ, ମୋର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର, ତୁମେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ; ମୁଁ ପୁଣି ମୋ ଘରକୁ, ଗୋକୁଳକୁ, କିମ୍ବା ଯମୁନା ତଟକୁ ଯିବିନାହିଁ।
ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ତଥାଽଽଵାସଂ କ୍ରୀଡାଵାସଂ ଗଦାଗ୍ରଜ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଯଶୋଦାଯା ଗୋପିକାନ୍ତିକମେଵ ଚ
ମୁଁ ବୃନ୍ଦାବନ, କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ କିମ୍ବା ଖେଳ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବିନାହିଁ, ହେ ଗଦାର ଭାଇ; ସେସବୁ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି।
କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଯଶୋଦାଂ ଯ ପ୍ରେଯସୀଂ ରାଧିକାମପି । ପ୍ରେମପାତ୍ରଂ ଚ ବାଲୌଘଂ ଵଦ ଭୋଃ କଥଯାମି କିମ୍
ମୁଁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ କଣ କହିବି, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟା ରାଧିକାଙ୍କୁ? ପ୍ରେମର ପାତ୍ର ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ କଣ କହିବି? କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କଣ କହିବି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ମର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂପ୍ରାପ ନାରଦ । କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥୋ ବୋଧଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ଏପରି କହି ସଭା ମଧ୍ୟରେ ନନ୍ଦ ଅଚେତନ ହେଲେ; ଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ନେଇ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଚେତନ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଭଗଵନ୍ନନ୍ଦସଂo ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ନାରଦ ଓ ଭଗବତ୍ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ମହିମା' ନାମକ ସତାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥାଷ୍ଟାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣା ଉଵାଚ ଚେତନଂ କୁରୁ ହେ ତାତ ହେ ତାତ ଚେତନଂ କୁରୁ । ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ସର୍ଵଂ ସଂସାରଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏବେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଉଠ, ହେ ବାପା, ଉଠ! ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ପାଣିର ବୁଦ୍ବୁଦି ପରି।
ତ୍ଯାଜ ମୋହଂ ମହାଭାଗ ମାଯାଂ ସ୍ତୌହି ପରତ୍ପରାମା । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପାଂ ପରମାଂ ସର୍ଵମୋହନିକୃନ୍ତନୀମ୍
ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼, ହେ ମହାଭାଗ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ମୂଢ଼ତା କାଟିଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ତୁତି କର।
ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଂ ମହାଭାଗାଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ସନାତନୀମ୍ । ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵଧେ ଘୋରେ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଭଯାକୁଲେ
ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମହାଭାଗା ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କୁ, ସନାତନୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ତିନିପୁର ନାଶର ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଲାଗିଥିଲା।
ଯେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ସଂଭୁଶ୍ଚ ତଯା ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ସଃ । ସ୍ତୋତ୍ରରାଜଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସର୍ଵମୋହନିକୃନ୍ତନମ୍
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କଲେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ମୂଢ଼ତା କାଟିଦେଇଥିବା ସ୍ତୋତ୍ରରାଜକୁ ମୁଁ ତୋତେ ଦେଇବି।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଶାଯ ଦୁଃଖପ୍ରଶମନାଯ ଚ । ଵିଭୂତଯେ ଚ ଯଶସେ ନୃଣାଂ ଵାଞ୍ଛିତସିଦ୍ଧଯେ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ, ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ—
ସ୍ତୋତ୍ରମେକଂ ମହାଦେଵ୍ଯା ଜଗନ୍ମାତୁର୍ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ । ପରଂ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନ୍ଯା ଗୋପନୀଯଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
—ହେ ଜଗତ୍ପତି, ସେଇ ଜଗନ୍ମାତା ମହାଦେବୀଙ୍କର ଏକ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଗୁପ୍ତ ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ମୋତେ ଦିଅ।
ଦେହି ମର୍ହ୍ଯ ଵିନୀତାଯ ଭକ୍ତାଯ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ । ଵେଦାନାଂ ଜନକସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣାଶ୍ଚ ପରାତ୍ପରଃ
ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୋ ଭକ୍ତ ଓ ନମ୍ର ହୃଦୟ ଦେଖି, ମୋତେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦିଅ; ତୁମେ ବେଦର ଉତ୍ସ, ଗୁଣରୁ ଅତିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶ୍ରୁଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦୈଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଶାର୍ଥଂ ମୋହପାଶନିକୃନ୍ତନମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ଦାୟିତ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସ୍ତୋତ୍ର କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ଦୂର କରେ ଏବଂ ମୋହର ଜଞ୍ଜାଳକୁ କାଟିଦେଇଥାଏ।
ରଣତ୍ରସ୍ତେନ ଵିଭୁନା ଶଂକରେଣ ପୁରା କୃତମ୍ । ନାରାଯଣୋପଦେଶେନ ପ୍ରେରିତେନ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା
ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ ମହାଦେବ, ସେତେବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁଗ୍ରସ୍ତଂ ଶିଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁଵାଚ ହ । ଉଵାଚ ଶଂକରଂ ବ୍ରହ୍ମା ରଥସ୍ଥଂ ପତିତଂ ରଣେ
ଶିବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ରଥରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସୁରସଂକଟଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁର୍ଗା ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀମ୍ । ମୂଲପ୍ରକୃତିମାଦ୍ଯାଂ ତାଂ ସ୍ତୌ(ସ୍ତୁ) ହି ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର କଷ୍ଟ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ଏବଂ ଆଦିଶକ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ତୁମେ ଭଜ।
ହରିଣା ପ୍ରେରିତୋଽହଂ ଚ ତ୍ଵାଂ ଵଦାମି ସୁରେଶ୍ଵର । ଵିନା ଶକ୍ତିସହାଯେନ କୋ ଵା କଂ ଜେତୁମୀଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମକୁ କହୁଛି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାସ୍ୱାମୀ। ଶକ୍ତିଙ୍କର ସହଯୋଗ ବିନା କିଏ କାହାକୁ ଜିତିପାରିବ, କହ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଗାଂ ସସ୍ମାର ଶଂକରଃ । ପୁଟାଞ୍ଜଲିପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତିନମ୍ରତ୍ମକଂଧରଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶଙ୍କର ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ସ୍ନାତଃପାଦୌ ଚ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଧୃତ୍ଵା ଧୌତେ ଵାସସୀ । ଆଚାନ୍ତଃ କୁଶହସ୍ତଶ୍ଚ ଶୁଚିର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ସଂସ୍ମରନ୍
ସ୍ନାନ କରି, ପାଦ ଧୋଇ, ପରିଷ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମୁଁହ ଧୋଇ, କୁଶ ହାତରେ ଧରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ମହାଦେଵି ଦୁର୍ଗେ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନି । ମାଂ ଭକ୍ତମନୁରକ୍ତଂ ଚ ଶତ୍ରୁଗ୍ରସ୍ତେ କୃପାମଯି
ମହାଦେବ କହିଲେ: ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାଦେବୀ! ହେ ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ମା, ମୋ ଉପରେ କୃପା କର, ମୁଁ ତୁମ ଭକ୍ତ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।