ନିମ୍ନଗାସୁ ଯଥା ଗଙଗା ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁଷ୍କରଂ ଯଥା । ଵେଦପ୍ରଣିହିତୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର, ସେପରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ; ଏହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ଅଧର୍ମ।
ଵେଦୋ ନାରାଯଣଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵଯଂ ପୂଜ୍ଯା ଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା । ତସ୍ମାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ପୁରାଣାନି ଚ ସନ୍ତି ଵୈ
ବେଦ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ଆମେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜ୍ୟ। ଏହିଥିରୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୁରାଣ ଅଛି।
ଯସ୍ମାନ୍ନିରୂପିତୋ ଧର୍ମଶ୍ଚେତିହାସଶ୍ଚ ସଂହିତା । ତସ୍ମାଦ୍ଧନ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ଵେଦା ଵଦନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମନୀଷିଣାଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ଧର୍ମ, ଇତିହାସ ଏବଂ ସଂହିତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ସେହିଠାରୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି—ସେହି ବେଦ ଧନ୍ୟ।
ଯୂଯଂ ଧନ୍ଯାଶ୍ଚ ମାନ୍ଯାଶ୍ଚେତ୍ଯୁକ୍ତା ଵେଦା ମଯା ତତଃ । ଊଯୁସ୍ତେ ନ ଵଯଂ ଧନ୍ଯା ଯଜ୍ଞସଂଘଶ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ବେଦମାନେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ମାନ୍ୟ କହିଲି; ସେମାନେ କହିଲେ—'ଆମେ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଯଜ୍ଞସଭା ଧନ୍ୟ।'
ଵଯଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାକର୍ତାରୋ ଯଜ୍ଞୌଘଃ ଫଲଦଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଧନ୍ଯଃ ସ ଏଵାପି ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛ ମହାମୁନେ
ଆମେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିବା, ଯଜ୍ଞସଭା ସ୍ୱୟଂ ଫଳଦାୟି। ତେଣୁ, ସେଠି ସେ ଏକମାତ୍ର ଧନ୍ୟ—ଯାଅ, ଯାଅ ମହାମୁନି।
ଧନ୍ଯୋଽସି ଯଜ୍ଞସଂଘୋଽସୀତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ର ମଯା ଵିଭୋ । ଊଚୁସ୍ତେ ନ ଵଯଂ ଧନ୍ଯା ଧନ୍ଯଂ କର୍ମ ଶୁଭଂ ମୁନେ
ମୁଁ ସେଠି କହିଲି—'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞସଭା, ହେ ପ୍ରଭୁ'; ସେମାନେ କହିଲେ—'ଆମେ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁନି, ଧନ୍ୟ ହେଉଛି ଶୁଭ କର୍ମ।'
ଶୁଭକର୍ମାସି ଧନ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ନାହଂ ଧନ୍ଯମୁଵାଚ ତତ୍ । କର୍ମଣାଂ ଫଲଦାତା ଯଃ କର୍ମହେତୁଶ୍ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ତୁମେ ଶୁଭ କର୍ମ କରୁଛ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ'—ଏହିପରି କହାଗଲା; କର୍ମର ଫଳଦାତା, ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମର କାରଣ।
ଧାତୁର୍ଵିଧାତା ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵାଦିଃ ସର୍ଵକାରକଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପରମାତ୍ମା ଚ ଧନ୍ଯୋ ମାନ୍ଯଶ୍ଚନିଶ୍ଚିତମ୍
ଧାତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତର ଆରମ୍ଭ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ପରମାତ୍ମା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ମାନ୍ୟ।
ଧର୍ମାଲଯଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ନ ଦୁଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍ । ମଥୁରାମାଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପରିପୂର୍ଣତମ୍ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାପରେ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ପରେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମଥୁରାକୁ ଆସିଲେ।
ଯଜ୍ଞାନାଂ ତପସାଂ ଚୈଵ ଵ୍ରତାନାଂ ଶୁଭକର୍ମଣାମ୍ । ଈଶ୍ଵରଂ ଫଲଦାତାରଂ ପରମାତ୍ମାନମେଵ ଚ
ଯଜ୍ଞ, ତପ, ବ୍ରତ ଏବଂ ଶୁଭ କର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁ, ଫଳଦାତା ଏବଂ ପରମାତ୍ମା ଏକମାତ୍ର।
କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ପୁରଃସରମ୍ । ଧନ୍ଯୋଽସୀତି ମଯୋକ୍ତଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସହେତି ଚ
ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ' କହିଲି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେନ ଭଗଵତା କଥିତଂ ସର୍ଵକାରଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣାଭିଶ୍ଚ ଫଲଦୋ ହତଯଜ୍ଞୋ ଙ୍ଯଦକ୍ଷିଣାଃ
ଏପରି ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, ସମସ୍ତ କାରଣକୁ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରି; ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ବିନା ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷିଣା ଵିପ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତତ୍କାଲେ ତୁ ନ ଦୀଯତେ । ଏକରାତ୍ରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ତଦ୍ଦାନଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ତା ସମୟରେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏକ ରାତି ପରେ ଦେଲେ ସେ ଦାନ ଦୁଇଗୁଣା ହେବା ଉଚିତ।
ମାସେ ଶତଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିମାସେ ତୁ ସହସ୍ରକମ୍ । ସଂଵତ୍ସରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ସ ଦାତା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏକ ମାସରେ ଏହା ଶତଗୁଣା, ଦୁଇ ମାସରେ ହଜାର ଗୁଣା; ଏକ ବର୍ଷ ହେଲେ ଦାତା ନରକକୁ ଯାଏ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରଂ ଚ ମୂତ୍ରକୁଣ୍ଡେ ନିପତ୍ଯ ଚ । ତତଶ୍ଚାଣ़୍ଡାଲତାଂ ଯାତି ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ପାତକୀ
ପାପୀ ଲୋକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁତ୍ରର ଗଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ି ରହିଥାଏ, ତା'ପରେ ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ଦାତ୍ରା ନ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ଗ୍ରହୀତ୍ରା ଚେନ୍ନ ଗୃହ୍ଯତେ । ଉଭୌ ତୌ ନରକଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରକମ୍
ଦାତା ଦାନ ନଦେଲେ କିମ୍ବା ଗ୍ରହୀତା ନେଇନାହାନ୍ତି, ଦୁହେଁ ହଜାର ବର୍ଷ ନରକରେ ପଡ଼ି ରହନ୍ତି।
ଯଜମାନଶ୍ଚ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତତ୍ପୁରୋହିତଃ । ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତାଵୁଭୌ ତୌ ଚ ପାପିନୌ କର୍ମଣଃ ଫଲାତ୍
ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୋହିତ, ଦୁହେଁ ତାଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଜହସୁର୍ଵିସ୍ମଯଂ ଯଯୁଃ । ଵିସ୍ମଯଂ ଚ ଯଯୌ ନନ୍ଦସ୍ତତ୍ଯାଜ ପୁତ୍ରଭାଵକମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ହସିଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପିତୃଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ରୁରୋଦ ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ଲଜ୍ଜାହୀନଃ ଶୁଚାଽଽକୁଲଃ । ତ୍ଯଜ ମୌହମିତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବୋଧଯାମାସ ପାର୍ଵତୀ
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଭାସି ନନ୍ଦ କାନ୍ଦିଲେ; ପାର୍ବତୀ 'ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼' ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନଂ ମାଣିକ୍ଯଂ ଯଥା କୁଜନ୍ମନୋ ଗୃହେ । ସ୍ଥିତଂ ତେନ ଚ ଦେଵେଶ ତଥାଽହଂ ଵଞ୍ଚିତଃ ପ୍ରଭୋ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଯେପରି ଅମୂଲ୍ୟ ମାଣିକ୍ୟ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକର ଘରେ ରହି ଅପଚୟ ହୁଏ, ସେପରି ହେଇ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଠକାଯାଇଛି, ହେ ଦେବେଶ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ମମାପରାଧଂ ଭଗଵାନ୍ କ୍ଷମସ୍ଵ ପ୍ରକୃତେଃ ପର । ଯାସ୍ଯାମି ନ ପୁନର୍ଗେହଂ ଗୋକୁଲଂ ଯମୁନାତଟମ୍
ହେ ଭଗବାନ, ମୋର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର, ତୁମେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ; ମୁଁ ପୁଣି ମୋ ଘରକୁ, ଗୋକୁଳକୁ, କିମ୍ବା ଯମୁନା ତଟକୁ ଯିବିନାହିଁ।
ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ତଥାଽଽଵାସଂ କ୍ରୀଡାଵାସଂ ଗଦାଗ୍ରଜ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଯଶୋଦାଯା ଗୋପିକାନ୍ତିକମେଵ ଚ
ମୁଁ ବୃନ୍ଦାବନ, କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ କିମ୍ବା ଖେଳ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବିନାହିଁ, ହେ ଗଦାର ଭାଇ; ସେସବୁ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି।
କିଂ ବ୍ରଵୀମି ଯଶୋଦାଂ ଯ ପ୍ରେଯସୀଂ ରାଧିକାମପି । ପ୍ରେମପାତ୍ରଂ ଚ ବାଲୌଘଂ ଵଦ ଭୋଃ କଥଯାମି କିମ୍
ମୁଁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ କଣ କହିବି, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟା ରାଧିକାଙ୍କୁ? ପ୍ରେମର ପାତ୍ର ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ କଣ କହିବି? କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କଣ କହିବି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ମର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂପ୍ରାପ ନାରଦ । କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥୋ ବୋଧଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ଏପରି କହି ସଭା ମଧ୍ୟରେ ନନ୍ଦ ଅଚେତନ ହେଲେ; ଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ନେଇ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଚେତନ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଭଗଵନ୍ନନ୍ଦସଂo ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ନାରଦ ଓ ଭଗବତ୍ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ମହିମା' ନାମକ ସତାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥାଷ୍ଟାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣା ଉଵାଚ ଚେତନଂ କୁରୁ ହେ ତାତ ହେ ତାତ ଚେତନଂ କୁରୁ । ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ସର୍ଵଂ ସଂସାରଂ ସଚରାଚରମ୍
ଏବେ ଅଷ୍ଟାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଉଠ, ହେ ବାପା, ଉଠ! ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ପାଣିର ବୁଦ୍ବୁଦି ପରି।
ତ୍ଯାଜ ମୋହଂ ମହାଭାଗ ମାଯାଂ ସ୍ତୌହି ପରତ୍ପରାମା । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପାଂ ପରମାଂ ସର୍ଵମୋହନିକୃନ୍ତନୀମ୍
ମୂଢ଼ତା ଛାଡ଼, ହେ ମହାଭାଗ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ମୂଢ଼ତା କାଟିଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ତୁତି କର।
ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଂ ମହାଭାଗାଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ସନାତନୀମ୍ । ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ଵଧେ ଘୋରେ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଭଯାକୁଲେ
ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ମହାଭାଗା ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କୁ, ସନାତନୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ତିନିପୁର ନାଶର ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଲାଗିଥିଲା।
ଯେନ ସ୍ତୋତ୍ରେଣ ସଂଭୁଶ୍ଚ ତଯା ଦୈତ୍ଯଂ ଜଘାନ ସଃ । ସ୍ତୋତ୍ରରାଜଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସର୍ଵମୋହନିକୃନ୍ତନମ୍
ଯାହାଙ୍କର ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କଲେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ମୂଢ଼ତା କାଟିଦେଇଥିବା ସ୍ତୋତ୍ରରାଜକୁ ମୁଁ ତୋତେ ଦେଇବି।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଶାଯ ଦୁଃଖପ୍ରଶମନାଯ ଚ । ଵିଭୂତଯେ ଚ ଯଶସେ ନୃଣାଂ ଵାଞ୍ଛିତସିଦ୍ଧଯେ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶ ପାଇଁ, ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ—