ଵାସୁଦେଵେତି ତନ୍ନାମ ଵେଦେଷୁ ଚ ଚତୁର୍ଷୁ ଚ । ପୁରାଣେଷ୍ଵିତିହାସେଷୁ ଯାତ୍ରାଦିଷୁ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ
ବାସୁଦେବ ନାମ ଚାରିଟି ବେଦ, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଯାତ୍ରା ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦେଖାଯାଏ।
ରକ୍ତଵୀର୍ଯାଶ୍ରିତୋ ଦେହଃ କ୍ଵ ତେ ଵେଦେ ନିରୂପିତଃ । ସାକ୍ଷିଣୋ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଃ ସର୍ଵତ୍ର ଏଵ ଚ
ବେଦରେ କେଉଁଠି ତୁମ ପାଇଁ ରକ୍ତ ଓ ବୀର୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଦେହ ବର୍ଣ୍ନନା ଅଛି? ମୁନିମାନେ ଗବାହୀ, ଧର୍ମ ସ everywhere ଅଛି।
ସାକ୍ଷିଣୋ ମମ ଵେଦାଶ୍ଚ ରଵିଚନ୍ଦୌ ଚ ସଂପ୍ରତମ୍
ମୋ ପାଇଁ ବେଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାକ୍ଷୀ।
ଭୃଗୁରୁଵାଚ ସତ୍ଯଂ ଵଦସି ତ୍ଵମେଵ ଵୈଷ୍ଣଵାଗ୍ରଣୀଃ । ସ୍ଵାଗତଂ କୁଶଲଂ ଶଶ୍ଵତ୍କିଂନିମିତ୍ତମିହାଽଽଗତଃ
ଭୃଗୁ କହିଲେ: ତୁମେ ସତ୍ୟ କହୁଛ; ତୁମେ ଏକାମେ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସ୍ବାଗତ, ତୁମେ ସଦା କୁଶଳ ରୁହ। କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ?
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୂଯତାଂ କୃଷ୍ଣ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଅହୋ ଯେନ ନିମିତ୍ତେନ ଚାତିଶୀଘ୍ରମିହାଽଽଗତଃ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ; କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏତି ଶୀଘ୍ର ଆସିଛି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ମର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ କିଂନିମିତ୍ତମିହାଽଽଗତଃ । ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ସର୍ଵଜ୍ଞ ତ୍ଵମେଵ ଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାଳିକ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ଧନ୍ଯୋଽସି ଭଗଵଞ୍ଛଶ୍ଵନ୍ମାନ୍ଯୋଽସି ଜଗତାମପି । ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୋଽସି ତ୍ଵଂ ତତ୍ପରୋ ନାସ୍ତି ଵିଶ୍ଵତଃ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଭଗବାନ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ; ବିଶ୍ୱରେ ତୁମଠାରୁ ଉପରେ କେହି ନାହିଁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ତପସ୍ଯାନାଂ ଦ୍ଵିଜେଶ୍ଵର। ସତତଂ ଫଲଦାତାଽହଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସହେତି ଯ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଦା ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରଶ୍ଚ ଜଵେନ ପ୍ରଯଯୌ ଵନେ । ମତ୍ଵାଽଽଶ୍ଚର୍ଯ ଚ ଵଚନଂ ଵାରଯାମାସ ତେଽପିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯୁବକ ତୁରନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲା; ଏହି କଥାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ରୋକିଲା।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ହେ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ର ମହାଭାଗ କୁମାର କରୁଣାମଯ । କା ଶଙ୍କିତକଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଗଵତ୍କୃଷ୍ଣସଂନିଧୌ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ କରୁଣାମୟ ଯୁବକ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେଉଁ ଚିନ୍ତାଜନକ କଥା କହାଯାଇଛି?
କିଂ ପୁତ୍ର ଦୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯ ଶ୍ରୁତଂ କିମପି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅତୀଵ କୃତ୍ଵା ଵିସ୍ତୀର୍ଣମସ୍ମାକଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ପୁତ୍ର, କେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି କିଛି ଶୁଣିଛ? ଦୟାକରି ଆମେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରିବା ପରି ଖୋଲାମେଳା କହ।
ଏତ ସ୍ମିନ୍ନ୍ନତରେ ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଂକରଃ । ଅନନ୍ତଶ୍ଚାପି ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶ୍ରୀସୂର୍ଯଶ୍ଚ ନିଶାକରଃ
ଏଠାରେ, ଏହି ସଭାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଶଂକର, ଅନନ୍ତ, ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଦିକ୍ପାଲାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ସହସୋତ୍ଥାଯ ସଂଭାଧ୍ଯ ଚପୃଥକ୍ପୃଥକୁ
ଅଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଉଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ।
ମଧୁପର୍କାଦିକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ । ପ୍ରଣେସୁର୍ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଶେଷଂ ଶଂଭୁଂ ଵିଧିଂ ଶିଵାମ୍
ମଧୁପର୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶେଷ, ଶଂଭୁ, ବିଧି ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ସଂଭାଷା ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଜଦେଵଯୋଃ । ସମୁଵାସାଽଽସନେ ମଧ୍ଯେ କୁମାରଃ କନକପ୍ରଭଃ
ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ; ସୁନା ରଙ୍ଗର ଯୁବକ ମଧ୍ୟରେ ଏକା ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଯା ଗତଶ୍ଚ ଗୋଲୋକୋ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ରାଧିକାପତିଃ । ତତୋ ଗତଂ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତତ୍ର ନାସ୍ତି ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ମୁଁ ଗୋଲୋକକୁ ଗଲି, କିନ୍ତୁ ରାଧିକାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲିନି; ପରେ ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲି, ଏଠାରେ ଚାରିଭୁଜା ନଥିଲେ।
ତତୋ ଗତଶ୍ଚ କ୍ଷୀରୋଦସ୍ତତ୍ର ନାସ୍ତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଷଣ୍ଣଶ୍ଚ ସ୍ନାତଂ କ୍ଷୀରୋଦଧେସ୍ତଟେ
ତାପରେ ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଗଲି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂ ହରି ଏଠାରେ ନଥିଲେ; ଥକି ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କ୍ଷୀରସାଗର ତଟରେ ସ୍ନାନ କଲି।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଵାଲୁକାମଧ୍ଯେ କଚ୍ଛପଃ ଶତଯୋଜନଃ । ଭୀତଶ୍ଚ କମ୍ପିତସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖୀ ଚ ଶୁଷ୍କିତଃ
ବିଶାଳ ବାଲି ମଧ୍ୟରେ, ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କଉଁଠି ଏକ କଚ୍ଛପ ଦେଖିଲି, ସେ ଭୟଭିତ ଓ କମ୍ପିତ, ଦୁଃଖ ଭରିତ ଓ ଶୁଖି ହୋଇଥିଲେ।
ନିଃସାରିତୋ ରାଘଵେଣ ମୀନେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ଧନ୍ଯୋଽସୀତି ମଯୋକ୍ତଶ୍ଚ ନାହଂ ଧନ୍ଯ ଉଵାଚ ସଃ
ରାଘବ ଓ ମହାତ୍ମା ମାଛ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଖେଦି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମୁଁ କହିଲି, 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ', କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।'
କ୍ଷୀରୋଦଃ ସାଗରୋ ଧନ୍ଯୋ ଜନ୍ତଵୋ ଯତ୍ର ମଦ୍ଵିଧାଃ । ମତ୍ତୋ ମହତ୍ତରାଶ୍ଚାପି ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାମୁନେ
କ୍ଷୀରସାଗର ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି; ମୋଠାରୁ ବଡ଼ ବେଶି ପ୍ରାଣୀ ଅନେକ ଅଛନ୍ତି, ହେ ମହାମୁନି।
ଭଵାନ୍ଧନ୍ଯୋଽସ୍ତି କ୍ଷୀରୋଦ ତେନୋକ୍ତୋ ନାହମେଵ ଚ । ଧନ୍ଯା ଵସୁଂଧରା ଦେଵୀ ଯତ୍ରୈଵ ସପ୍ତସାଗରାଃ
ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ହେ କ୍ଷୀରସାଗର, ଏଭଳି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ; ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଭୂମିଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ସପ୍ତ ସାଗର ଅଛି।
ଧନ୍ଯାଽସି ଵସୁଧେତ୍ଯୁକ୍ତା ନାହମେଵେତ୍ଯୁଵାଚ ସା । ଧନ୍ଯୋଽନନ୍ତୋ ମମାଽଽଧାରଃ କୃଷ୍ଣାଂଶୋ ନାଗରାଡ୍ଵିଭୁଃ
ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ହେ ଭୂମି, ଏଭଳି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ'; ଧନ୍ୟ ଅନନ୍ତ, ମୋ ଆଧାର, ନାଗମାନ୍ୟ ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଂଶ।
ମହସ୍ରମୂର୍ଧ୍ନା ମଧ୍ଯେଽହଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୂର୍ପେ ଚ ସର୍ଷପଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ଶେଷେତ୍ଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ଧନ୍ଯୋ ନାହମୁଵାଚ ଵୈ
ବଡ଼ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଛି, ଶୂର୍ପରେ ସରସପ ଭଳି; 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ହେ ଶେଷ', ଏଭଳି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଧନ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ମମାଽଽଧାରୋ ଗଚ୍ଛ ତତ୍ରୈଵ ଵୈ ମୁନେ । ଧନ୍ଯୋଽସି କୂର୍ମେତ୍ଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ନାରଂ ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵୈ ମୁନେ
ଧନ୍ୟ କୁର୍ମ, ମୋ ଆଧାର; ମୁନି, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ; 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ହେ କୁର୍ମ', ଏଭଳି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଵାଯୁନା ଧାର୍ଯମାଣୋଽହଂ ମତ୍ତୋ ଧନ୍ଯତମଶ୍ଚ ସଃ । ଧନ୍ଯୋଽସୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପଵନୋ ଧନ୍ଯୋ ନାହମୁଵାଚ ସଃ
ମୁଁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ; ସେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ; 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ', ବାୟୁକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଧନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଵିଧାତା ଜଗତାମପି । ଧନ୍ଯୋଽସି ତତ୍ର ଧାତା ଚ ଧନ୍ଯୋ ନାହମୁଵାଚସଃ
ଧନ୍ୟ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ', ଧାତାକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଧନ୍ଯୋ ମହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ । ସର୍ଵାରାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯୋ ଧର୍ମରୂପଃ ସନାତନଃ
ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ଧନ୍ୟ, ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଗୁରୁ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦରିତ, ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଚିରକାଳୀନ।
କାଲକାଲଶ୍ଚ ସଂହର୍ତା ସ୍ଵଯଂ ମୃତ୍ଯୁଂଜଯଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ତତ୍ର ଶଂଭୁଶ୍ଚ ଧନ୍ଯୋ ନାହମୁଵାଚ ସଃ
ସେ ସମୟର ମଧ୍ୟରେ ସମୟ, ସଂହାରକ, ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଥିବା ପ୍ରଭୁ। ଏଠି, ଶମ୍ଭୁ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ—ସେ କହିଲେ—ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵାଦୌ ପୂଜନଂ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ । ଧନ୍ଯୋ ଗଣେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଵରଃ ପରଃ
ଯାହାଙ୍କର ପୂଜା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଗଣେଶ୍ୱର ଦେବ ଧନ୍ୟ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଚ ପ୍ରାଜ୍ଞେଷୁ ନ ଗଣେଶାତ୍ପରଃ ପୁମାନ୍
ସିଦ୍ଧମାନେ, ମୁନିମାନେ, ଦେବମାନେ, ଶ୍ରୁତିରେ ଯେଉଁଠି ଶୁଣାଯାଏ, ଯୋଗୀମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନମାନେ—ଗଣେଶଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ।