ନିର୍ଗୁଣାସ୍ଯ ନିରୀହସ୍ଯ ସର୍ଵବୀଜସ୍ଯ ତେଯସା । ଭାରାଵତରଣାଯୈଵ ଚାଽଽଵିର୍ଭୂତସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଅଟୁଟ ଗୁଣହୀନ, କିଛି କାମନା ନଥିବା, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ମୂଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅବତାର ହେଇଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଶରୀରଧାରିଣଶ୍ଚାପି କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନମୀପ୍ସିତମ୍ । ତତ୍କଥଂ କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନଂ ମଯି ଵିପ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଦେହ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ ଯଥାଯଥିକ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କିପରି ଲାଗୁ ହେବ?
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ଶରୀରେ ପ୍ରାକୃତେ ନାଥ ସଂତତଂ ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ନିତ୍ଯଦେହେ କ୍ଷେମବୀଜେ ଶିଵପ୍ରଶ୍ନମନର୍ଥକମ୍
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ପ୍ରକୃତି ଦେହରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ସବୁ ସମୟ ଆସେ; ଏହି ନିତ୍ୟ ଦେହ, ଯାହା କୁଶଳର ମୂଳ, ତାହାରେ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ ଅର୍ଥହୀନ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଯୋ ଯୋ ଵିଗ୍ରହଧାରୀ ଚ ସ ଚ ପ୍ରାକୃତିକଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଦେହୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ତାଂ ନିତ୍ଯାଂ ପ୍ରାକୃତିଂ ଵିନା
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଦେହ ଅଛି, ସେଉଁଠି ପ୍ରକୃତି ଅଛି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିତ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଛଡ଼ା ଦେହ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ରକ୍ତବିନ୍ଦୂଦ୍ଭଵା ଦେହାସ୍ତେ ଚ ପ୍ରାକୃତିକା ସ୍ମୃତାଃ । କଥଂ ପ୍ରକୃତିନାଥସ୍ଯ ବୀଜସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତଂ ଵପୁଃ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ରକ୍ତ ବିନ୍ଦୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେହଗୁଡିକ ପ୍ରକୃତି ଦେହ; ପ୍ରକୃତିର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ମୂଳ, ତାଙ୍କର ଦେହ କିପରି ପ୍ରକୃତି ହେବ?
ସର୍ଵବୀଜସ୍ଯ ସର୍ଵାଦିର୍ଭଵାଂଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵେଷାମଵତାରଣାଂ ପ୍ରଧାନଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍
ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ମୂଳ ଓ ଆରମ୍ଭର ଉତ୍ସ ନିଜେ ଭଗବାନ; ସମସ୍ତ ଅବତାରର ମୂଳ ଅବିନାଶୀ ଶକ୍ତି ତିନି।
କୃତ୍ଵା ଵଦନ୍ତି ଵେଦାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସନାତନମ୍ । ଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରଧାନଂ ବୀଜମଵ୍ଯଯମ୍
ବେଦଗୁଡିକ ସଦା ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ସନାତନ ଜ୍ୟୋତିର ମୂଳ ଅବିନାଶୀ ଶକ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି।
ମାଯଯା ସଗୁଣଂ ଚୈଵ ମାଯେଶଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ପରମ୍ । ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଚ ଵେଦାଙ୍ଗାସ୍ତଥା ଵେଦଵିଦଃ ପ୍ରଭୋ
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁଣସହିତ ଓ ମାୟାର ନାଥ ଭାବରେ ନିର୍ଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ବେଦ ଓ ବେଦଜ୍ଞ ଲୋକେ କହନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ସଂପ୍ରତଂ ଵାସୁଦେଵୋଽହଂ ରକ୍ତପୀର୍ଯାଶ୍ରିତଂ ଵପୁଃ । କଥଂ ନ ପ୍ରକୃତୋ ଵିପ୍ର ଶିଵପ୍ରଶ୍ନମଭୀପ୍ସିତମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ବାସୁଦେବ, ରକ୍ତ ଓ ବୀର୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କିପରି ଅପ୍ରକୃତି ହେବ?
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ଵାସୁଃ ସର୍ଵନିଵାସଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵାନି ଯସ୍ଯ ଲୋମସୁ । ତସ୍ଯ ଦେଵଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵାସୁଦେଵ ଇତୀରିତଃ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: 'ବାସୁ' ଅର୍ଥ ସମସ୍ତର ନିବାସ, ତାଙ୍କର ଲୋମରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି; ଏହି ଦେବ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଵାସୁଦେଵେତି ତନ୍ନାମ ଵେଦେଷୁ ଚ ଚତୁର୍ଷୁ ଚ । ପୁରାଣେଷ୍ଵିତିହାସେଷୁ ଯାତ୍ରାଦିଷୁ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ
ବାସୁଦେବ ନାମ ଚାରିଟି ବେଦ, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଯାତ୍ରା ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଦେଖାଯାଏ।
ରକ୍ତଵୀର୍ଯାଶ୍ରିତୋ ଦେହଃ କ୍ଵ ତେ ଵେଦେ ନିରୂପିତଃ । ସାକ୍ଷିଣୋ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଃ ସର୍ଵତ୍ର ଏଵ ଚ
ବେଦରେ କେଉଁଠି ତୁମ ପାଇଁ ରକ୍ତ ଓ ବୀର୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଦେହ ବର୍ଣ୍ନନା ଅଛି? ମୁନିମାନେ ଗବାହୀ, ଧର୍ମ ସ everywhere ଅଛି।
ସାକ୍ଷିଣୋ ମମ ଵେଦାଶ୍ଚ ରଵିଚନ୍ଦୌ ଚ ସଂପ୍ରତମ୍
ମୋ ପାଇଁ ବେଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାକ୍ଷୀ।
ଭୃଗୁରୁଵାଚ ସତ୍ଯଂ ଵଦସି ତ୍ଵମେଵ ଵୈଷ୍ଣଵାଗ୍ରଣୀଃ । ସ୍ଵାଗତଂ କୁଶଲଂ ଶଶ୍ଵତ୍କିଂନିମିତ୍ତମିହାଽଽଗତଃ
ଭୃଗୁ କହିଲେ: ତୁମେ ସତ୍ୟ କହୁଛ; ତୁମେ ଏକାମେ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସ୍ବାଗତ, ତୁମେ ସଦା କୁଶଳ ରୁହ। କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ?
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୂଯତାଂ କୃଷ୍ଣ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଅହୋ ଯେନ ନିମିତ୍ତେନ ଚାତିଶୀଘ୍ରମିହାଽଽଗତଃ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ; କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏତି ଶୀଘ୍ର ଆସିଛି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ମର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ କିଂନିମିତ୍ତମିହାଽଽଗତଃ । ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ସର୍ଵଜ୍ଞ ତ୍ଵମେଵ ଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଭଗବନ୍, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାଳିକ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ ଧନ୍ଯୋଽସି ଭଗଵଞ୍ଛଶ୍ଵନ୍ମାନ୍ଯୋଽସି ଜଗତାମପି । ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୋଽସି ତ୍ଵଂ ତତ୍ପରୋ ନାସ୍ତି ଵିଶ୍ଵତଃ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଭଗବାନ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ; ବିଶ୍ୱରେ ତୁମଠାରୁ ଉପରେ କେହି ନାହିଁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ତପସ୍ଯାନାଂ ଦ୍ଵିଜେଶ୍ଵର। ସତତଂ ଫଲଦାତାଽହଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସହେତି ଯ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଦା ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରଶ୍ଚ ଜଵେନ ପ୍ରଯଯୌ ଵନେ । ମତ୍ଵାଽଽଶ୍ଚର୍ଯ ଚ ଵଚନଂ ଵାରଯାମାସ ତେଽପିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯୁବକ ତୁରନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚଲିଗଲା; ଏହି କଥାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ରୋକିଲା।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ହେ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ର ମହାଭାଗ କୁମାର କରୁଣାମଯ । କା ଶଙ୍କିତକଥା ପ୍ରୋକ୍ତା ଭଗଵତ୍କୃଷ୍ଣସଂନିଧୌ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ କରୁଣାମୟ ଯୁବକ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେଉଁ ଚିନ୍ତାଜନକ କଥା କହାଯାଇଛି?
କିଂ ପୁତ୍ର ଦୃଷ୍ଟମାଶ୍ଚର୍ଯ ଶ୍ରୁତଂ କିମପି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଅତୀଵ କୃତ୍ଵା ଵିସ୍ତୀର୍ଣମସ୍ମାକଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ପୁତ୍ର, କେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି କିଛି ଶୁଣିଛ? ଦୟାକରି ଆମେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରିବା ପରି ଖୋଲାମେଳା କହ।
ଏତ ସ୍ମିନ୍ନ୍ନତରେ ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଂକରଃ । ଅନନ୍ତଶ୍ଚାପି ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶ୍ରୀସୂର୍ଯଶ୍ଚ ନିଶାକରଃ
ଏଠାରେ, ଏହି ସଭାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଶଂକର, ଅନନ୍ତ, ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପସ୍ଥିତ।
ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଦିକ୍ପାଲାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ସହସୋତ୍ଥାଯ ସଂଭାଧ୍ଯ ଚପୃଥକ୍ପୃଥକୁ
ଅଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଉଠି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ।
ମଧୁପର୍କାଦିକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ । ପ୍ରଣେସୁର୍ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଶେଷଂ ଶଂଭୁଂ ଵିଧିଂ ଶିଵାମ୍
ମଧୁପର୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ; ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶେଷ, ଶଂଭୁ, ବିଧି ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଚ ସଂଭାଷା ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଜଦେଵଯୋଃ । ସମୁଵାସାଽଽସନେ ମଧ୍ଯେ କୁମାରଃ କନକପ୍ରଭଃ
ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବମାନେ ପରସ୍ପରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ; ସୁନା ରଙ୍ଗର ଯୁବକ ମଧ୍ୟରେ ଏକା ଆସନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଯା ଗତଶ୍ଚ ଗୋଲୋକୋ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ରାଧିକାପତିଃ । ତତୋ ଗତଂ ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ତତ୍ର ନାସ୍ତି ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ମୁଁ ଗୋଲୋକକୁ ଗଲି, କିନ୍ତୁ ରାଧିକାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲିନି; ପରେ ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲି, ଏଠାରେ ଚାରିଭୁଜା ନଥିଲେ।
ତତୋ ଗତଶ୍ଚ କ୍ଷୀରୋଦସ୍ତତ୍ର ନାସ୍ତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵିଷଣ୍ଣଶ୍ଚ ସ୍ନାତଂ କ୍ଷୀରୋଦଧେସ୍ତଟେ
ତାପରେ ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ଗଲି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂ ହରି ଏଠାରେ ନଥିଲେ; ଥକି ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କ୍ଷୀରସାଗର ତଟରେ ସ୍ନାନ କଲି।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଵାଲୁକାମଧ୍ଯେ କଚ୍ଛପଃ ଶତଯୋଜନଃ । ଭୀତଶ୍ଚ କମ୍ପିତସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖୀ ଚ ଶୁଷ୍କିତଃ
ବିଶାଳ ବାଲି ମଧ୍ୟରେ, ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କଉଁଠି ଏକ କଚ୍ଛପ ଦେଖିଲି, ସେ ଭୟଭିତ ଓ କମ୍ପିତ, ଦୁଃଖ ଭରିତ ଓ ଶୁଖି ହୋଇଥିଲେ।
ନିଃସାରିତୋ ରାଘଵେଣ ମୀନେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ଧନ୍ଯୋଽସୀତି ମଯୋକ୍ତଶ୍ଚ ନାହଂ ଧନ୍ଯ ଉଵାଚ ସଃ
ରାଘବ ଓ ମହାତ୍ମା ମାଛ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଖେଦି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମୁଁ କହିଲି, 'ତୁମେ ଧନ୍ୟ', କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ।'
କ୍ଷୀରୋଦଃ ସାଗରୋ ଧନ୍ଯୋ ଜନ୍ତଵୋ ଯତ୍ର ମଦ୍ଵିଧାଃ । ମତ୍ତୋ ମହତ୍ତରାଶ୍ଚାପି ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାମୁନେ
କ୍ଷୀରସାଗର ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି; ମୋଠାରୁ ବଡ଼ ବେଶି ପ୍ରାଣୀ ଅନେକ ଅଛନ୍ତି, ହେ ମହାମୁନି।