ଵୃନ୍ଦୋଵାଚ ଧୈର୍ଯ କୁରୁ ମହାଭାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜାତିଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ । ବ୍ରହ୍ମଣାନାଂ ତପୋ ମୂଲଂ ସତ୍ଯଂ ଵେଦଵ୍ରତଂ ଧୃତିଃ
ବୃନ୍ଦା କହିଲେ: ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୃଢ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମୂଳ ହେଉଛି ତପ, ସତ୍ୟ, ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଧୃତି।
ପରସ୍ତ୍ରୀସହସଂଭୋଗଃ ସ୍ଵଭାଵଶ୍ଚାପ୍ଯଧର୍ମିଣାମ୍ । ଅଧର୍ମେଣୈଵ ହେ ଵିପ୍ର ଦୁଷ୍ଟୋଽଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଂଯୋଗ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କର ସ୍ବଭାବ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅଶୁଭ ଦେଖନ୍ତି।
ତତଃ ସପତ୍ନେ ଜଯତି ସମୂଲସ୍ଥୋ ଵିନଶ୍ଯତି । ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଗମନେ ବଲାତ୍କାରେଣ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଏହିପରି, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଜିତିଯାଏ, ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନାଶ ଆସେ।
ମାତୃଗାମୀ ଭଵେତ୍ସଦ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶତଂ ଭଵେତ୍ । କୁମ୍ଭୀପାକେ ପଚ୍ଯତେ ଚ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ମାତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଏକସା ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଏଁ ରହିବେ, କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ତାଳିଯାଏ।
ପ୍ରଦଗ୍ଧସ୍ତୈଲତପ୍ତେଷୁ ନ ମୃତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହତଃ । ତାଡିତୋ ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ଲୋହଦଣ़୍ଡେନ ମୂର୍ଧନି
ତେଲ ତାପିଥିବା ଡେଙ୍କାରେ ପୋଡ଼ାଯାଏ, ତଥାପି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଥିବାରୁ ମରେନାହିଁ; ଯମଦୂତମାନେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡରେ ମୁଣ୍ଡରେ ପିଟିଥାନ୍ତି।
କ୍ଷଣଂ ସୁଖଂ ଚିରଂ ଦୁଃଖଂ ସର୍ଵନାଶସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ ଦୁଃଖଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ନୈଵ ଵାଞ୍ଛତି
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆନନ୍ଦ ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶର କାରଣ ହୁଏ; ଅନୁଚିତ ସଂଯୋଗର ଦୁଃଖ ଧର୍ମିକମାନେ କେବେ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ।
କ୍ଷମସ୍ଵଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲ । ଯଥା ଦୀପଶିଖାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୀଟଃ ପତତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ମାନ କରି ଚାଲିଯାଅ, ତୁମେ ଭଲ ରୁହ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ, ଜହ୍ନ ଶିଖା ଦେଖି କିଟା ଯେପରି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ମିଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଡୀଶାଗ୍ରେ ଲୁବ୍ଧମୀନୋ ମୃଗୋ ଯଥା । ଯଥା ଵିଷାକ୍ତଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୋକ୍ତା ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ
ଏପରି, ମାଛ ଚାଉଁ ଦେଖି ବଡ଼ିରେ ଧରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୋକା ଲୋକ ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଏ।
ଗୃହ୍ଣାତି ଦୁଷ୍ଟୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ଚ ଵିଷକୁମ୍ଭଂ ପଯୋମୁଖମ୍ । ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମୁଖପଦ୍ମଂ ମନୋହରମ୍
ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଧରିଥାଏ, ଦୁଷ୍ଟ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟ ଚୟନ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ବିଷର ଘଡ଼ା ଦୁଧର ମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ଏପରି, ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଖି।
ଵିନାଶବୀଜଂ ମୋହେନ ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଭଵତି ଲମ୍ପଟଃ । ମୁଖଂ ଚ ରୁଚିରଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶ୍ରୋଣିଯୁଗ୍ମଂ ମନୋହରମ୍
ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଲମ୍ପଟ ହୁଏ, ନାଶର ମୁଳ ରୋପିଥାଏ; ନାରୀଙ୍କର ରୁଚିର ମୁହଁ ଓ ମନୋହର ନିତମ୍ଭ।
କାମାଧାରଂ ନାଶବୀଜମଧର୍ମସ୍ଥଲମେଵ ଚ । ଭଗଂ ନରକକୁଣ୍ଡଂ ଚ ଲାଲାମୂତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହା କାମର ଆସନ, ନାଶର ମୁଳ, ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନ; ଯୋନି ନରକର ଗହ୍ୱର, ଲାଲା ଓ ମୁତ୍ରରେ ଭରିଥିବା।
ଦୁର୍ଗନ୍ଧିଯୁକ୍ତଂ ପାପଂ ଚ ଯମଦଣ୍ଡସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଯଥା ଲିଙ୍ଗଂ ଵିଶତ୍ଯେଵ ପାପଯୋନୌ ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ଏହା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭରିତ, ପାପମୟ, ଯମର ଦଣ୍ଡର କାରଣ; ଯେପରି ଲୋକ ନାରୀଙ୍କର ପାପ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ତଥା ପୁମାନ୍ଵିଶତ୍ଯେଵ ରୌରଵେ ଚ ଯୁଗେ ଯୁଗେ । ରହସ୍ଯଂ ଚାଽଽପଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଂ ତଵଂ ଧର୍ଷିତୁମିଚ୍ଛସି
ସେପରି ପୁରୁଷ ଯୁଗ ଯୁଗ ରୌରବ ନରକରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ମୋତେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ।
ଅତ୍ରୈଵ ସର୍ଵଦେଵାଶ୍ଚ ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣା । ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନୋ ଧର୍ମଶ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ଶାସ୍ତା ଚ କର୍ମଣାମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଲୋକପାଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦହୁଥିବା ଧର୍ମ ସହିତ, କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଓ ନ୍ୟାୟଦାତା ଅଛନ୍ତି।
ଯମଶ୍ଚ ଦଣ़୍ଡକର୍ତା ଚ ସ୍ଥାପିତୋ ହରିଣା ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯଂ କୁଷ୍ଣଶ୍ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଞାନରୁପୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯମ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଓ ମହେଶ୍ୱର, ଜ୍ଞାନର ରୂପ ଅଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଗା ବୁଦ୍ଧିର୍ମନୋ ବ୍ରହ୍ମ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସୁରାସ୍ତଥା । ସର୍ଵପ୍ରାଣିଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସାକ୍ଷିଣାଃ କର୍ମଣାଂ ଦ୍ଵିଜ
ଦୁର୍ଗା, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦେବତାମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵ ଗୁପ୍ତଂ କ୍ଵ ରହସ୍ଯଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲ । କ୍ଷମସ୍ଵ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅଵଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
କେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ, କେଉଁଠି ରହସ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ; ମାନ କରି ଚାଲିଯାଅ, ଭଲ ରୁହ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ମାରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶକ୍ତାଽହଂ ଭମସାତ୍କର୍ତୁଂ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଯଥାସୁଖମ୍ । ତପସ୍ଯାସୁ ମମ ଗତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତଂ ଯୁଗମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ବାଳକ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯାଅ; ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଏକ ଶତ ଅଠ ଯୁଗ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।
ନାସ୍ତି ଗୋର୍ତ୍ର ମତ୍ପିତୁଶ୍ଚ ନ ମାତା ନ ପିତା ମମ । ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣୋ ରକ୍ଷତି ମାଂ ଦ୍ଵିଜ
ମୋର କୌଣସି ବଂଶ, ବାପା କିମ୍ବା ମାଆ ନାହିଁ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣେନ ସ୍ଥାପିତୋ ଧର୍ମୋ ମାଂ ଚ ରକ୍ଷତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପଵନଶ୍ଚ ହୁତାଶନଃ
କୃଷ୍ଣ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପନା କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପବନ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଶଂଭୁର୍ଭଗଵତୀ ଦୁର୍ଗା ରକ୍ଷତି ମାଂ ସଦା । ଯେନ ଶୁକ୍ଲୀକୃତା ହଂସାଃ ଶୁକାଶ୍ଚ ହରିତାଃ କୃତାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ହଂସକୁ ଧଳା ଏବଂ ଶୁଆକୁ ସବୁଜ କରାଯାଇଛି।
ମଯୂରାଶ୍ଚିତ୍ରିତା ଯେନ ସ ମେ ରକ୍ଷାଂ କରିଷ୍ଯତି । ଅନାଥବାଲଵୃଦ୍ଧାନାଂ ରକ୍ଷକାଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ
ଯିଏ ମୟୂରକୁ ରଙ୍ଗିନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅନାଥ, ଶିଶୁ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ।
ନାରୀବୁଦ୍ଵ୍ଯା ନ ମାଂ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଧି ସର୍ଵଦା । ମାଂ ମାତରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଯଥାସୁଖମ୍
କୌଣସି ଜଣେ ଜଣାନୀ କିମ୍ବା ଭୂମି ମୋତେ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କେବେ ଛାଡି ଯିବେ ନାହିଁ; ହେ ପୁଅ, ମୋତେ ତୁମ ମାଆକୁ ଛାଡି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ଯା।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀ ସା ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଧରା ଯଥା । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଚ ସଂଭୋକ୍ତୁଂ ମା ଯାନ୍ତଂ ବୋଧନେନ ଚ
ଏଭଳି କହି ଦେବୀ ସେଠାରେ ପୃଥିବୀ ପରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଆସିବା, ଭୋଗ କରିବା, ଯିବା ଓ ଜାଗିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଶଶାପେତି ଚ ସା କୋପାଦ୍ବ୍ରହ୍ମପନ୍ଧୋ କ୍ଷଯୋ ଭଵ । କ୍ଷଯୋ ଭଵ ଦୁରାଚାର ହେ ପାପିଷ୍ଠ କ୍ଷଯୋ ଭଵ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନଶ୍ଟ ହେଉ! ହେ ପାପୀ, ତୁମର ନଶ୍ଟ ହେଉ, ନଶ୍ଟ ହେଉ!'
ପୁନଃ ଶପ୍ତଂ ସ୍ଵଯଂ ସୂର୍ଯୋ ଵାରଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ । ଏତସିମନ୍ନନ୍ତରେ ତାତ ତତ୍ରଵ ଜଗଦୀଶ୍ଵରାଃ
ପୁଣି ସେ ଶାପ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନାଥ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଆଜଗ୍ମୁରତିସଂତ୍ରସ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ । ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲାରୂପଂ ରୁରୁଦୁସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆସିଲେ; କଳିର ଆକାରରେ ଧର୍ମକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ କାନ୍ଦିଲେ।
କୃତ୍ଵା କ୍ରୋଡେଽତୀଵ କୃଶଂ କୁହ୍ଵା ଭୀତଂ ଯଥା ଵିଧୁମ୍ । ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ମଲିନଂ ଦଗ୍ଧଂ ସତୀକୋପାଗ୍ନିନା ଵ୍ରଜ
ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ, ଭୟଭୀତ, ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ମେଳା ହୋଇଥିବା ଧର୍ମକୁ କୋଳେ ନେଲେ, ଯିଏ ସତୀଙ୍କର କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଵାନୁଵାଚ କ୍ଷମସ୍ଵ ଵୃନ୍ଦେ ମଦ୍ଭକ୍ତେ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାହରେ । ଧର୍ମ ଜୀଵଯ ମଦ୍ଭକ୍ତଂ ରକ୍ଷ ଧର୍ମ ପତିଵ୍ରତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ହେ ବୃନ୍ଦା, ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷମା କର, ଯିଏ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କର, ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ପତିବ୍ରତା।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଧ୍ଵାନ୍ତପୂର୍ଣ ଜଗତ୍ସର୍ଦଂ ଵିନା ଧର୍ମ ବଭୂଵ ହ । କମ୍ପିତୌ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ଶେଷଶ୍ଚାପି ଵସୁଂଧରା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଧର୍ମ ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଗଲା; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କମ୍ପିଗଲେ, ମାଟି ମଧ୍ୟ ହିଲିଗଲା।'