ଧର୍ମ ଉଵାଚ ଭଵତୀ କସ୍ଯ କନ୍ଯା ଵା କିଂ ତେ ନାମ ମନୋହରେ । କିଂ କରୋଷି ରହସ୍ଯେଵ ତନ୍ମେ କଥିତୁମର୍ହସି
ଧର୍ମ କହିଲେ: ହେ ମନୋହରୀ, ତୁମେ କାହାର ଝିଅ? ତୁମର ନାମ କଣ? ଏଠି ଏକାକି କଣ କରୁଛ? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
କସ୍ଯ ହେତୋସ୍ତପସ୍ଯା ତେ କିଂ ଵା ଵାଞ୍ଛସି ସୁନ୍ଦରି । ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵାଞ୍ଛିତମ୍
କାହିଁକି ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? କଣ ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ? ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ତାହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବେ ଚୟନ କର, ଭଲ ହେଉ।
ଵୃନ୍ଦୋଵାଚ ଵିପ୍ର କେଦାରକନ୍ଯାଽହଂ ଵୃନ୍ଦା ଵୃନ୍ଦାଵନେ ସ୍ଥିତା । ତପଃ କରୋମି ରହସି ଚିନ୍ତଯାମି ହରିଂ ପତିମ୍
ବୃନ୍ଦା କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ କେଦାରଙ୍କ ଝିଅ ବୃନ୍ଦା, ବୃନ୍ଦାବନରେ ରହୁଛି। ଏଠି ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ହରିଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।
ଯଦି ଦାତୁଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଦେହି ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍ । ଅସମର୍ଥୋଽସି ଚେଦ୍ଗଚ୍ଛ କିଂ ତେ ପ୍ରଶ୍ନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣ
ଯଦି ତୁମେ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, ତେବେ ମୋର ଇଚ୍ଛିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ଯଦି ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ତେବେ ଯାଅ—କାହିଁକି ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣ?
ଧର୍ମ ଉଵାଚ ନିରୀହମଵିତର୍କ୍ଯଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ନିରାକାରଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ଧର୍ମ କହିଲେ: ପରମାତ୍ମା, ସେଇ ଭଗବାନ, ଅନାସକ୍ତ ଓ ସନ୍ଦେହରହିତ, ଗୁଣ ଓ ଆକାର ଶୂନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରିବାକୁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
କା କ୍ଷମା ତଂ ପତିଂ କର୍ତୁଂ ଵିନା ଲକ୍ଷମୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଛାଡ଼ି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ପତି କରିପାରିବ?
ଗୋଲୋକେ ଦ୍ଵିଭୁଜସ୍ଯାପି ଶ୍ରୀଵଂଶୀଵଦନସ୍ଯ ଚ । କିଶୋରଗୋପଵେଷସ୍ଯ ପରିପୂର୍ଣତମସ୍ଯ ଚ
ଗୋଲୋକରେ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ବାଂଶୀ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଯୁବକ ଗୋପା ଭେଷରେ ଥିବା, ସେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ମୂର୍ତ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ରାଧା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପରାତ୍ପରା । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ପରମା ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱୟଂ ରାଧା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ, ପରମ, ପରମାତ୍ମା, ଭଗବାନ।
ଭଜତେ ସତତଂ ଶାନ୍ତଂ ସୁରମ୍ଯଂ ଶ୍ଯାମସୁନ୍ଦରମ୍ । କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୌନ୍ଦର୍ଯନିନ୍ଦିତଂ ସୁକଲେଵରମ୍
ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ, ଆନନ୍ଦମୟ, ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦେହ କୋଟି କାମଦେବଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରେ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନାଭରଣଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ନିତ୍ଯଵିଗ୍ରହମ୍ । ପୀତାମ୍ବରଧରଂ ରମ୍ଯଂ ଦାତାରଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍
ସେ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିମାଳା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଚିରନ୍ତନ ଦେହର ମାଲିକ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଧାରୂପୋ ଦ୍ଵିଭୁଜଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଚତୁର୍ଭୁଜଶ୍ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଗୋଲୋକେ ଦ୍ଵିଭୁଜଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦୁଇଟି ରୂପ ଅଛି: ଦୁଇହାତୀ ଓ ଚାରିହାତୀ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ସେ ଚାରିହାତୀ, ଗୋଲୋକରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଦୁଇହାତୀ।
ଯନ୍ନିମେଷୋ ଭଵେଦ୍ଵୃନ୍ଦେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପତତେନ ଚ । ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରେଣା ଯୁଗେନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପାତନମ୍
ହେ ବୃନ୍ଦା, ତାଙ୍କର ଏକ ଚକ୍ଷୁର ଝପକି ଅର୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ ସମାନ, ଏବଂ ପଚିଶ ହଜାର ଯୁଗ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତନ ସମାନ।
ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରାଵଚ୍ଛିନ୍ନକାଲେନ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍ । ତାଵତୀତି ନିଶା ତସ୍ଯ ଵିଧାତୁର୍ଜଗତାମପି
ଚୌଦ ଜଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ମାପାଯାଏ; ସେଇ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ରାତି ହୁଏ।
ଏଵଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନୈର୍ମାସଂ ଦ୍ଵିଷଟ୍କେ ମାସି ଵର୍ଷକମ୍ । ଏଵଂ ଶତାଯୁସ୍ତସ୍ଯୈଵ ନିବୋଧ ବୋଧତତ୍ପରମ୍
ଏଭଳି ତିରିଶି ଦିନରେ ଏକ ମାସ, ଦୁଇ ମାସରେ ଏକ ଋତୁ, ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ। ଏଭଳି ଶତ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵନପର୍ଯନ୍ତଂ ସେଵନ୍ତେ ସନକାଦଯଃ । କଲ୍ପାନାଂ କୋଟିକୋଟିଂ ଚ ତନ୍ନ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚଯୋ ଵିଭୁଃ
ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଜେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରହେ, ସେମାନେ ସେଠି ସେବା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ କୋଟି କଲ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି।
ସହସ୍ରଵକ୍ତ୍ରଃ ଶେଷଶ୍ଚ ସେଵତେ ଚ ଜପନ୍ସଦା । ଦିଵାନିଶଂ ଚ ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା କଲ୍ପକୋଟିଶତଂ ଶତମ୍
ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଶେଷ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିନ ଓ ରାତି ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଶତ ଶତ କୋଟି କଲ୍ପ ଧରି।
ତନ୍ନ ସାଧ୍ଯୋ ହିତକରୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଃ ପରାତ୍ପରଃ । ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ଵରୂପଂ ତଂ ଭଜେଜ୍ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
ସେ ପ୍ରଭୁ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ସେଠି ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଵକ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସତତଂ ସ୍ତୌତି ନିତ୍ଯଂ ସନାତନମ୍ । ଵେଦେଽନିର୍ଵଚନୀଯଶ୍ଚ ଵେଦାନାଂ ଜନକୋ ଵିଧିଃ
ଚାରି ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ସନାତନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ବେଦରେ ସେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଓ ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି।
ଵିଧାତା ଫଲଦାତା ଚ ଦାତା ଚ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ । ତନ୍ନ ସାଧ୍ଯୋ ହି ଭଗଵାନ୍କାଲକାଲାନ୍ତକଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଫଳଦାତା ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଦାତା; ସେ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥିବା ଭଗବାନ୍, ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ସଂହାରକର୍ତା ଜଗତାଂ କଲଯା ରୁଦ୍ରରୂପତଃ । ସ ସ୍ତୌତି ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ କୋଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯସ୍ଯାପି କା କଥା
ସେ ରୁଦ୍ର ରୂପେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସଂହାର କରନ୍ତି; ପାଞ୍ଚ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କିଏ ଅଛି, ଅଥବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କହିବା?
ତତ୍ପରଶ୍ଚ ପ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ଵୃନ୍ଦେ ଭଗଵାତଃ ଶୃଣୁ । ସର୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପା ସା ଦୁର୍ଗା ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ
ହେ ବୃନ୍ଦା, ଶୁଣ; ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ କେହି ନାହାନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ଦୁର୍ଗା, ଦୁଃଖ ନାଶ କରିଥିବା।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପା ପରମା ମୂଲପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ । ନାରାଯଣୀ ଵିଷ୍ଣୁମାଯା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ସା ସନାତନୀ
ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ଈଶ୍ୱରୀ; ସେ ନାରାୟଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା, ଏବଂ ସନାତନ ବୈଷ୍ଣବୀ।
ଯନ୍ମାଯଯା ଜଗଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମନିତ୍ଯେ ଭ୍ରମତେ ସଦା । ସା ସ୍ତୌତି ଭକ୍ତ୍ଯାଯଂ ଦେଵଂ ଵୃନ୍ଦେଽଯଙ୍ଗେ.ଦିଵାନିଶମ୍
ଯାହାଙ୍କ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅନିତ୍ୟତାରେ ଭ୍ରମଣ କରେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ବୃନ୍ଦା, ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ଦିନ ରାତି ପୂଜା କରନ୍ତି।
ସ୍ତୌତି ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଗଜଵକ୍ତ୍ରଃ ଷଡାନନଃ । ଧ୍ଯାଯତେ ଯଂ ଗଣେଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଦୌ ଯସ୍ଯ ପୂଜନମ୍
ଗଜମୁଖ ଓ ଷଡାନନ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଗଣେଶ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ପୂଜା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ।
ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵଦେଵେଶୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ । ସିଦ୍ଵେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଚ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେ ଯୋମୀନ୍ଦ୍ରେ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଗୁରୌ
ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଗୁରୁ; ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁ।
ନ ଗଣେଶାତ୍ପରୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଗଣେଶଶ୍ଚ ସୁରାଧିପଃ । ସରସ୍ଵତୀ ଚ ଯଂ ସ୍ତୋତୁମଶକ୍ତା ପରମେଶ୍ଵରୀ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଗଣେଶଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଗଣେଶ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ; ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଦିଵାନିଶଂ ପାଦପଦ୍ମଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପଦ୍ମା ନିଷେଵତେ । ଯତ୍କଟାକ୍ଷାଜ୍ଜଗତ୍ସର୍ଵ ପରିପୂର୍ଣତମଂ ଶିଵମ୍
ପଦ୍ମା ଦିନ ଓ ରାତି ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସେବା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ।
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ଯଦ୍ଭଯାତ୍ । ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିର୍ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ବାତାସ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଇଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥାଏ।
ପୃଥିଵୀ ସେଵଯା ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାଧାରା ଵସଂଧରା । ସମୃଦ୍ରା ନିଶ୍ଚଲାଃ ଶୈଲା ଯସ୍ଯ ଭୀତାଶ୍ଚ ସୁନ୍ଦରି
ଏହି ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ତାଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ସମୁଦ୍ର ଓ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି।
ତୀର୍ଥସାରା ଚ ସା ଗଙ୍ଗା ପଵିତ୍ରା ମୁକ୍ତିଦାଯିନୀ । ଜଗତାଂ ପାଵନୀ ଦେଵୀ ଯସ୍ଯ ପାଦାବ୍ଜସେଵଯା
ଗଙ୍ଗା, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର, ପବିତ୍ର ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।