ସୁବୁଦ୍ଧିରତିଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଧର୍ମହୀନଶ୍ଚ ପାତକୀ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ଵିପ୍ରଃ ପରମାଚ୍ଚ ହୁତାଶନାତ୍
ଯେଉଁଠି ଭଲ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଠି ଅତି ଧର୍ମିକତା ରହିଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ସେଠି ପାପ ରହିଥାଏ। ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପଵିତ୍ରଶ୍ଚାତିତେଜସ୍ଵୀ ତସ୍ମଦ୍ଭୀତାଃ ସୁରାଃ ସଦା । ନଦୀଷୁ ଚ ଯଥା ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁଷ୍କରଂ ଯଥା
ସେ ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ; ଏହି କାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର।
ପୁରୀଷୁ ଚ ଯଥା କାଶୀ ଯଥା ଜ୍ଞାନିଷୁ ଶଂକରଃ । ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ଯଥା ଵେଦା ଯଥାଽଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଚ ପାଦପେ
ସହରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି କାଶୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶିବ, ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବେଦ, ଓ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଅଶ୍ୱଥ।
ମମ ପୂଜା ତପସ୍ଯାସୁ ଵ୍ରତେଷ୍ଵନଶନଂ ଯଥା । ତଥା ଜାତିଷୁ ସର୍ଵାସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଵ ଚ
ମୋ ପୂଜା, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉପବାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିପ୍ରଣଦେଷୁ ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଚ ଵ୍ରତାନି ଚ । ଵିପ୍ରପାଦରଜଃ ଶୁଦ୍ଧଂ ପାପଵ୍ଯାଧିଵିମର୍ଦନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ ରହିଛି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ପବିତ୍ର, ଏହା ପାପ ଓ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ।
ଶୁଭାଶୀର୍ଵଚନଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣକାରଣମ୍ । ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ତାତ ଵିପାକଃ କର୍ମଣାମହୋ
ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ; ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍ମର ଫଳ କହିଲି।
ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ଯଥାଜ୍ଞାତଂ ତଦଶେଷଂ ନିଣାମଯ। ଶୁତ୍ଵା ଧର୍ମଵିପାକଂ ଚ ଵାଚକାଯ ସୁଵର୍ଣକମ୍
ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ଯେପରି ଜାଣିଛ, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝ। ଧର୍ମର ଫଳ ଶୁଣିବା ପରେ, ପାଠକୁ ସୁନା ଦିଅ।
ଦଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ମୈ ଚ ରୌପ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତାମ୍ବୂଲମେଵ ଚ । ସୁଵର୍ଣଶତକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଦେହୀ ଚ ଗୋକୁଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ରୌପ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାନ ଦେଉଥିବା ସହିତ, ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶତଟି ସୁନା ଓ ଗୋକୁଳ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଅଥ ଷଡଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନନ୍ଦ ଉଵାଚ କେଦାରକନ୍ଯାପ୍ରସ୍ତାଵାତ୍କଥିତଂ କର୍ମକୀର୍ତନମ୍ । କୃତ୍ଯାସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ତଦ୍ଵ୍ଯାସେନ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ଏବେ ଛଅଅଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନନ୍ଦ କହିଲେ: କେଦାରର କନ୍ୟାଙ୍କ କଥାରୁ କର୍ମର ଗୁଣଗାନ କୁହାଯାଇଛି; ଜନାନୀମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅବସରରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ କର।
କେଦାରକନ୍ଯା ସା କା ଵା କୋ ଵା କେଦାରଭୂପତିଃ । କସ୍ଯ ଵଂଶେଚତଜ୍ଜନ୍ମ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
କେଦାରର କନ୍ୟା କିଏ, ସେ କିଏ, କେଦାର ରାଜା କିଏ? ସେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ପୁରାତୁ ବ୍ରହ୍ମଣାଃ ପୁତ୍ରୋ ମନୁଃ ସ୍ଵାଂଯଭୁଵସ୍ତଥା । ତସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀ ଶତରୂପା ଚ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯା ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ ଶତରୂପା, ସେ ସମସ୍ତ ଜନାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ତଯୋଃ ପୁତ୍ରୌ ବଭୂଵତୁଃ । ଉତ୍ତାନପାଦପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵ ଏଵ ମହାଯଶାଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧ୍ରୁବ, ଯିଏ ମହାନ୍ୟ ଖ୍ୟାତି ପାଇଥିଲେ।
ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ନନ୍ଦସାଵର୍ଣିଃ କେଦାରଶ୍ଚ ତଦାତ୍ମଜଃ । ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କେଦାରୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନନ୍ଦସାବର୍ଣି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ କେଦାର। ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଶ୍ରୀମାନ୍ କେଦାର ନିଜେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରକ୍ଷାନିମିତ୍ତେନ ସତ୍ସଭାଯାଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଗଵାଂ ଲକ୍ଷଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଵର୍ଣଶୃଙ୍ଗଂ ଚ ଭୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସତ୍ସଭାରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ଗାଈ, ସୁନାର ସିଂଗ ଲଗାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦତ୍ତାନି ଵରୁଣେନ ଚ । ସୁଵର୍ଣାନାଂ ତଥା ଲକ୍ଷଂ ସର୍ଵସସ୍ଯାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ବରୁଣ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଓ ସମସ୍ତ ଫସଲ ଭୂମି ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ମଣିରତ୍ନଂ ଚ ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ହୀରକଂ ପରମଂ ତଥା । ମାଣିକ୍ଯାମଶ୍ଵରତ୍ନାନାଂ ଲକ୍ଷଂ ଲକ୍ଷଂ ଚହସ୍ତିନାମ୍
ମଣି, ମୁକ୍ତା ଓ ଉତ୍ତମ ହୀରା ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏକ ଲକ୍ଷ ମାଣିକ୍ୟ ଓ ଏକ ଲକ୍ଷ ହାତୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ରୌପ୍ଯଂ ପ୍ରଵାଲଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଶତଧାନ୍ଯାଚଲଂ ଵରମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେମ୍ଯୋ ଦଦୌ ଚ ରତ୍ନଭୂଷଣାମ୍
ରୌପ୍ୟ, ପ୍ରବାଳ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାନ୍ୟର ପାହାଡ଼ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମଣି ଓ ଗହଣା ଦେଇଥିଲେ।
ଶତଲକ୍ଷଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଭୋଜଯାମାସ ନିତ୍ଯଶଃ । ଜଲଭୋଜନପାତ୍ରାଣି ସୁଵର୍ଣାନାଂ ଦଦୌ ନୃପଃ
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉଥିଲେ; ରାଜା ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ସୁନାର ପାତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।
ସୁଵର୍ଣାନାଂ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରମଙ୍ଗୁଲୀଯକମୁତ୍ତମମ୍ । ଆସନଂ ସ୍ଵର୍ଣରତ୍ନାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ମୁଦା
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନାର ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର, ସୁନାର ଅଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ ସୁନା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଆସନ ଦେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଲକ୍ଷଂ ଚ ସୂପକାରଂ ନୃପସ୍ଯ ଚ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଦ୍ଵିଲକ୍ଷଂ ଚ ପରିଵେଷଣକାରକମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ରାନ୍ଧୁଣୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ପରିବେଶକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଘୃତକୁଲ୍ଯା ମଧୁକୁଲ୍ଯା ଦଧିକୁଲ୍ଯା ମନୋହରାଃ । ଗୁଡକୁଲ୍ଯା ଦୁଗ୍ଧକୁଲ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥନମୀପ୍ସିତମ୍
ସେ ମନୋହର ଘିଅ, ମଧୁ, ଦହି, ଗୁଡ଼, ଦୁଧର ଢେର ଦେଇଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ତାହା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାତରାରଭ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାନ୍ତଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୋଜନଂ ତଥା । ଦୁଃଶିନାଂ ଭିକ୍ଷୁକାଣାଂ ଚ ଧନଦାନଂ ଯଥୋଚିତମ୍
ସକାଳୁଠାରୁ ସଂଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ଓ ଭିକ୍ଷୁକମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଧନ ଦେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଫଲମୂଲାଶନୋ ରାଜା ଵୈଷ୍ଣଵଶ୍ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସର୍ଵ ମଦର୍ପଣଂ କୃତ୍ଵାଽଜପନ୍ମାଂ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍
ସେ ରାଜା ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଥିଲେ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେ କେବଳ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଉଥିଲେ, ସବୁ କାମ କରି ମୋତେ ଉପହାର ଦେଇ, ଦିନ ରାତି ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।
ଏକଦା ସୂପକାରଶ୍ଚ ତମୁଵାଚ ନୃପେଶ୍ଵରମ୍ । ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୋଜନାଯୈଵ ଦଶଲକ୍ଷମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଗୋଟିଏ ଦିନ ମୁଖ୍ୟ ରାନ୍ଧୁଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଭୁଞ୍ଜତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଦ୍ଯ ରୂକ୍ଷମନ୍ନଂ ଵଦ ପ୍ରଭୋ । କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଭକ୍ଷଣଂ ତେ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ସୂପାଦିନା ନୃପ
'ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଖିଲା ଭାତ ଖାଉଛନ୍ତି, ମହାରାଜ; ଦୟାକରି ସେମାନେ ସୁପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।'
ଚତୁର୍ଯୋଜନପର୍ଯନ୍ତମଧିକାରୋ ନୃପସ୍ଯ ଚ । ଯୋ ରାଜା ତଚ୍ଛତସୁଣଃ ସ ଏଵ ମଣ୍ଡଲେଶ୍ଵରଃ
ରାଜାଙ୍କ ଅଧିକାର ଚାରି ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା; ଯିଏ ରାଜା ଶତଗୁଣ କର ନେଇଥାଏ, ସେଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟ ରାଜା।
ତତ୍ତଦ୍ଦଶଗୁଣୋ ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ରଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ରାଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଂ ନିତ୍ଯଂ କେଦାରସଂସଦି
ସେ ରାଜା ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ସଦା କେଦାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନମାଣିକ୍ଯଂ ମୁକ୍ତାହୀରଂ ମଣୀଶ୍ଵରମ୍ । ଗଜରତ୍ନମଶ୍ଵରତ୍ନଂ କେଦାରାଯ କରଂ ଦଦୌ
ସେ କେଦାରଙ୍କୁ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ, ପଦ୍ମରାଗ, ମୁକ୍ତା, ହୀରା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଉପହାର ଦେଲେ।
କମଲାକଲଯା ଜାତା ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡସମୁଦ୍ଭଵାଃ । ଵହ୍ରିଶୁଦ୍ଧାଂସୁକାଧାନା ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତା
ପଦ୍ମରୁ ଓ ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରତ୍ନ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲେ।
କାମୁକୀ କାମିନୀଶ୍ରେଷ୍ଠା କନ୍ଯା କମଲଲୋଚନା । କନ୍ଯାଽସ୍ମି ତେ ମହାରାଜେତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପତିଂ ଚ ସା
ଏକ କନ୍ୟା, ପ୍ରେମିକାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମନୟନୀ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କନ୍ୟା, ମହାରାଜ।'