ନିତ୍ଯଂ ସୁରାର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ଦାମ୍ଭିକୋ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ । ଗୁରୁଂ ଚ ନାର୍ଚଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ମୈ ନାନ୍ନଂ ଦଦାତି ଯଃ
ସେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ଢୋଙ୍ଗରେ ପୂଜା କରିଥାଏ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ; ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେନାହିଁ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେଇନାହିଁ।
ସ ଭଵେଦ୍ଦେଲୋ ଦୁଃଖୀ ଦେଵଶାପେନ ପାତକୀ । ନିତ୍ଯଂ ସୁରାର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ଦାମ୍ଭିକୋ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ
ସେ ଦେବଳ ହୁଏ, ଦୁଃଖରେ ରହିଥାଏ, ଦେବତାଙ୍କ ଶାପରେ ପାପୀ ହୁଏ; ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ଢୋଙ୍ଗରେ ପୂଜା କରିଥାଏ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ।
ପୂଚାଫଲଂ ନ ଲଭତେ ଦେଵଦ୍ରୋହୀ ସ ଦାରୁପାଃ । ଦୀପନିର୍ଵାଣକର୍ତା ଚ ଖଦ୍ଯୋଲ ସପ୍ତଚନ୍ମସୁ
ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି ଏବଂ କାଠରେ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂଚା ଫଳ ପାଇନାହାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦୀପ ନିର୍ବାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖଦ୍ୟୋଲ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ଅତୀଵ ମତ୍ସ୍ଯଲବ୍ଧଶ୍ଚାପ୍ଯନୈଵେଦ୍ଯଂ ଚ ଖାଦତି । ସ ଭଵେନ୍ମତ୍ସ୍ଯରଙ୍ଗଶ୍ଚ ମାର୍ଜରିଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ଯେଉଁମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ମାଛ ଧରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ନଅପଣା ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଛ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାର୍ଜାର ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ଗୋଣୀହର୍ତା କପୋତଶ୍ଚ ମାଲାହର୍ତା ଵିହଂଗମଃ । ଚଟକୋ ଧାନ୍ଯଚୋରଶ୍ଚ ମାଂସଚୋରଶ୍ଚ କୁଂଜରଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗୋଣୀ ଚୋରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ କପୋତ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ମାଳା ଚୋରି କରିଥିଲେ ପକ୍ଷୀ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଧାନ୍ୟ ଚୋରି କରିଥିଲେ ଚଟକ ହୋଇଥାନ୍ତି; ମାଂସ ଚୋରି କରିଥିଲେ କୁଞ୍ଜର ହୋଇଥାନ୍ତି।
କଵିଃ ପ୍ରହର୍ତା ଵିଦୁଷାଂ ମାଣ୍ଡ୍ରକଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ଅସତ୍କଵିର୍ଗ୍ରାମଵିପ୍ରୋ ନକୁଲଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ଯେଉଁ କବି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଣ୍ଡ୍ରକ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି; ଅସତ୍ୟ କବି ଏବଂ ଗ୍ରାମ ଉପାଧ୍ୟାୟ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନକୁଳ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
କୁଷ୍ଠୀ ଭଵେଚ୍ଚ ଜନ୍ମୈକଂ କୃକଲାସସ୍ତ୍ରିଜନ୍ମସୁ । ଜନ୍ମୈକଂ ଵରଲଶ୍ଚୈଵ ତତୋ ଵୃକ୍ଷପିପୀଲିକା
କେହି ଏକ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଷ୍ଟରୋଗୀ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତିନି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃକଳାସ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏକ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବରଳ ହୋଇଥାନ୍ତି; ପରେ ବୃକ୍ଷରେ ବସୁଥିବା ପିପିଳିକା ହୋଇଥାନ୍ତି।
ତତଃ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତଥା । କନ୍ଯାଵିକ୍ରଯକାରୀ ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଣୋ ହି ମାନଵଃ
ତାପରେ ଶୂଦ୍ର, ବୈଶ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ କନ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରି ଜାତିର ମଣିଷ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଯାତି ତାମିସ୍ରଂ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ । ତତୌ ଭଵତି ଵ୍ଯାଧଶ୍ଚ ମାଂସଵିକ୍ରଯକାରକଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାମିସ୍ର ନରକକୁ ସତ୍ୱର ଯାନ୍ତି; ପରେ ସେ ଶିକାରୀ ଏବଂ ମାଂସ ବିକ୍ରେତା ହୋଇଥାନ୍ତି।
ତତୋ ଵ୍ଯାଧି(ଧୋ)ର୍ଭଵେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୋ ଯଥା ପୂର୍ଵଚନ୍ମନି । ମନ୍ନାମଵିକ୍ରଯୀ ଵିପ୍ରୋନ ହି ମୁକ୍ତୋ
ପରେ ସେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେପରି ରୋଗୀ ହୋଇଥିଲେ, ତେଣୁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ରୋଗୀ ହୋଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋର ନାମ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଚ ମନ୍ନାମସ୍ମୃତିମାତ୍ରଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେଃ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵେତ୍ସ ଗୋଯୋନୌ ଜନ୍ମୈକଂ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ
ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକରେ ମୋର ନାମ ସ୍ମରଣ ହୋଇନାହିଁ; ପରେ ସେ ଏକ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ତତଶ୍ଚାଗସ୍ତତୋ ମେଷୋ ମହିଷଃ ସ୍ପ୍ତଚନ୍ମସୁ । ମହାଚକ୍ରୀ ଚ କୁଟିଲୋ ଧର୍ମହୀନସ୍ତୁ ମାନଵଃ
ପରେ ସେ ମେଷ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତାପରେ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିଷ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏକ ମହାଚକ୍ରୀ, କୁଟିଳ ଏବଂ ଧର୍ମହୀନ ମଣିଷ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଜନ୍ମୈକଂ ତୈଲକାରଶ୍ଚ କୁମ୍ଭକାଲସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମିଥ୍ଯାକଲଙ୍କଵକ୍ତା ଚ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣ ନିନ୍ଦକଃ
ଏକ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତେଲ ତିଆରି କରିବା ଓ କୁମ୍ଭ କାଳ ହୋଇଥାନ୍ତି; ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦ କହିବା ଏବଂ ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା।
ସ ଭଵେତ୍ସ୍ଵର୍ଣକାରଶ୍ଚ ରଜକଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରଵିଟ୍ଶୂଦ୍ରାଃ କୁତ୍ସିତାଃ ଶୌଚଵର୍ଜିତାଃ
ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକାର ଏବଂ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଜକ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଅପମାନିତ ଏବଂ ଶୌଚ ହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତି।
ଜନ୍ମ ତେଷାଂ ମଲେଚ୍ଛଯୋନୌ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ତଥା । ଅତୀଵ କାମିନୀଲୁବ୍ଧଃ କାମୁକଃ ସ୍ତ୍ରୀରତଃ ସଦା
ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଲେଚ୍ଛ ଯୋନିରେ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅତିରିକ୍ତ କାମି, ଲୋଭୀ ଏବଂ ସଦା ନାରୀ ସଙ୍ଗରେ ରହନ୍ତି।
ଯକ୍ଷ୍ମଗ୍ରସ୍ତୋ ଭଵେତ୍ସଦ୍ଯଃ ପରତ୍ରାପି ନପୁଂସକଃ । କାମତୋ ଯୋଷିତାଂ ଶ୍ରୋଣୀସ୍ତନାସ୍ଯେ ଯଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତି
ସେ ସତ୍ୱର ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ପୀଡିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ପର ଜନ୍ମରେ ନପୁଂସକ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ କାମବଶତ ନାରୀଙ୍କ ଶ୍ରୋଣି, ସ୍ତନ ଓ ମୁଖ ଦେଖନ୍ତି।
ସ ଭଵେଦ୍ଦୃଷ୍ଟିହୀନଶ୍ଚ ପରତ୍ରାପି ନପୁଂସକଃ । ଵିପ୍ରୋଽଭିଚାରକର୍ତା ଚ ହିଂସକୋ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ
ସେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ପର ଜନ୍ମରେ ନପୁଂସକ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଭିଚାର କରନ୍ତି, ହିଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ।
ଯାତ୍ଯେଵମନ୍ଧତାମିସ୍ରଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ତଥା । ତଦା ଭଵତି ଦୈଵଜ୍ଞୋଽପ୍ଯଗ୍ରଦାନୀ ଚ ଦୁର୍ମତିଃ
ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି; ପରେ ସେ ଦେବଜ୍ଞ, ପ୍ରଥମେ କିଛି ଦେଇନଥିବା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ତତଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଭୋଗେନ କର୍ମଣସ୍ତଥା । ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାତା ଚ ଦୈଵଜ୍ଞୋ ମିଥ୍ଯା ଵଦତି ଲୋଭତଃ
ପରେ ଶୂଦ୍ର ଭୋଗ ଓ କର୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦେବଜ୍ଞ ଲୋଭରେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି।
ସ ଭଵେଚ୍ଚ ଧ୍ରୁଵଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୀ ଵାନରଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ଅନେକଜନ୍ମତପସା ଭାରତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭଵେତ୍
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାନର ହୋଇଥାନ୍ତି; ଅନେକ ଜନ୍ମର ତପସ୍ୟା ପରେ ଭାରତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
ସୁବୁଦ୍ଧିରତିଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଧର୍ମହୀନଶ୍ଚ ପାତକୀ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ଵିପ୍ରଃ ପରମାଚ୍ଚ ହୁତାଶନାତ୍
ଯେଉଁଠି ଭଲ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ସେଠି ଅତି ଧର୍ମିକତା ରହିଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ସେଠି ପାପ ରହିଥାଏ। ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପଵିତ୍ରଶ୍ଚାତିତେଜସ୍ଵୀ ତସ୍ମଦ୍ଭୀତାଃ ସୁରାଃ ସଦା । ନଦୀଷୁ ଚ ଯଥା ଗଙ୍ଗା ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁଷ୍କରଂ ଯଥା
ସେ ପବିତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ; ଏହି କାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର।
ପୁରୀଷୁ ଚ ଯଥା କାଶୀ ଯଥା ଜ୍ଞାନିଷୁ ଶଂକରଃ । ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ଯଥା ଵେଦା ଯଥାଽଶ୍ଵତ୍ଥଶ୍ଚ ପାଦପେ
ସହରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି କାଶୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶିବ, ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବେଦ, ଓ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଅଶ୍ୱଥ।
ମମ ପୂଜା ତପସ୍ଯାସୁ ଵ୍ରତେଷ୍ଵନଶନଂ ଯଥା । ତଥା ଜାତିଷୁ ସର୍ଵାସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଵ ଚ
ମୋ ପୂଜା, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉପବାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିପ୍ରଣଦେଷୁ ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଚ ଵ୍ରତାନି ଚ । ଵିପ୍ରପାଦରଜଃ ଶୁଦ୍ଧଂ ପାପଵ୍ଯାଧିଵିମର୍ଦନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ ରହିଛି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ପବିତ୍ର, ଏହା ପାପ ଓ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ।
ଶୁଭାଶୀର୍ଵଚନଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣକାରଣମ୍ । ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ତାତ ଵିପାକଃ କର୍ମଣାମହୋ
ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କାରଣ; ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍ମର ଫଳ କହିଲି।
ଯଥାଶ୍ରୁତଂ ଯଥାଜ୍ଞାତଂ ତଦଶେଷଂ ନିଣାମଯ। ଶୁତ୍ଵା ଧର୍ମଵିପାକଂ ଚ ଵାଚକାଯ ସୁଵର୍ଣକମ୍
ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ଯେପରି ଜାଣିଛ, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝ। ଧର୍ମର ଫଳ ଶୁଣିବା ପରେ, ପାଠକୁ ସୁନା ଦିଅ।
ଦଦ୍ଯାତ୍ତସ୍ମୈ ଚ ରୌପ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତାମ୍ବୂଲମେଵ ଚ । ସୁଵର୍ଣଶତକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସଦ୍ଯୋ ଦେହୀ ଚ ଗୋକୁଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ରୌପ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାନ ଦେଉଥିବା ସହିତ, ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶତଟି ସୁନା ଓ ଗୋକୁଳ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଅଥ ଷଡଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନନ୍ଦ ଉଵାଚ କେଦାରକନ୍ଯାପ୍ରସ୍ତାଵାତ୍କଥିତଂ କର୍ମକୀର୍ତନମ୍ । କୃତ୍ଯାସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ତଦ୍ଵ୍ଯାସେନ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ଏବେ ଛଅଅଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନନ୍ଦ କହିଲେ: କେଦାରର କନ୍ୟାଙ୍କ କଥାରୁ କର୍ମର ଗୁଣଗାନ କୁହାଯାଇଛି; ଜନାନୀମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅବସରରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ କର।
କେଦାରକନ୍ଯା ସା କା ଵା କୋ ଵା କେଦାରଭୂପତିଃ । କସ୍ଯ ଵଂଶେଚତଜ୍ଜନ୍ମ ତନ୍ମେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
କେଦାରର କନ୍ୟା କିଏ, ସେ କିଏ, କେଦାର ରାଜା କିଏ? ସେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।