ମୂଲେ ମୃଗେ ଭାଦ୍ରପଦେ ମାଂସଂ ଗୋମାଂସତୁଲ୍ଯକମ୍
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ମୃଗ ମୂଳରେ ଯେ ମାଂସ ମିଳେ, ସେହି ମାଂସ ଗୋମାଂସ ସମାନ ମନାଯାଏ।
କୃତ୍ଵା ତୁ ମୈଥୁନଂ କ୍ଷୌରଂ ଯୋ ଦେଵାଂସ୍ତର୍ପଯେତ୍ପିତୄନ୍
ଯେଉଁଠି ମିଳନ କିମ୍ବା କେଶ କାଟିବା ପରେ କେହି ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି—
ଯତ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭୋଜ୍ଯଂ ଯଦଭୋଜ୍ଯକମ୍
ଯାହା କରିବା ଉଚିତ କିମ୍ବା ନୁହେଁ, ଯାହା ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ—
ନାରଦ ଉଵାଚ ଭଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଵଦ ବ୍ରହ୍ମନିରୂପଣମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ଭଗବନ୍ତୁ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କହନ୍ତୁ।
ପ୍ରଭୋ କିଂ ବ୍ରହ୍ମ ସାକାରଂ କିଂ ନିରାକାରମୀଶ୍ଵର
ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମ କି ରୂପବାନ୍ କିମ୍ବା ନିରାକାର?
କିଂ ଵା ଦୃଶ୍ଯମଦୃଶ୍ଯଂ ଵା ଲିପ୍ତଂ ଦେହିଷୁ କିଂ ନ ଵା
ଏହା ଦେଖାଯାଏ କି ନାହିଁ, ଦେହଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ଲଗା ଅଛି କି ନାହିଁ?
ବ୍ରହ୍ମାତିରିକ୍ତା ପ୍ରକୃତିଃ କିଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣୀ
ପ୍ରକୃତି ବ୍ରହ୍ମରୁ ଅଲଗା କି, କିମ୍ବା ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପା?
ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟୌ ଚ ଦ୍ଵଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଵରଂ ପରମ୍
ଏହି ଦୁଇଠାରେ ସୃଷ୍ଟିରେ କାହାର ପ୍ରଧାନ୍ୟ ଅଧିକ, ଏବଂ କାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯିବ?
ନାରଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମହାଦେବ ହସିଲେ—
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଚ ଵେଦେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଚ ନାରଦ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ହେ ନାରଦ, ଏହା ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶେଷୋ ଧର୍ମୋ ମହାନ୍ଵିରାଟ୍
ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶେଷ, ଧର୍ମ ଓ ମହାବିରାଟ—
ଯଦ୍ଵିଶେଷଣଯୁକ୍ତଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵ ଚ
ଯେଉଁଠି ଗୁଣ ଅଛି ଏବଂ ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ମିଳେ—
ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଚ ପୁରା ପୃଷ୍ଟେ ଧର୍ମେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ତଦା 1.28.
ପୂର୍ବେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଧର୍ମ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କରିଥିଲେ।
ସାରଭୂତଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵାନାମଜ୍ଞାନାନ୍ଧକଲୋଚନମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସାର, ଅଜ୍ଞାନରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି।
ପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଚ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ଏହା ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ, ପରମ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ।
ପ୍ରାଣାଃ ପଞ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମନୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ
ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ, ମନ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ପ୍ରଜାପତି।
ଆତ୍ମାଧୀନା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସ୍ଥିତେ ତସ୍ମିନ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ; ସେ ରହିଲେ ଆମେ ରହୁଛୁ।
ଜୀଵସ୍ତତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଚ ସର୍ଵଭୋଗୀ ହି କର୍ମଣାମ୍
ଜୀବ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, କର୍ମର ସମସ୍ତ ଫଳର ଭୋଗୀ।
ବିମ୍ବଂ ଘଟେଷୁ ଭଗ୍ନେଷୁ ପ୍ରଲୀନଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ଯଯୋଃ
ଯେପରି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଘଡ଼ିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେଉଛି ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେପରି ତାଙ୍କର ଆକାର ମଧ୍ୟ ହରାଯାଏ।
ଏକମେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଶେଷେ ଵତ୍ସ ଭଵକ୍ଷଯେ
ହେ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶେଷ ହେଲେ କେବଳ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ତଚ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପଂ ଚ ମଣ୍ଡଲାକାରମେଵ ଚ
ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକର ଆକାର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣ୍ଡଳର ରୂପ।
ଆକାଶମିଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପକମଵ୍ଯଯମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଓ ଅବିନାଶୀ।
ଵଦନ୍ତି ଯୋଗିନସ୍ତତ୍ର ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍ 1.28.
ଯେଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ପରମ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ନିରୀହଂ ଚ ନିରାକାରଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଲୋଭ, ନିରାକାର, ପରମ ଆତ୍ମା ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ।
ପରମାନନ୍ଦରୂପଂ ଚ ପରମାନନ୍ଦକାରଣମ୍ ତତ୍ରୈଵ ଲୀନା ପ୍ରକୃତିଃ ସର୍ଵବୀଜସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପରମ ଆନନ୍ଦର ରୂପ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦର କାରଣ। ସେଠି ଏହି ପ୍ରକୃତି, ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ସେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୟ ହୁଏ।
ଯଥାଽଗ୍ନୌ ଦାହିକା ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଭା ସୂର୍ଯ୍ଯେ ଯଥା ମୁନେ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିବାର ଶକ୍ତି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ରହିଛି, ହେ ମୁନି,
ଯଥା ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ଗଗନେ ଯଥା ଗନ୍ଧଃ କ୍ଷିତୌ ସଦା
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଶବ୍ଦ ଓ ମାଟିରେ ସବୁବେଳେ ଗନ୍ଧ ରହିଥାଏ,
ସୃଷ୍ଟ୍ଯୁନ୍ମୁଖେନ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଚାଂଶେନ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ
ସେପରି, ବ୍ରହ୍ମ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉନ୍ମୁଖ ହେଲେ, ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।
ତ୍ରିଗୁଣା ସା ହି ତତ୍ରୈଵ ପରା ଚ୍ଛାଯାମଯୀ ସ୍ମୃତା
ସେଠି, ପ୍ରକୃତି ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣରେ ଥାଏ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଛାୟାମୟୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।
ଯଥା ମୃଦା କୁଲାଲଶ୍ଚ ଘଟଂ କର୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ସଦା
ଯେପରି କୁମ୍ଭକାର ମାଟିରୁ ସବୁବେଳେ ଘଡ଼ି ବନାଇପାରେ,