କ୍ରମାଚ୍ଚତୁର୍ଷୁ ଵେଦେଷୁ ଚୌକ୍ତଂ ମତଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ସାରଭୂତଂ ଚ କଥଯାମି ପିତଃ ଶୃଣୁ
ଚାରି ବେଦରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାରି ପ୍ରକାର ମତ ରହିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ସାର, ମୁଁ କହିବି, ହେ ପିତା, ଶୁଣ।
ନାଭୁକ୍ତଂ କ୍ଷୀଯତେ କର୍ମ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି । ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଅନୁଭବ ନହେଲେ କର୍ମ କେବେଉଁ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ଯାଏଁ ମିଟେ ନାହିଁ; ଯେ କର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚ ସହାଯେନ ନୃଣାମପି । କିଂଚିଦ୍ଭଵତି ସାହାଯ୍ଯଂ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ସର୍ଵତଃ
ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହର ବିନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ସହଯୋଗ ମିଳେ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତାନି ଚୀର୍ଣାନି ନିଶ୍ଚିତମମତ୍ପରାଙମୁଖମ୍ । ନ ନିଷ୍ପୁନନ୍ତି ହେ ତାତ ସୁରାକୁମ୍ଭମିଵାଽଽପଗାଃ
ମୋତେ ଭାବରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର, ଯେପରି ନଦୀ ମଦର ଘଡ଼କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ନ ହି ଶୁଧ୍ଯନ୍ତି ମାନଵା । ସର୍ଵାରମ୍ଭେଣ ଵୈଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଦାନେନ ଯୋଗତୋଽପି ଵା
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କରି ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେନାହାନ୍ତି; କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ କରି ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ବଣିକ୍ରାଜ।
ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ଯତ୍କର୍ମ ଵିନା ଭୋଗାନ୍ନ ଚ କ୍ଷଯଃ । ଭୋଗେନ ଶୁଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ତତୋ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି କେବେ ମିଟେ ନାହିଁ; ଭୋଗ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ, ତାପରେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ନ ନଷ୍ଟଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ସୁକୃତେନ ଚ କର୍ମଣା । ନ ନଷ୍ଟଂ ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୃତେନ ଦୁଷ୍କୃତେନ ଚ
ଖରାପ କର୍ମ ଭଲ କାମ କରି ମିଟେ ନାହିଁ, ଭଲ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କାମ କରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଜ୍ଞେନ ତପସା ଵାଽପି ଵ୍ରତେନାନଶନେନ ଚ । ତୀର୍ଥସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ଜପେନ ନିଯମେନ ଚ
ଯଜ୍ଞ, ତପ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ କିମ୍ବା ନିୟମ ଦ୍ୱାରା,
ଭୁଵଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ଉପଦେଣେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପୂଜଯା ଗୁରୁଦେଵଯୋଃ
ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା, ନିର୍ମଳ ଉପଦେଶ ନେବା ଏବଂ ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଵଧର୍ମାଚରଣେନୈଵାତିଥୀନାଂ ପୂଜନେନ ଚ । ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ପୂଜନେନୈଵ ଭୋଜନେନ ଵିଶେଷତଃ
ନିଜର ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା, ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଭୋଜନ ଦେଇବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ।
ଯଦ୍ଧତ୍ତମପି ଵିପ୍ରାଯ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୂର୍ଣରୂପତଃ । ବୀଜରୂପଂ ଚ ତଦ୍ଦାନଂ କ୍ଷେତ୍ରରୂପଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ୪୫ ଏକେନ କର୍ମଣା ତାତ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । କର୍ମଣା ନ ହି ମୋକ୍ଷଂ ଚ ତଦେଵ ମମ ସେଵଯା
ଯେଉଁ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏହି ଦାନ ଯେପରିକି ବିଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ର। ଏକ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ, ମୋର ସେବା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ସୁକୃତେନୈଵ ନରକଂ ଦୁଷ୍କୃତେନ ଚ । ଵ୍ଯାଧିର୍ଜନ୍ମ ଚ ଯୋନୌ ଚ କୁତ୍ସିତେ ଚ ତତଃ ଶୁଚିଃ
ସୁକୃତ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ଦୁଷ୍କୃତ କରିଲେ ନରକ ମିଳେ; ଦୁଷ୍କୃତ ଫଳରେ ରୋଗ, ଜନ୍ମ ଏବଂ ନିଚ୍ଚ ଯୋନି ମିଳେ, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଯୋନି ମିଳେ।
ଗୋଘ୍ନୋ ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ କାମତଶ୍ଚୋପପାତକୀ । ଦନ୍ଦଶୂକତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଗୋଲୋମସମଵର୍ଷକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଗାଈ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରେ କିମ୍ବା ଅପରାଧ କାମନାବଶତଃ କରେ, ସେ ଗୋବର ମାଗଣା କୀଟ ଓ ଲୋମ ଝଡ଼ିଥିବା ଗାଈ ହେବାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ।
ସର୍ପେଣ ଭକ୍ଷିତସ୍ତେନ ଚ୍ଵାଲଯା ଗରଲସ୍ଯ ଚ । ତୃଷିତୋ ଵ୍ଯଥିତଶ୍ଚୈଵ ନିରାହାରଃ କୃଶୋଦରଃ
ସେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯାଏ, କୁକୁର ବିଷର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ, ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଏବଂ ଶୋଷିତ ଉଦର ହୋଇଥାଏ।
ତତଃ କୁଣ୍ଡାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ଗୌର୍ଭଵେଲ୍ଲୋମଵର୍ଷକମ୍ । ତତଃ କୁଷ୍ଠୀ ଚ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଵର୍ଷଲକ୍ଷଂତତୋ ନରଃ
ତାପରେ କୁଆଁରୁ ବାହାରି ଲୋମ ଝଡ଼ୁଥିବା ଗାଈ ହୁଏ, ପରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଥାଏ, ତାପରେ ମଣିଷ ହୁଏ।
ତଦା ଭଵେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ କୁଷ୍ଠଯୁକ୍ତୋ ହି କର୍ମଣା । ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଵିପ୍ରଲକ୍ଷଂ ନିର୍ଵ୍ଯାଧିଶ୍ଚ ଭଵେଚ୍ଛୁଚିଃ
ତାପରେ ସେ କର୍ମଫଳରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ; ଏକ ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଲେ ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଅକାମତସ୍ତଦର୍ଧଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାପି କାମତଃ । ଅକାମତସ୍ତଦର୍ଧଂ ଚ ତଦର୍ଧଂ ଚ ଵିଶସ୍ତଥା
ଅଚେତନାବଶତଃ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ମିଳେ; କାମନାବଶତଃ କରିଲେ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ମିଳେ।
ତଦର୍ଧ ଶୂଦ୍ରଗୋଘ୍ନଶ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାପଂ ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଶେଷଂ ଚ କର୍ମଣଃ
ଶୂଦ୍ର ଯଦି ଗାଈ ମାରେ, ସେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପାପ ଭୋଗେ, ଏହିଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଶେଷ କର୍ମ ଭୋଗେ।
ଅନୁକଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଥଂ ଚ ପାପଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ଚ ଗୋଘ୍ନାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ପାତକମ୍
ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପାପ ଭୋଗେ, ଏହିଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଚାରିଗୁଣା।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାପଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚେତରୋଽପି ଵା । କ୍ରମେଣାନେନ ବୋଧ୍ଯଂ ଚ କାମତୋଽକାମତୋଽପି ଵା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କଲେ ସେ ପାପ ଭୋଗେ; କାମନାଠାରୁ କିମ୍ବା ଅକାମନାଠାରୁ ଯେପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ଏହା ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଜନ୍ମ କର୍ମ ଵ୍ଯାଧିରେଵ ପ ସଂଶଯଃ । ଗୋଘ୍ନୋ ଭଵତି ଗୌଶ୍ଚାପି ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷ ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଜନ୍ମ, କର୍ମ ଓ ରୋଗ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ହତ୍ୟା କରାଯାଏ, ସେ ତିନି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଈ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ଚ ତେଷାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଵିଟ୍କୃମିର୍ଭଵେତ୍ । ତତୋ ଭଵତି ମ୍ଲେଚ୍ଛଶ୍ଚ ତାଵଦ୍ଵର୍ଷଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଚାରିଗୁଣା ଭାବେ ମିଳେ; ସେ ମଳର କୀଟ ହୁଏ, ପରେ ଚାରିଗୁଣା ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ହୁଏ।
ତତଶ୍ଚାନ୍ଧୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରଃ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣାନାଂ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବ ଅବଧିର ଚାରିଗୁଣା ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧ ହୁଏ; ଚାରି ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ଭଵେତ୍ସୋଽପ୍ଯତିପାତକାତ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଘ୍ନଚତୁର୍ଣାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ଵେଦେ ସୋଽପ୍ଯତିପାତକୀ
ଅତିପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁନି ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ; ଚାରି ଜାତିରେ ଯିଏ ଜଣେ ଜନନୀକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ ମହାପାପୀ।
କାଲସୂତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସ୍ତ୍ରୀଲୋମସମଵର୍ଷକମ୍ । ଭକ୍ଷିତଃ କୃମିଣା ତତ୍ର ନିରାହାରୋ ଵ୍ଯଥାଯୁତଃ
ସେ କାଳସୂତ୍ର ଏବଂ ଲୋମ ଝଡ଼ୁଥିବା ନାରୀର ଦୁଃଖ ଭୋଗେ; ସେଠାରେ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯାଇ ଅନ୍ନ ବିନା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହେ।
ତତୋ ଭଵତି ଲୋକେ ଚ ତାଵଦ୍ଵର୍ଷ ଚ ପାତକୀ । ତତଃ ପାପୀ ଭଵେତ୍ସୋଽପି ଯକ୍ଷ୍ମଗ୍ରସ୍ତଶ୍ଚ କର୍ମଣା
ତାପରେ ସେ ଲୋକରେ ଏତିକି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ହୁଏ; ପରେ କର୍ମଫଳରେ ଅତିପାପୀ ଏବଂ କ୍ଷୟରୋଗୀ ହୁଏ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତକଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରଲକ୍ଷଂ ଚ ଭୋଜଯେତ୍ । ତତଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତପସି ସଂଯତଃ
ଏହିପରି, ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିପ୍ରଲକ୍ଷମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ ହୁଏ।
କିଂଚିଦ୍ଭୁଙକ୍ତେ ପାପଶେଷଂ ସ୍ଵର୍ଣଦାନାଚ୍ଛୁଚିର୍ଭଵେତ୍ । ଗର୍ଭଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାପାପୀ ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶୁନୀମୁଖମ୍
ଯଦି ସେ କିଛି ଭାଗ ଖାଏ, ତେବେ ପାପର ଅଂଶ ରହିଯାଏ; ସୁନା ଦାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଗର୍ଭ ହନନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ମହାପାପୀ ହୋଇ, କୁକୁର ମୁହଁ ପାଏ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ସତକଂ ଚୈଵ ଘୋଟକଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତକଂ ଚୈଵ ସୂକ୍ଷ୍ମଶସ୍ତ୍ରେଣ ପୀଡୀତଃ
ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘୋଡ଼ା ହୁଏ; ଏବଂ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରେ।
ତତଃ ପାପୀ ଭଵେଦ୍ଵୈଶ୍ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ହି କମଂଣା । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଵର୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଣଦାନାଦ୍ଭଵେଚ୍ଛୁଚିଃ
ତାପରେ, ପାପୀ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଧନ ଥିବା ବୈଶ୍ୟ ହୁଏ; ପଞ୍ଚାଶି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନା ଦାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।