ବ୍ରହ୍ମାଣାନାଂ ଵ୨ଷ୍ଣଵାନାମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମତ୍ସ୍ଯମେଵ ଚ । ଇତରେଷାମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପଞ୍ଚପର୍ଵସୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ପାଇଁ ମାଛ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଞ୍ଚସନ୍ଧି ଥିବା ପଶୁମାନେ ଖାଇବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ।
ପିତୃଦେଵାଵଶେଷେ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମାଂସଂ ନ ଦୂଥିତମ୍ । ପଞ୍ଚପର୍ଵସୁ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯଦି ମାଂସ ତାଜା ଥାଏ ତେବେ ଖାଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚସନ୍ଧି ଥିବା ପଶୁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ଅସଂସ୍କୃତଂ ଚ ଲଵଣଂ ତୈଲଂ ଚାଭକ୍ଷ୍ଯମେଵ ଚ । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଵହ୍ନିସଂସ୍କୃତମ୍
ଅପରିଷ୍କୃତ ଲୁଣ ଓ ତେଲ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ।
ଏକହସ୍ତେ ଘୃତଂ ତୋଯମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସର୍ଵମଂମତମ୍ । ଆଵିଲଂ କୃମିଯୁକ୍ତଂ ଚ ପରିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ନିର୍ମଲମ୍
ଏକହାତରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଘଉଁ ଓ ପାଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ; ମଲିନ, କୀଟି ଥିବା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣାନାଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅନିଵେଦ୍ଯଂ ହରେରେଵ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ କିଛି ଜିନିଷ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଯତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ନ ବଲିଦେଇଥିବା କିଛି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପିପୀଲିକାମିଶ୍ରିତଂ ଚ ମଧୁ ଗଵ୍ଯଂ ଗୁଡଂ ତଥା । ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵା ତାତ ନ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ପିପିଲିକା ମିଶିଥିବା ମଧୁ, ଗାଁ ଦୁଧ, ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଜିନିଷ, ହେ ପୁତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପକ୍ଷିଭକ୍ଷ୍ଯଂ କୀଟଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶୃଦ୍ଧଂ ପକ୍ଵଫଲଂ ତଥା । କାକଭକ୍ଷ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ଚ
ପକ୍ଷୀ ଖାଇଥିବା, କୀଟି ଖାଇଥିବା, ପାକା ଫଳ କିମ୍ବା କାଉଁ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ।
ଘୃତପକ୍ଵଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଶୂଦ୍ରସଂସ୍କୃତମ୍ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପୀଠକମ୍
ଘଉଁ କିମ୍ବା ତେଲରେ ରନ୍ଧା ମିଠା, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟକୁ 'ପୀଠକ' କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେଷାମଶୁଚୀନାଂ ଚ ଜଲମନ୍ନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଆଶୌଚାନ୍ତାତ୍ପରଦିନେ ଶୁଦ୍ଧମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶୌଚ ସମାପ୍ତି ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିପାକଂ କର୍ମଣାମେଵ ଦୁଷ୍କରଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍ । ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ କଥିତଂ ଯଥାଜ୍ଞାନଂ ଵ୍ରଚେଶ୍ଵର
କର୍ମର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ; କ'ଣ ଖାଇବା ଉଚିତ ଓ ଅଖାଦ୍ୟ କ'ଣ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲି, ହେ ବ୍ରତୀଶ୍ୱର।
କ୍ରମାଚ୍ଚତୁର୍ଷୁ ଵେଦେଷୁ ଚୌକ୍ତଂ ମତଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ସାରଭୂତଂ ଚ କଥଯାମି ପିତଃ ଶୃଣୁ
ଚାରି ବେଦରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାରି ପ୍ରକାର ମତ ରହିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ସାର, ମୁଁ କହିବି, ହେ ପିତା, ଶୁଣ।
ନାଭୁକ୍ତଂ କ୍ଷୀଯତେ କର୍ମ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି । ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଅନୁଭବ ନହେଲେ କର୍ମ କେବେଉଁ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ଯାଏଁ ମିଟେ ନାହିଁ; ଯେ କର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚ ସହାଯେନ ନୃଣାମପି । କିଂଚିଦ୍ଭଵତି ସାହାଯ୍ଯଂ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ସର୍ଵତଃ
ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହର ବିନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ସହଯୋଗ ମିଳେ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତାନି ଚୀର୍ଣାନି ନିଶ୍ଚିତମମତ୍ପରାଙମୁଖମ୍ । ନ ନିଷ୍ପୁନନ୍ତି ହେ ତାତ ସୁରାକୁମ୍ଭମିଵାଽଽପଗାଃ
ମୋତେ ଭାବରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର, ଯେପରି ନଦୀ ମଦର ଘଡ଼କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ନ ହି ଶୁଧ୍ଯନ୍ତି ମାନଵା । ସର୍ଵାରମ୍ଭେଣ ଵୈଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଦାନେନ ଯୋଗତୋଽପି ଵା
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କରି ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେନାହାନ୍ତି; କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ କରି ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ବଣିକ୍ରାଜ।
ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ଯତ୍କର୍ମ ଵିନା ଭୋଗାନ୍ନ ଚ କ୍ଷଯଃ । ଭୋଗେନ ଶୁଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ତତୋ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି କେବେ ମିଟେ ନାହିଁ; ଭୋଗ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ, ତାପରେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ନ ନଷ୍ଟଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ସୁକୃତେନ ଚ କର୍ମଣା । ନ ନଷ୍ଟଂ ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୃତେନ ଦୁଷ୍କୃତେନ ଚ
ଖରାପ କର୍ମ ଭଲ କାମ କରି ମିଟେ ନାହିଁ, ଭଲ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କାମ କରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଜ୍ଞେନ ତପସା ଵାଽପି ଵ୍ରତେନାନଶନେନ ଚ । ତୀର୍ଥସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ଜପେନ ନିଯମେନ ଚ
ଯଜ୍ଞ, ତପ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ କିମ୍ବା ନିୟମ ଦ୍ୱାରା,
ଭୁଵଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ଉପଦେଣେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପୂଜଯା ଗୁରୁଦେଵଯୋଃ
ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା, ନିର୍ମଳ ଉପଦେଶ ନେବା ଏବଂ ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଵଧର୍ମାଚରଣେନୈଵାତିଥୀନାଂ ପୂଜନେନ ଚ । ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ପୂଜନେନୈଵ ଭୋଜନେନ ଵିଶେଷତଃ
ନିଜର ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା, ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଭୋଜନ ଦେଇବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ।
ଯଦ୍ଧତ୍ତମପି ଵିପ୍ରାଯ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୂର୍ଣରୂପତଃ । ବୀଜରୂପଂ ଚ ତଦ୍ଦାନଂ କ୍ଷେତ୍ରରୂପଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ୪୫ ଏକେନ କର୍ମଣା ତାତ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । କର୍ମଣା ନ ହି ମୋକ୍ଷଂ ଚ ତଦେଵ ମମ ସେଵଯା
ଯେଉଁ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏହି ଦାନ ଯେପରିକି ବିଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉଛନ୍ତି କ୍ଷେତ୍ର। ଏକ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ, ମୋର ସେବା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ସୁକୃତେନୈଵ ନରକଂ ଦୁଷ୍କୃତେନ ଚ । ଵ୍ଯାଧିର୍ଜନ୍ମ ଚ ଯୋନୌ ଚ କୁତ୍ସିତେ ଚ ତତଃ ଶୁଚିଃ
ସୁକୃତ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ଦୁଷ୍କୃତ କରିଲେ ନରକ ମିଳେ; ଦୁଷ୍କୃତ ଫଳରେ ରୋଗ, ଜନ୍ମ ଏବଂ ନିଚ୍ଚ ଯୋନି ମିଳେ, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଯୋନି ମିଳେ।
ଗୋଘ୍ନୋ ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ କାମତଶ୍ଚୋପପାତକୀ । ଦନ୍ଦଶୂକତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଗୋଲୋମସମଵର୍ଷକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଗାଈ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରେ କିମ୍ବା ଅପରାଧ କାମନାବଶତଃ କରେ, ସେ ଗୋବର ମାଗଣା କୀଟ ଓ ଲୋମ ଝଡ଼ିଥିବା ଗାଈ ହେବାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ।
ସର୍ପେଣ ଭକ୍ଷିତସ୍ତେନ ଚ୍ଵାଲଯା ଗରଲସ୍ଯ ଚ । ତୃଷିତୋ ଵ୍ଯଥିତଶ୍ଚୈଵ ନିରାହାରଃ କୃଶୋଦରଃ
ସେ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯାଏ, କୁକୁର ବିଷର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ, ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଏବଂ ଶୋଷିତ ଉଦର ହୋଇଥାଏ।
ତତଃ କୁଣ୍ଡାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ଗୌର୍ଭଵେଲ୍ଲୋମଵର୍ଷକମ୍ । ତତଃ କୁଷ୍ଠୀ ଚ ଚାଣ୍ଡାଲୋ ଵର୍ଷଲକ୍ଷଂତତୋ ନରଃ
ତାପରେ କୁଆଁରୁ ବାହାରି ଲୋମ ଝଡ଼ୁଥିବା ଗାଈ ହୁଏ, ପରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଚାଣ୍ଡାଳ ହୋଇ ଥାଏ, ତାପରେ ମଣିଷ ହୁଏ।
ତଦା ଭଵେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ କୁଷ୍ଠଯୁକ୍ତୋ ହି କର୍ମଣା । ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଵିପ୍ରଲକ୍ଷଂ ନିର୍ଵ୍ଯାଧିଶ୍ଚ ଭଵେଚ୍ଛୁଚିଃ
ତାପରେ ସେ କର୍ମଫଳରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ; ଏକ ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଲେ ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଅକାମତସ୍ତଦର୍ଧଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯାପି କାମତଃ । ଅକାମତସ୍ତଦର୍ଧଂ ଚ ତଦର୍ଧଂ ଚ ଵିଶସ୍ତଥା
ଅଚେତନାବଶତଃ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ମିଳେ; କାମନାବଶତଃ କରିଲେ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ମିଳେ।
ତଦର୍ଧ ଶୂଦ୍ରଗୋଘ୍ନଶ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାପଂ ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଶେଷଂ ଚ କର୍ମଣଃ
ଶୂଦ୍ର ଯଦି ଗାଈ ମାରେ, ସେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପାପ ଭୋଗେ, ଏହିଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଶେଷ କର୍ମ ଭୋଗେ।
ଅନୁକଲ୍ପେ ଚତୁର୍ଥଂ ଚ ପାପଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ଚ ଗୋଘ୍ନାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ପାତକମ୍
ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପାପ ଭୋଗେ, ଏହିଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଚାରିଗୁଣା।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପାପଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚେତରୋଽପି ଵା । କ୍ରମେଣାନେନ ବୋଧ୍ଯଂ ଚ କାମତୋଽକାମତୋଽପି ଵା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କଲେ ସେ ପାପ ଭୋଗେ; କାମନାଠାରୁ କିମ୍ବା ଅକାମନାଠାରୁ ଯେପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ଏହା ବୁଝିବା ଉଚିତ।