ମର୍ଜାରାଣାଂ ସୃଗାଲାନାଂ କୁକ୍କୁଟାନାଂ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । ଵ୍ଯାଘ୍ରାଣାମପି ସିଂହାନାଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ମାଂସଂ ନୃଣାଂ ସଦା
ବିଲେଇ, ଶ୍ରୁଗାଳ, କୁକୁଡ଼, ବାଘ, ଏବଂ ସିଂହ—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ, ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲୌକସାଂ ଚ ନକ୍ରାଣାଂ ଗେଧିକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ମଣ୍ଡୂକାନାଂ କର୍କଟାନାଂ ଚୁଞ୍ଚୁକାନାଂ ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଜଳଉକ, ମଗର, ଗେଧି, ବେଙ୍ଗ, କଙ୍କଡ଼, ଏବଂ ଚୁଞ୍ଚୁକ ଥିବା ପକ୍ଷୀ—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଷିଧ।
ଗଵାଂ ଚ ଚମରୀଣାଂ ଚ ନ କଲୌ ମାଂସଭକ୍ଷଣମ୍ । ହସ୍ତିନାଂ ଘୋଟକାନାଂ ଚ ନୃଣାମେଵ ଚ ରକ୍ଷସାମ୍
ଗାଈ ଓ ଚମରୀର ମାଂସ କଳିଯୁଗରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସର ମାଂସ ମଧ୍ୟ ନିଷିଧ।
ଦଂଶଶ୍ଚ ମଶକଶ୍ଚୈଵ ମକ୍ଷିକା ଚ ପିପୀନିକା । ଅନ୍ଯେଧାଂ ଚ ନିଷିଦ୍ଧାନାଂ ଲୋକେ ଵେଦେ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର
ମାଛି, ମଶା, ମକୁଡ଼ି, ପିପିଳିକା ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟ ନିଷିଧ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଲୋକ ଓ ବେଦରେ, ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ନିଷିଧ ମନାଯାଇଛି।
ଵାନରାଣାଂ ଭଲ୍ଲୁକାନାଂ ଶରଭାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ନିଷିଦ୍ଧଂ ମୃଗନାଭୀନାଂ ଗର୍ଦଭାନାଂ ଚ ମାଂସକମ୍
ବାନର, ଭଲୁଆ, ଶରଭ, କସ୍ତୁରୀ ହରିଣ, ଏବଂ ଗଧା—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ ନିଷିଧ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମହିଷୀଣାଂ ଚ ଦୁଗ୍ଧଂ ଦଧି ଘୃତଂ ତଥା । ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ଚ ତଥା ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ ନଵନୀତକମ୍
ମହିଷୀର ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ, ଫେରମେଣ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନବନୀତ—ଏସବୁ ଖାଇବା ଅନୁଚିତ।
ମାଂସମୁଚ୍ଛୈଃଶ୍ରଵସକଂ ତସ୍ଯ ଦୁଗ୍ଧାଦିକଂ ତଥା । ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ଉଚ୍ଛୈଃଶ୍ରବାସ ଘୋଡ଼ାର ମାଂସ, ଦୁଧ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ଜାତିର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନୁଚିତ ମନାଯାଇଛି।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯମାର୍ଦ୍ରକଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ରଵେର୍ଦିନେ । ପର୍ଯୁଷିତଂ ଚଲଂ ଚାନ୍ନଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଦୁଗ୍ଧମେଵ ଚ
ରବିବାରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦା ଖାଇବା ଅନୁଚିତ; ପୁରୁଣା ଓ ଖରାବ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଷିଧ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ।
ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚାପ୍ଯଵୀରାନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣମ୍ । ତଦନ୍ନଂ ଚ ସୁରାତୁଲ୍ଯଂ ଗୋମାଂସାଧିକମେଵ ଚ
ଚାରି ଜାତିର ପାଇଁ ଅବୀର ଅନ୍ନ ଖାଇବା ନିଷିଧ; ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ମଦ ସମାନ ଓ ଗୋମାଂସ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।
ଅଵୀରାନ୍ନଂ ଚ ଯୋଭୁଙ୍କ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ । ପିତୃଦେଵାର୍ଚନଂ ତସ୍ଯ ନିଷ୍ଫଲଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ଯଦି ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବୀର ଅନ୍ନ ଖାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପିତୃ ଓ ଦେବତା ପୂଜା ଫଳଦାୟି ହୁଏ ନାହିଁ, ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଣାନାଂ ଵ୨ଷ୍ଣଵାନାମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମତ୍ସ୍ଯମେଵ ଚ । ଇତରେଷାମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପଞ୍ଚପର୍ଵସୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ପାଇଁ ମାଛ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଞ୍ଚସନ୍ଧି ଥିବା ପଶୁମାନେ ଖାଇବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ।
ପିତୃଦେଵାଵଶେଷେ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମାଂସଂ ନ ଦୂଥିତମ୍ । ପଞ୍ଚପର୍ଵସୁ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯଦି ମାଂସ ତାଜା ଥାଏ ତେବେ ଖାଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚସନ୍ଧି ଥିବା ପଶୁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ଅସଂସ୍କୃତଂ ଚ ଲଵଣଂ ତୈଲଂ ଚାଭକ୍ଷ୍ଯମେଵ ଚ । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଵହ୍ନିସଂସ୍କୃତମ୍
ଅପରିଷ୍କୃତ ଲୁଣ ଓ ତେଲ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ।
ଏକହସ୍ତେ ଘୃତଂ ତୋଯମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସର୍ଵମଂମତମ୍ । ଆଵିଲଂ କୃମିଯୁକ୍ତଂ ଚ ପରିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ନିର୍ମଲମ୍
ଏକହାତରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଘଉଁ ଓ ପାଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ; ମଲିନ, କୀଟି ଥିବା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣାନାଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅନିଵେଦ୍ଯଂ ହରେରେଵ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ କିଛି ଜିନିଷ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଯତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ନ ବଲିଦେଇଥିବା କିଛି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପିପୀଲିକାମିଶ୍ରିତଂ ଚ ମଧୁ ଗଵ୍ଯଂ ଗୁଡଂ ତଥା । ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵା ତାତ ନ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ପିପିଲିକା ମିଶିଥିବା ମଧୁ, ଗାଁ ଦୁଧ, ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଜିନିଷ, ହେ ପୁତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପକ୍ଷିଭକ୍ଷ୍ଯଂ କୀଟଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶୃଦ୍ଧଂ ପକ୍ଵଫଲଂ ତଥା । କାକଭକ୍ଷ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ଚ
ପକ୍ଷୀ ଖାଇଥିବା, କୀଟି ଖାଇଥିବା, ପାକା ଫଳ କିମ୍ବା କାଉଁ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ।
ଘୃତପକ୍ଵଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଶୂଦ୍ରସଂସ୍କୃତମ୍ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପୀଠକମ୍
ଘଉଁ କିମ୍ବା ତେଲରେ ରନ୍ଧା ମିଠା, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟକୁ 'ପୀଠକ' କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେଷାମଶୁଚୀନାଂ ଚ ଜଲମନ୍ନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଆଶୌଚାନ୍ତାତ୍ପରଦିନେ ଶୁଦ୍ଧମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶୌଚ ସମାପ୍ତି ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିପାକଂ କର୍ମଣାମେଵ ଦୁଷ୍କରଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍ । ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ କଥିତଂ ଯଥାଜ୍ଞାନଂ ଵ୍ରଚେଶ୍ଵର
କର୍ମର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ; କ'ଣ ଖାଇବା ଉଚିତ ଓ ଅଖାଦ୍ୟ କ'ଣ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲି, ହେ ବ୍ରତୀଶ୍ୱର।
କ୍ରମାଚ୍ଚତୁର୍ଷୁ ଵେଦେଷୁ ଚୌକ୍ତଂ ମତଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ସାରଭୂତଂ ଚ କଥଯାମି ପିତଃ ଶୃଣୁ
ଚାରି ବେଦରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାରି ପ୍ରକାର ମତ ରହିଛି; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ସାର, ମୁଁ କହିବି, ହେ ପିତା, ଶୁଣ।
ନାଭୁକ୍ତଂ କ୍ଷୀଯତେ କର୍ମ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି । ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ଅନୁଭବ ନହେଲେ କର୍ମ କେବେଉଁ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ଯାଏଁ ମିଟେ ନାହିଁ; ଯେ କର୍ମ କରାଯାଇଛି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚ ସହାଯେନ ନୃଣାମପି । କିଂଚିଦ୍ଭଵତି ସାହାଯ୍ଯଂ କାଯଵ୍ଯୂହେନ ସର୍ଵତଃ
ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହର ବିନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ସହଯୋଗ ମିଳେ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତାନି ଚୀର୍ଣାନି ନିଶ୍ଚିତମମତ୍ପରାଙମୁଖମ୍ । ନ ନିଷ୍ପୁନନ୍ତି ହେ ତାତ ସୁରାକୁମ୍ଭମିଵାଽଽପଗାଃ
ମୋତେ ଭାବରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର, ଯେପରି ନଦୀ ମଦର ଘଡ଼କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ନ ହି ଶୁଧ୍ଯନ୍ତି ମାନଵା । ସର୍ଵାରମ୍ଭେଣ ଵୈଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଦାନେନ ଯୋଗତୋଽପି ଵା
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କରି ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେନାହାନ୍ତି; କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ କରି ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ବଣିକ୍ରାଜ।
ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ଯତ୍କର୍ମ ଵିନା ଭୋଗାନ୍ନ ଚ କ୍ଷଯଃ । ଭୋଗେନ ଶୁଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତି ତତୋ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାମ୍
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କର୍ମ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି କେବେ ମିଟେ ନାହିଁ; ଭୋଗ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ, ତାପରେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ନ ନଷ୍ଟଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ସୁକୃତେନ ଚ କର୍ମଣା । ନ ନଷ୍ଟଂ ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୃତେନ ଦୁଷ୍କୃତେନ ଚ
ଖରାପ କର୍ମ ଭଲ କାମ କରି ମିଟେ ନାହିଁ, ଭଲ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କାମ କରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯଜ୍ଞେନ ତପସା ଵାଽପି ଵ୍ରତେନାନଶନେନ ଚ । ତୀର୍ଥସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ଜପେନ ନିଯମେନ ଚ
ଯଜ୍ଞ, ତପ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ କିମ୍ବା ନିୟମ ଦ୍ୱାରା,
ଭୁଵଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ଉପଦେଣେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପୂଜଯା ଗୁରୁଦେଵଯୋଃ
ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା, ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା, ନିର୍ମଳ ଉପଦେଶ ନେବା ଏବଂ ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ଵଧର୍ମାଚରଣେନୈଵାତିଥୀନାଂ ପୂଜନେନ ଚ । ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ପୂଜନେନୈଵ ଭୋଜନେନ ଵିଶେଷତଃ
ନିଜର ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା, ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଭୋଜନ ଦେଇବା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ।