ଫଲଂ ମୂଲଂ ଚ ଯତ୍କିଂଚିଦଭକ୍ଷଯଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ଦଗ୍ଧାନ୍ନଂ ତପ୍ତସୌଵୀରମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତମ୍
ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଫଳ କିମ୍ବା ମୂଳ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାହା ଖାଇବା ନିଷେଧ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି, ପୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଗରମ ଖଟା ପାନୀୟ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାଲିକେରୋଦକଂ କାଂସ୍ଯେ ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ମଧୁ । ଗଵ୍ଯଂ ଚ ତାମ୍ରପାତ୍ରସ୍ଥଂ ସର୍ଵଂ ମଦ୍ଯଂ ଘୃତଂ ଵିନା
କାଂସ୍ୟ ଭାଣ୍ଡରେ ନାଡ଼ିଆ ପାଣି, ତାମ୍ବା ଭାଣ୍ଡରେ ମଧୁ, ତାମ୍ବା ଭାଣ୍ଡରେ ଗୋଧନ୍ୟ ଏବଂ ଘୃତ ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ ମଦ୍ୟ—
ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ପଯଃପାନମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଘୃତଭୋଜନମ୍ । ଦୁଗ୍ଧଂ ସଲଵଣଂ ଚୈଵ ସଦ୍ଯୋ ଗୋମାଂସଭକ୍ଷଣମ୍
ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ ପିବିବା, ଅନ୍ୟର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇବା, ଲୁଣ ମିଶିତ ଦୁଧ ଖାଇବା, ଏବଂ ଗୋମାଂସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଖାଇବା—ଏସବୁ କାମ କରିବା ନିଷେଧ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମଧୁମିକ୍ଷଂ ଚ ଘୃତଂ ତୈଲଂ ଗୁଡଂ ତଥା । ଆର୍ଦ୍ରକଂ ଗୁଡସଂଯୁକ୍ତମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍
ମଧୁ, ଶିନ୍ଧ, ଘିଅ, ତେଲ, ଗୁଡ଼, ଏବଂ ଗୁଡ଼ ମିଶିତ ଆଦା—ଏସବୁ ଖାଇବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅନୁଚିତ।
ପୀତଶେଷଜଲଂ ଚୈଵ ମାଘେ ଚ ମୂଲକଂ ତଥା । ଜପାଦିକଂ ଚ ଶଯନେ ସଦା ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ପିଇ ହେବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ, ମାଘ ମାସରେ ମୂଳା, ଏବଂ ଶୟନ କାଳରେ ଜପ ଓ ଏପରି କାମ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିର୍ଭୋଜନଂ ଚ ଦିଵସେ ସଂଧ୍ଯଯୋହ୍ଭୋଜନଂ ତଥା । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ଚ ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଏକ ଦିନରେ ଦୁଇଥର ଭୋଜନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଭୋଜନ, ଏବଂ ରାତିରେ ବଞ୍ଚି ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା—ଏସବୁ କାମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ପାନୀଯଂ ପାଯସଂ ଚୂର୍ଣଂ ଘୁତଂ ଲଵଣମେଵ ଚ । ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ଗୁଡକଂ ଚୈଵ କ୍ଷୀରଂ ତକ୍ରଂ ତଥା ମଧୁ
ପାଣି, ଖିର, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଘିଅ, ଲୁଣ, ଫେରମେଣ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଗୁଡ଼, ଦୁଧ, ଛାନ୍, ଏବଂ ମଧୁ—
ହସ୍ତାଦ୍ଧସ୍ତଗୃହୀତଂ ଚ ସଦ୍ଯୋ ଗୋମାଂସମେଵ ଚ । କର୍ପୂରଂ ରୌପ୍ଯପାତ୍ରସ୍ଥମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍
ହାତରୁ ହାତକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୃତ ଗୋମାଂସ, ଏବଂ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖିଥିବା କର୍ପୁର—ଏସବୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଖାଇବା ଅନୁଚିତ।
ପରିଵେଷଣକାରୀ ଚେଦ୍ଭୋକ୍ତାରଂ ସ୍ପୃଶତେ ଯଦି । ମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ତଦନ୍ନଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମେଵ ସଂମତମ୍
ଯଦି ପରିବେଷଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତେବେ ସେ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ମନାଯାଏ।
ନକୁଲାନାଂ ଗଣ୍ଡକାନାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍ । ସର୍ପାଣାଂ ସୂକରାଣାଂ ଚ ଗର୍ଦଭାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ନକୁଳ, ଗଣ୍ଡକ, ମହିଷ, ପକ୍ଷୀ, ସାପ, ଶୁଆ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଗଧା—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ—
ମର୍ଜାରାଣାଂ ସୃଗାଲାନାଂ କୁକ୍କୁଟାନାଂ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । ଵ୍ଯାଘ୍ରାଣାମପି ସିଂହାନାଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ମାଂସଂ ନୃଣାଂ ସଦା
ବିଲେଇ, ଶ୍ରୁଗାଳ, କୁକୁଡ଼, ବାଘ, ଏବଂ ସିଂହ—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ, ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲୌକସାଂ ଚ ନକ୍ରାଣାଂ ଗେଧିକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ମଣ୍ଡୂକାନାଂ କର୍କଟାନାଂ ଚୁଞ୍ଚୁକାନାଂ ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଜଳଉକ, ମଗର, ଗେଧି, ବେଙ୍ଗ, କଙ୍କଡ଼, ଏବଂ ଚୁଞ୍ଚୁକ ଥିବା ପକ୍ଷୀ—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିଷିଧ।
ଗଵାଂ ଚ ଚମରୀଣାଂ ଚ ନ କଲୌ ମାଂସଭକ୍ଷଣମ୍ । ହସ୍ତିନାଂ ଘୋଟକାନାଂ ଚ ନୃଣାମେଵ ଚ ରକ୍ଷସାମ୍
ଗାଈ ଓ ଚମରୀର ମାଂସ କଳିଯୁଗରେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସର ମାଂସ ମଧ୍ୟ ନିଷିଧ।
ଦଂଶଶ୍ଚ ମଶକଶ୍ଚୈଵ ମକ୍ଷିକା ଚ ପିପୀନିକା । ଅନ୍ଯେଧାଂ ଚ ନିଷିଦ୍ଧାନାଂ ଲୋକେ ଵେଦେ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର
ମାଛି, ମଶା, ମକୁଡ଼ି, ପିପିଳିକା ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟ ନିଷିଧ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଲୋକ ଓ ବେଦରେ, ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ନିଷିଧ ମନାଯାଇଛି।
ଵାନରାଣାଂ ଭଲ୍ଲୁକାନାଂ ଶରଭାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ନିଷିଦ୍ଧଂ ମୃଗନାଭୀନାଂ ଗର୍ଦଭାନାଂ ଚ ମାଂସକମ୍
ବାନର, ଭଲୁଆ, ଶରଭ, କସ୍ତୁରୀ ହରିଣ, ଏବଂ ଗଧା—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ ନିଷିଧ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମହିଷୀଣାଂ ଚ ଦୁଗ୍ଧଂ ଦଧି ଘୃତଂ ତଥା । ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ଚ ତଥା ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ ନଵନୀତକମ୍
ମହିଷୀର ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ, ଫେରମେଣ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନବନୀତ—ଏସବୁ ଖାଇବା ଅନୁଚିତ।
ମାଂସମୁଚ୍ଛୈଃଶ୍ରଵସକଂ ତସ୍ଯ ଦୁଗ୍ଧାଦିକଂ ତଥା । ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚାପ୍ଯଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ଉଚ୍ଛୈଃଶ୍ରବାସ ଘୋଡ଼ାର ମାଂସ, ଦୁଧ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ଜାତିର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନୁଚିତ ମନାଯାଇଛି।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯମାର୍ଦ୍ରକଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ରଵେର୍ଦିନେ । ପର୍ଯୁଷିତଂ ଚଲଂ ଚାନ୍ନଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଦୁଗ୍ଧମେଵ ଚ
ରବିବାରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦା ଖାଇବା ଅନୁଚିତ; ପୁରୁଣା ଓ ଖରାବ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଷିଧ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ।
ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚାପ୍ଯଵୀରାନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣମ୍ । ତଦନ୍ନଂ ଚ ସୁରାତୁଲ୍ଯଂ ଗୋମାଂସାଧିକମେଵ ଚ
ଚାରି ଜାତିର ପାଇଁ ଅବୀର ଅନ୍ନ ଖାଇବା ନିଷିଧ; ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ମଦ ସମାନ ଓ ଗୋମାଂସ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।
ଅଵୀରାନ୍ନଂ ଚ ଯୋଭୁଙ୍କ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲଃ । ପିତୃଦେଵାର୍ଚନଂ ତସ୍ଯ ନିଷ୍ଫଲଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ଯଦି ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବୀର ଅନ୍ନ ଖାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପିତୃ ଓ ଦେବତା ପୂଜା ଫଳଦାୟି ହୁଏ ନାହିଁ, ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଣାନାଂ ଵ୨ଷ୍ଣଵାନାମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମତ୍ସ୍ଯମେଵ ଚ । ଇତରେଷାମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପଞ୍ଚପର୍ଵସୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ପାଇଁ ମାଛ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଞ୍ଚସନ୍ଧି ଥିବା ପଶୁମାନେ ଖାଇବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ।
ପିତୃଦେଵାଵଶେଷେ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମାଂସଂ ନ ଦୂଥିତମ୍ । ପଞ୍ଚପର୍ଵସୁ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯଦି ମାଂସ ତାଜା ଥାଏ ତେବେ ଖାଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚସନ୍ଧି ଥିବା ପଶୁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନୁ କହିଛନ୍ତି।
ଅସଂସ୍କୃତଂ ଚ ଲଵଣଂ ତୈଲଂ ଚାଭକ୍ଷ୍ଯମେଵ ଚ । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଵହ୍ନିସଂସ୍କୃତମ୍
ଅପରିଷ୍କୃତ ଲୁଣ ଓ ତେଲ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ।
ଏକହସ୍ତେ ଘୃତଂ ତୋଯମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସର୍ଵମଂମତମ୍ । ଆଵିଲଂ କୃମିଯୁକ୍ତଂ ଚ ପରିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ନିର୍ମଲମ୍
ଏକହାତରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଘଉଁ ଓ ପାଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ; ମଲିନ, କୀଟି ଥିବା କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣାନାଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅନିଵେଦ୍ଯଂ ହରେରେଵ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ କିଛି ଜିନିଷ ଖାଇବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଯତି ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ନ ବଲିଦେଇଥିବା କିଛି ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପିପୀଲିକାମିଶ୍ରିତଂ ଚ ମଧୁ ଗଵ୍ଯଂ ଗୁଡଂ ତଥା । ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵା ତାତ ନ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ପିପିଲିକା ମିଶିଥିବା ମଧୁ, ଗାଁ ଦୁଧ, ଗୁଡ଼ କିମ୍ବା ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଜିନିଷ, ହେ ପୁତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପକ୍ଷିଭକ୍ଷ୍ଯଂ କୀଟଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶୃଦ୍ଧଂ ପକ୍ଵଫଲଂ ତଥା । କାକଭକ୍ଷ୍ଯମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ଚ
ପକ୍ଷୀ ଖାଇଥିବା, କୀଟି ଖାଇଥିବା, ପାକା ଫଳ କିମ୍ବା କାଉଁ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ।
ଘୃତପକ୍ଵଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଶୂଦ୍ରସଂସ୍କୃତମ୍ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଶୂଦ୍ରଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ପୀଠକମ୍
ଘଉଁ କିମ୍ବା ତେଲରେ ରନ୍ଧା ମିଠା, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଖାଦ୍ୟ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟକୁ 'ପୀଠକ' କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେଷାମଶୁଚୀନାଂ ଚ ଜଲମନ୍ନଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ଆଶୌଚାନ୍ତାତ୍ପରଦିନେ ଶୁଦ୍ଧମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶୌଚ ସମାପ୍ତି ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିପାକଂ କର୍ମଣାମେଵ ଦୁଷ୍କରଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍ । ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ କଥିତଂ ଯଥାଜ୍ଞାନଂ ଵ୍ରଚେଶ୍ଵର
କର୍ମର ଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ; କ'ଣ ଖାଇବା ଉଚିତ ଓ ଅଖାଦ୍ୟ କ'ଣ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲି, ହେ ବ୍ରତୀଶ୍ୱର।