ଆଵୃତଂ ମଙ୍ଗଲଘଟୈଃ ଫଲପଲ୍ଲଵସଂଯୁତୈଃ । ଦଧିଲାଜୈଶ୍ଚ ପର୍ଣୈଶ୍ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧଦୂର୍ଵାଙ୍କୁରୈଃ ଫଲୈଃ
ମଙ୍ଗଳ ଘଟ, ଫଳ ଓ ପଲ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ଦହି, ଲାଜ, ପତ୍ର, କୋମଳ ଦୁର୍ବା ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଶ୍ରୀରାମକଦଲୀସ୍ତମ୍ଭୈରସଂଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ମନୋହରୈଃ । ପଟ୍ଟସୂତ୍ରନିବଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧୈଶ୍ଚନ୍ଦନପଲ୍ଲଵୈଃ
ଅସଂଖ୍ୟ ମନୋହର କଦଳୀ ଗଛର ଖମ୍ଭା, ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଛି; କୋମଳ ଚନ୍ଦନ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଚନ୍ଦନାସକ୍ତମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତମ୍ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନରଚିତଂ ଶତଶୃଙ୍ଗମନୋହରମ୍
ଚନ୍ଦନ ଲଗା ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଏହି ଶତଶୃଙ୍ଗ ଗିରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ।
କୋଟିଯୋଜନମୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଦୈର୍ଧ୍ଯଂ ଶତଗୁଣୋତ୍ତରମ୍ । ଶୈଲପ୍ରସ୍ଥପରିମିତଂ ପଞ୍ଚାଶତ୍କୋଟିଯୋଜନମ୍
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା କୋଟି ଯୋଜନ ଉପରକୁ, ଲମ୍ବ ଶତଗୁଣ ବେଶି; ପାହାଡ଼ ମାନ୍ୟର ପ୍ରସ୍ଥରେ ମାପିଲେ ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ଯୋଜନ ।
ଅତୀଵ କମନୀଯଂ ଯ ଵେଦାନିର୍ଵଚନୀଯକମ୍ । ପ୍ରାକାରମିଵ ତସ୍ଯାପି ଗୋଲଲୋକସ୍ଯ ମନୋହରମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାକାର ଅଛି, ତାହା ବେଦରେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମନମୋହନ। ଗୋଲୋକ ଲୋକର ଏହି ପ୍ରାକାର ଦେଖିଲେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
ପରିତୋ ଵେଷ୍ଟିତଂ ରମ୍ଯଂ ହୀରହାରସମନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ର ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ରମ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତଂ ଚନ୍ଦନପାଦପୈଃ
ସେହି ପ୍ରାକାରଟି ସୁନ୍ଦର ହୀରା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଚାରିପାଖରେ ମନୋହର ଭାବରେ ଘେରିଛି। ସେଠି ସୁନ୍ଦର ବୃନ୍ଦାବନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଶୋଭା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ନମ୍ଯୈଶ୍ଚ ମନ୍ଦାରୈଃ କାମଧେନୁଭିଃ । ଶୋଭିତଂ ଶୋଭନାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନୈର୍ମନୋହରୈଃ
ସେଠି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ନମ୍ର ଗଛ, ମନ୍ଦାର ଗଛ ଏବଂ କାମଧେନୁ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଅପୂର୍ବ ଫୁଲବାଗିଚା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରୂପର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
କ୍ରୀଡାସରୋଵରୈ ରମ୍ଯୈଃ ସୁରମ୍ଯୈ ରତିମନ୍ଦିରୈଃ । ଅତୀଵ ରମ୍ଯଂ ରହସି ରାସଯୋଗ୍ଯସ୍ଥଲାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠି ଖେଳାର ଜନ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସରୋବର, ମନମୋହନ ରତିମନ୍ଦିର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରାସନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥଳ ଅଛି।
ରକ୍ଷିତଂ ରକ୍ଷକୈ ରମ୍ଯୈରସଂଖ୍ଯୈର୍ଗୋପିକାଗଣୈଃ । ପରିତୋ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ତ୍ରିଲକ୍ଷଯୋଜନଂ ଵନମ୍
ଅସଂଖ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଗୋପୀମାନେ ଏହି ବନକୁ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ବନଟି ଗୋଲାକାର ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଆୟତନର।
ଷଟ୍ପଦଧ୍ଵନିସଂଯୁକ୍ତଂ ପୁଂସ୍କୋକିଲରୁତାନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ରାକ୍ଷଯୋ ଵଟୋ ରମ୍ଯୋ ରହସ୍ଯେ ବହୃଵିସ୍ତୃତଃ
ସେଠି ମଧୁମକୁଣ୍ଡଳ ଗୁଞ୍ଜନ ଏବଂ ପୁରୁଷ କୋଇଲୀର ଡାକ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ସେଠି ଏକ ଅକ୍ଷୟ, ସୁନ୍ଦର ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ବଡ଼ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି।
ସହସ୍ରଯୋଜନୋର୍ଧ୍ଵଶ୍ଚ ପରିତଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣଃ । ଗୋପୀନାଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ ସର୍ଵଵାଞ୍ଛାଫଲପ୍ରଦଃ
ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଚାରିଗୁଣା ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଗୋପୀମାନଙ୍କର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ।
କ୍ରୀଡାନ୍ଵିତୈରାଵୃତଶ୍ଚ ରାଧାଦାସୀତ୍ରିଲକ୍ଷକୈଃ । ଵିରଜାତୀରନିରାଣାଂ ଵାଯୁନା ଶୀତଲେନ ଚ
ତିନି ଲକ୍ଷ ରାଧା ଖେଳାରେ ଲିନ ହୋଇ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭିରଜା ନଦୀର କୂଳରୁ ଶୀତଳ ମଲୟ ପବନ ବହୁଛି।
ପୁଷ୍ପାନ୍ଵିତେନ ମନ୍ଦେନ ପଵିତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧିନା । ଦାସୀଗଣୈରସଂଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୃନ୍ଦାଵନଵିନୋଦିନୀ
ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ମୃଦୁ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପବନ, ଅସଂଖ୍ୟ ଦାସୀମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ବୃନ୍ଦାବନ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର କ୍ରୀଡତି ରାଧା ସା ମମ ପ୍ରାଣାଧିଦେଵତା । ସେଯଂ ଶ୍ରୀଦାମଶାପେନ ଵୃଷଭାନସୁତାଽଧୁନା
ସେଠି ମୋର ପ୍ରାଣର ଦେବୀ ରାଧା ଖେଳ କରୁଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୃଷଭାନୁଙ୍କ ଝିଅ ହୋଇଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵୈଃ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରୈର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଃ ପୂଜିତା ଵ୍ରଜ । ସିଦ୍ଧୈର୍ଗୁଣୈର୍ବଲୈର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଜ୍ଞାନଯୋଗୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯଯା
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମୁନିମାନେ, ଶକ୍ତି, ଗୁଣ, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତାତ ସର୍ଵପ୍ରକାରେଣ ଵନ୍ଦ୍ଯା ସତ୍ସଦୃଶୀ ପ୍ରିଯା । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ଚ ଵର୍ଣନମ୍
ହେ ବାପା, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ପୂଜ୍ୟ, ସଦ୍ଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ନନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଅଥ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିପାକଂ କର୍ମଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମପି
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଏବେ ମୋତେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ବିଷୟରେ, କଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍, କଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ଏବଂ କାରଣର କାରଣ ବିଷୟରେ କହ।
କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ କାରଣାନାଂ ଚ କାରଣମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯଂ କଂ ଚ ପୃଚ୍ଛାମି ନିତାନ୍ତଂ ସନ୍ତମୀଶ୍ଵରମ୍
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ କ'ଣ, ଏହି କଥା କୃପାକରି କହ। ତୁମ୍ଭିନ୍ ଛଡ଼ା ଆଉ କାହାକୁ ପଚାରିବି, ହେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଈଶ୍ୱର?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଵେଦୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୂଯତା ତାତ ସାଵଧାନଂ ନିଶାମଯ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ କ'ଣ ଖାଇବେ, କ'ଣ ଖାଇବେ ନାହିଁ, ବେଦରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ହେ ବାପା, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଅଯଃପାତ୍ରେ ପଯଃପାନଂ ଗଵ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ନମେଵ ଚ । ଭୃଷ୍ଟାଦିକଂ ପଧୁ ଗୁଡଂ ନାଲିକେରୋଦକଂ ତଥା
କଞ୍ଚା ଭାଣ୍ଡରେ ଦୁଧ ପିଇବା, ଗୋଧନ୍ୟ, ପକା ଖାଦ୍ୟ, ଭୁନା ଜିନିଷ, ଗୁଡ଼ ଏବଂ ନାଡ଼ିଆ ପାଣି—
ଫଲଂ ମୂଲଂ ଚ ଯତ୍କିଂଚିଦଭକ୍ଷଯଂ ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ । ଦଗ୍ଧାନ୍ନଂ ତପ୍ତସୌଵୀରମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତମ୍
ମନୁ କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଫଳ କିମ୍ବା ମୂଳ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାହା ଖାଇବା ନିଷେଧ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି, ପୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଗରମ ଖଟା ପାନୀୟ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାଲିକେରୋଦକଂ କାଂସ୍ଯେ ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ମଧୁ । ଗଵ୍ଯଂ ଚ ତାମ୍ରପାତ୍ରସ୍ଥଂ ସର୍ଵଂ ମଦ୍ଯଂ ଘୃତଂ ଵିନା
କାଂସ୍ୟ ଭାଣ୍ଡରେ ନାଡ଼ିଆ ପାଣି, ତାମ୍ବା ଭାଣ୍ଡରେ ମଧୁ, ତାମ୍ବା ଭାଣ୍ଡରେ ଗୋଧନ୍ୟ ଏବଂ ଘୃତ ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ ମଦ୍ୟ—
ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ପଯଃପାନମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ଘୃତଭୋଜନମ୍ । ଦୁଗ୍ଧଂ ସଲଵଣଂ ଚୈଵ ସଦ୍ଯୋ ଗୋମାଂସଭକ୍ଷଣମ୍
ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ ପିବିବା, ଅନ୍ୟର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଇବା, ଲୁଣ ମିଶିତ ଦୁଧ ଖାଇବା, ଏବଂ ଗୋମାଂସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଖାଇବା—ଏସବୁ କାମ କରିବା ନିଷେଧ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଂ ମଧୁମିକ୍ଷଂ ଚ ଘୃତଂ ତୈଲଂ ଗୁଡଂ ତଥା । ଆର୍ଦ୍ରକଂ ଗୁଡସଂଯୁକ୍ତମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍
ମଧୁ, ଶିନ୍ଧ, ଘିଅ, ତେଲ, ଗୁଡ଼, ଏବଂ ଗୁଡ଼ ମିଶିତ ଆଦା—ଏସବୁ ଖାଇବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅନୁଚିତ।
ପୀତଶେଷଜଲଂ ଚୈଵ ମାଘେ ଚ ମୂଲକଂ ତଥା । ଜପାଦିକଂ ଚ ଶଯନେ ସଦା ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ପିଇ ହେବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ, ମାଘ ମାସରେ ମୂଳା, ଏବଂ ଶୟନ କାଳରେ ଜପ ଓ ଏପରି କାମ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିର୍ଭୋଜନଂ ଚ ଦିଵସେ ସଂଧ୍ଯଯୋହ୍ଭୋଜନଂ ତଥା । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ଚ ଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଏକ ଦିନରେ ଦୁଇଥର ଭୋଜନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଭୋଜନ, ଏବଂ ରାତିରେ ବଞ୍ଚି ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା—ଏସବୁ କାମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ପାନୀଯଂ ପାଯସଂ ଚୂର୍ଣଂ ଘୁତଂ ଲଵଣମେଵ ଚ । ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ଗୁଡକଂ ଚୈଵ କ୍ଷୀରଂ ତକ୍ରଂ ତଥା ମଧୁ
ପାଣି, ଖିର, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଘିଅ, ଲୁଣ, ଫେରମେଣ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଗୁଡ଼, ଦୁଧ, ଛାନ୍, ଏବଂ ମଧୁ—
ହସ୍ତାଦ୍ଧସ୍ତଗୃହୀତଂ ଚ ସଦ୍ଯୋ ଗୋମାଂସମେଵ ଚ । କର୍ପୂରଂ ରୌପ୍ଯପାତ୍ରସ୍ଥମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସଂମତମ୍
ହାତରୁ ହାତକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୃତ ଗୋମାଂସ, ଏବଂ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖିଥିବା କର୍ପୁର—ଏସବୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଖାଇବା ଅନୁଚିତ।
ପରିଵେଷଣକାରୀ ଚେଦ୍ଭୋକ୍ତାରଂ ସ୍ପୃଶତେ ଯଦି । ମଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ତଦନ୍ନଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମେଵ ସଂମତମ୍
ଯଦି ପରିବେଷଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତେବେ ସେ ଖାଦ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ମନାଯାଏ।
ନକୁଲାନାଂ ଗଣ୍ଡକାନାଂ ମହିଷାଣାଂ ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍ । ସର୍ପାଣାଂ ସୂକରାଣାଂ ଚ ଗର୍ଦଭାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ନକୁଳ, ଗଣ୍ଡକ, ମହିଷ, ପକ୍ଷୀ, ସାପ, ଶୁଆ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଗଧା—ଏମାନଙ୍କର ମାଂସ—