ଦୈର୍ଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଃ ଶତଗୁଣଂ ପରିତଃ ପରମା ଶୁଭା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିକରୈର୍ହୀରମାଣିକ୍ଯଯୋସ୍ତଥା
ଏହାର ଲମ୍ବ ଚାରିପାଖରେ ଶତଗୁଣ ବେଶି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି, ସୁନା ଓ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ।
ମଣୀନାଂ କୌସ୍ତୁଭାଦୀନାମସଂଖ୍ଯାନାଂ ମନୋହରା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଂ ତତ୍ରାଵି ପ୍ରତିମନ୍ଦିରମ୍
ଅସଂଖ୍ୟ କୌସ୍ତୁଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୋହର ମଣିରେ ଏଠାରେ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହୋଇଛି, ଯାହା ସବୁ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଗଢ଼ା ।
ମନୋହରଂ ଚ ପ୍ରାକାରମଦୃଷ୍ଟଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା । ଗୋପୀଭିର୍ଗୋପନିକରୈର୍ଵୈଷ୍ଟିତଂ କାମଧେନୁଭିଃ
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅପୂର୍ବ ଏକ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ମନୋହର ପ୍ରାକାର ଅଛି; ଏଠାରେ ଗୋପୀ, ଗୋପମାନେ ଓ କାମଧେନୁ ଗାଈମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୈଃ ପାରିଜାତୈରସଂଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସରୋଵରୈଃ । ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନୈଃକୋଟିଭିଶ୍ଚ ସଂଵୃତଂ ରାସମଣ୍ଡଲମ୍
କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ପାରିଜାତ, ଅସଂଖ୍ୟ ହ୍ରଦ ଓ କୋଟି କୋଟି ଫୁଲର ବଗିଚା ଦ୍ୱାରା ରାସମଣ୍ଡଳ ଘେରାଯାଇଛି ।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ଵେଷ୍ଟିତୈର୍ଗୋପୈର୍ମନ୍ଦିରୈଃ ଶତକୋଟିଭିଃ । ରତ୍ନପ୍ରଦୀପଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପତଲ୍ପସମନ୍ଵିତୈଃ
ଗୋପମାନେ ଓ ଶତକୋଟି ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ଘେରାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ରତ୍ନଦୀପ ଓ ଫୁଲର ଶଯ୍ୟା ଅଛି ।
ସୁଗନ୍ଧିଚନ୍ଦନାମୋଦୈଃ କସ୍ତୂରୀକୁଙ୍କୁମାନ୍ଵିତୈଃ । କ୍ରୀଡୋପଯୁକ୍ତୈର୍ଭୋଗେଶ୍ଚ ତାମ୍ବୂଲୈର୍ଵାସିତୈର୍ଜଲୈଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନ, କଷ୍ଟୂରୀ, କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ଏଠା ସୁସଜ୍ଜିତ; ଖେଳ ଓ ଭୋଗ ପାଇଁ ତାମ୍ବୁଳ ଗନ୍ଧ ଓ ଜଳ ବ୍ୟବହୃତ ।
ଧୂପୈଃ ସୁରଭିରମ୍ଯୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ରତ୍ନଦର୍ପଣୈଃ । ରକ୍ଷକୈ ରକ୍ଷିତଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ରାଧାଦାସୀତ୍ରିକୋଟିଭିଃ
ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପ, ମାଳା ଓ ରତ୍ନଦର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଏଠା ସୁସଜ୍ଜିତ; ଏଠାକୁ ଶଶ୍ୱତ ରାଧାଙ୍କ ଦାସୀମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନାଭରଣୈର୍ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକୈରପି । ଲକ୍ଷଣତ୍ତଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ଚ ବଲୈଃ କ୍ରମାତ୍
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଭୂଷଣ ଓ ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏଠା ଶୋଭିତ; ଗଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ପରିପାଳିତ ।
ନଵଯୌଵନସଂପନ୍ନୈ ରୂପୈର୍ନିରୁପମୈରପି । ରମ୍ଯଂ ଚ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଂ ଯଥା ଵ୍ରଜ
ନୂତନ ଯୌବନରେ ଭରପୂର, ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ବ୍ରଜ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ପରି ମଣିଷ ଆକୃତିରେ ଅତି ରମ୍ୟ ।
ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନରଚିତଂ ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ । କସ୍ତୂରୀକୁଙ୍କୁମୈ ରଭ୍ଯୈଃ ସୁଗନ୍ଧିଚନ୍ଦନାର୍ଚିତମ୍
ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତାରେ ବିସ୍ତୃତ; କଷ୍ଟୂରୀ, କୁଙ୍କୁମ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଚନ୍ଦନରେ ପୂଜିତ ।
ଆଵୃତଂ ମଙ୍ଗଲଘଟୈଃ ଫଲପଲ୍ଲଵସଂଯୁତୈଃ । ଦଧିଲାଜୈଶ୍ଚ ପର୍ଣୈଶ୍ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧଦୂର୍ଵାଙ୍କୁରୈଃ ଫଲୈଃ
ମଙ୍ଗଳ ଘଟ, ଫଳ ଓ ପଲ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ଦହି, ଲାଜ, ପତ୍ର, କୋମଳ ଦୁର୍ବା ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଶ୍ରୀରାମକଦଲୀସ୍ତମ୍ଭୈରସଂଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ମନୋହରୈଃ । ପଟ୍ଟସୂତ୍ରନିବଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧୈଶ୍ଚନ୍ଦନପଲ୍ଲଵୈଃ
ଅସଂଖ୍ୟ ମନୋହର କଦଳୀ ଗଛର ଖମ୍ଭା, ପଟ୍ଟ ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଛି; କୋମଳ ଚନ୍ଦନ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଚନ୍ଦନାସକ୍ତମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତମ୍ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନରଚିତଂ ଶତଶୃଙ୍ଗମନୋହରମ୍
ଚନ୍ଦନ ଲଗା ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଏହି ଶତଶୃଙ୍ଗ ଗିରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ।
କୋଟିଯୋଜନମୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଦୈର୍ଧ୍ଯଂ ଶତଗୁଣୋତ୍ତରମ୍ । ଶୈଲପ୍ରସ୍ଥପରିମିତଂ ପଞ୍ଚାଶତ୍କୋଟିଯୋଜନମ୍
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା କୋଟି ଯୋଜନ ଉପରକୁ, ଲମ୍ବ ଶତଗୁଣ ବେଶି; ପାହାଡ଼ ମାନ୍ୟର ପ୍ରସ୍ଥରେ ମାପିଲେ ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ଯୋଜନ ।
ଅତୀଵ କମନୀଯଂ ଯ ଵେଦାନିର୍ଵଚନୀଯକମ୍ । ପ୍ରାକାରମିଵ ତସ୍ଯାପି ଗୋଲଲୋକସ୍ଯ ମନୋହରମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାକାର ଅଛି, ତାହା ବେଦରେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ମନମୋହନ। ଗୋଲୋକ ଲୋକର ଏହି ପ୍ରାକାର ଦେଖିଲେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
ପରିତୋ ଵେଷ୍ଟିତଂ ରମ୍ଯଂ ହୀରହାରସମନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ର ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ରମ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତଂ ଚନ୍ଦନପାଦପୈଃ
ସେହି ପ୍ରାକାରଟି ସୁନ୍ଦର ହୀରା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଚାରିପାଖରେ ମନୋହର ଭାବରେ ଘେରିଛି। ସେଠି ସୁନ୍ଦର ବୃନ୍ଦାବନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଶୋଭା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।
କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ନମ୍ଯୈଶ୍ଚ ମନ୍ଦାରୈଃ କାମଧେନୁଭିଃ । ଶୋଭିତଂ ଶୋଭନାଢ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନୈର୍ମନୋହରୈଃ
ସେଠି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ନମ୍ର ଗଛ, ମନ୍ଦାର ଗଛ ଏବଂ କାମଧେନୁ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଅପୂର୍ବ ଫୁଲବାଗିଚା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରୂପର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
କ୍ରୀଡାସରୋଵରୈ ରମ୍ଯୈଃ ସୁରମ୍ଯୈ ରତିମନ୍ଦିରୈଃ । ଅତୀଵ ରମ୍ଯଂ ରହସି ରାସଯୋଗ୍ଯସ୍ଥଲାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠି ଖେଳାର ଜନ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସରୋବର, ମନମୋହନ ରତିମନ୍ଦିର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରାସନୃତ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥଳ ଅଛି।
ରକ୍ଷିତଂ ରକ୍ଷକୈ ରମ୍ଯୈରସଂଖ୍ଯୈର୍ଗୋପିକାଗଣୈଃ । ପରିତୋ ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ତ୍ରିଲକ୍ଷଯୋଜନଂ ଵନମ୍
ଅସଂଖ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଗୋପୀମାନେ ଏହି ବନକୁ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେ ବନଟି ଗୋଲାକାର ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଆୟତନର।
ଷଟ୍ପଦଧ୍ଵନିସଂଯୁକ୍ତଂ ପୁଂସ୍କୋକିଲରୁତାନ୍ଵିତମ୍ । ତତ୍ରାକ୍ଷଯୋ ଵଟୋ ରମ୍ଯୋ ରହସ୍ଯେ ବହୃଵିସ୍ତୃତଃ
ସେଠି ମଧୁମକୁଣ୍ଡଳ ଗୁଞ୍ଜନ ଏବଂ ପୁରୁଷ କୋଇଲୀର ଡାକ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ସେଠି ଏକ ଅକ୍ଷୟ, ସୁନ୍ଦର ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ବଡ଼ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି।
ସହସ୍ରଯୋଜନୋର୍ଧ୍ଵଶ୍ଚ ପରିତଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣଃ । ଗୋପୀନାଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ ସର୍ଵଵାଞ୍ଛାଫଲପ୍ରଦଃ
ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଚାରିଗୁଣା ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଗୋପୀମାନଙ୍କର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ।
କ୍ରୀଡାନ୍ଵିତୈରାଵୃତଶ୍ଚ ରାଧାଦାସୀତ୍ରିଲକ୍ଷକୈଃ । ଵିରଜାତୀରନିରାଣାଂ ଵାଯୁନା ଶୀତଲେନ ଚ
ତିନି ଲକ୍ଷ ରାଧା ଖେଳାରେ ଲିନ ହୋଇ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭିରଜା ନଦୀର କୂଳରୁ ଶୀତଳ ମଲୟ ପବନ ବହୁଛି।
ପୁଷ୍ପାନ୍ଵିତେନ ମନ୍ଦେନ ପଵିତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧିନା । ଦାସୀଗଣୈରସଂଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୃନ୍ଦାଵନଵିନୋଦିନୀ
ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ମୃଦୁ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପବନ, ଅସଂଖ୍ୟ ଦାସୀମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ବୃନ୍ଦାବନ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର କ୍ରୀଡତି ରାଧା ସା ମମ ପ୍ରାଣାଧିଦେଵତା । ସେଯଂ ଶ୍ରୀଦାମଶାପେନ ଵୃଷଭାନସୁତାଽଧୁନା
ସେଠି ମୋର ପ୍ରାଣର ଦେବୀ ରାଧା ଖେଳ କରୁଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀଦାମଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୃଷଭାନୁଙ୍କ ଝିଅ ହୋଇଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵୈଃ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରୈର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଃ ପୂଜିତା ଵ୍ରଜ । ସିଦ୍ଧୈର୍ଗୁଣୈର୍ବଲୈର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଜ୍ଞାନଯୋଗୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯଯା
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମୁନିମାନେ, ଶକ୍ତି, ଗୁଣ, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତାତ ସର୍ଵପ୍ରକାରେଣ ଵନ୍ଦ୍ଯା ସତ୍ସଦୃଶୀ ପ୍ରିଯା । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ଚ ଵର୍ଣନମ୍
ହେ ବାପା, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ପୂଜ୍ୟ, ସଦ୍ଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ନନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଅଥ ପଞ୍ଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵିପାକଂ କର୍ମଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଣିନାମପି
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଏବେ ମୋତେ ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣର ବିଷୟରେ, କଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍, କଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ଏବଂ କାରଣର କାରଣ ବିଷୟରେ କହ।
କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ କାରଣାନାଂ ଚ କାରଣମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋଽନ୍ଯଂ କଂ ଚ ପୃଚ୍ଛାମି ନିତାନ୍ତଂ ସନ୍ତମୀଶ୍ଵରମ୍
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ କ'ଣ, ଏହି କଥା କୃପାକରି କହ। ତୁମ୍ଭିନ୍ ଛଡ଼ା ଆଉ କାହାକୁ ପଚାରିବି, ହେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଈଶ୍ୱର?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଚ ଯଥୋଚିତମ୍ । ଵେଦୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୂଯତା ତାତ ସାଵଧାନଂ ନିଶାମଯ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ କ'ଣ ଖାଇବେ, କ'ଣ ଖାଇବେ ନାହିଁ, ବେଦରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ହେ ବାପା, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଅଯଃପାତ୍ରେ ପଯଃପାନଂ ଗଵ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ନମେଵ ଚ । ଭୃଷ୍ଟାଦିକଂ ପଧୁ ଗୁଡଂ ନାଲିକେରୋଦକଂ ତଥା
କଞ୍ଚା ଭାଣ୍ଡରେ ଦୁଧ ପିଇବା, ଗୋଧନ୍ୟ, ପକା ଖାଦ୍ୟ, ଭୁନା ଜିନିଷ, ଗୁଡ଼ ଏବଂ ନାଡ଼ିଆ ପାଣି—