ନ କରୋତ୍ଯପରଂ ଵତ୍ନାତ୍ସଂକଲ୍ପରହିତଃ ସ ଚ । ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଯତ୍କିଂଚିନ୍ନାହଂ କର୍ତା ଚ କର୍ମଣଃ
ସେ ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଇଚ୍ଛାରେ କରେନାହିଁ, ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ କରେ, ଯାହା କରେ ସେ କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ କରିଛି ବୋଲି ଭାବେ, ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସତତଂ ଚିନ୍ତଯେଦିତି । ନ୍ଯୂନଭକ୍ତଶ୍ଚ ତନ୍ନ୍ଯୂନଃ ସ ଚ ପ୍ରାକୃତିକଃ ଶ୍ରୁତୌ
କର୍ମ, ମନ, ଓ ଭାଷାରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରେ; ଯାହାର ଭକ୍ତି କମ୍, ସେ ତାହାର ଚେୟା କମ୍ ଭକ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯମଂ ଵା ଯମଦୂତଂ ଵା ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନ ଚ ପଶ୍ଯତି । ପୁରୁଷାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ପୂର୍ଵଭକ୍ତଃ ସୁଦ୍ଧରେତ୍
ଯେଉଁଜଣ ଆଗରୁ ଭକ୍ତି କରିଛି, ସେ କେବେ ଯମ କିମ୍ବା ଯମଦୂତକୁ ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନାହିଁ; ସେ ଏକ ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ।
ପୁଂସାଂ ଶତଂ ମଧ୍ଯମଶ୍ଚ ତଚ୍ଚତୁର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରାକୃତଃ । ଭକ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରିଵିଧସ୍ତାତ କଥିତଶ୍ଚ ତଵାଽଽଜ୍ଞଯା
ମଧ୍ୟମ ଭକ୍ତ ଏକ ଶତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ, ସାଧାରଣ ଭକ୍ତ ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ; ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭକ୍ତଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲି।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରଚନାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସାଵଧାନତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରଚନାର୍ଥଂ ଚ ଭକ୍ତା ଜାନନ୍ତି ଯତ୍ନତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ଭକ୍ତମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ମୁନଯଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସନ୍ତଃ କିଂଚିଜ୍ଜାନନ୍ତି ଦୁଃଖତଃ । ଜାନାମି ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵାର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମାଽଽନନ୍ତୋ
ମୁନି, ଦେବତା ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଜାଣନ୍ତି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା।
ଧର୍ମଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ଚ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ । କପିଲଶ୍ଚ ଗଣେଶଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ
ଧର୍ମ, ସନତ୍କୁମାର, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି, କପିଳ, ଗଣେଶ, ଦୁର୍ଗା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ,
ଵେଦାଶ୍ଚ ଵେଦମାତା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞା ରାଧିକା ସ୍ଵଯମ୍ । ଏତେ ଜାନନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାର୍ଥ ନାନ୍ଯୋ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ
ବେଦ, ବେଦମାତା ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ରାଧିକା ନିଜେ—ଏମାନେ ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣିନାହିଁ।
ଵୈଷମ୍ଯାର୍ଥ ଚ ସୁଧିଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞାତୁମକ୍ଷମାଃ । ନିତ୍ଯାକାଶୋ ଯଥାଽଽତ୍ମା ଚ ତଥା ନିତ୍ଯା ଦିଶୋ ଦଶ
ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ବିଭିନ୍ନତାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ଯେପରି ଆକାଶ ଚିରକାଳୀନ, ସେପରି ଦଶ ଦିଶା ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ଯଥା ନିତ୍ଯା ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ତଥୈଵ ଵିଶ୍ଵଗୋଲକଃ । ଗୋଲୋକଶ୍ଚ ଯଥା ନିତ୍ଯସ୍ତଥା ଵୈକୁଣ୍ଠ ଏଵ ଚ
ଯେପରି ପ୍ରକୃତି ଚିରକାଳୀନ, ସେପରି ବିଶ୍ୱର ଗୋଳକ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ; ଗୋଲୋକ ଯେପରି ଚିରକାଳୀନ, ସେପରି ବୈକୁଣ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ଏକଦା ମଯି ଗୋଲୋକେ ରାସେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତି । ଆଵିର୍ଭୂତା ଚ ଵାମାଙ୍ଗାଦ୍ବାଲା ଷୋଢଶଵାର୍ଷିକୀ
ଏକଦିନ ମୁଁ ଗୋଲୋକରେ ନିତ୍ୟ ରାସ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲି, ମୋ ଡାହାଣ ପାଖରୁ ଏକ ଷୋଡଶୀ କନ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭା ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସମପ୍ରଭା । ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୀ ରାମା ରମଣୀନାଂ ପରାଵରା
ସେ ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପା ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଚମକ; ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ରମା, ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯା କୌମଲାଙ୍ଗୀ ମନୋହରା । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନା ରତ୍ନାଭରଣଭୂଷିତା
ସା ହଲକା ହାସ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ, କୋମଳ ଅଙ୍ଗ, ମନୋହର; ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ।
ଯଥା ଜଲଦପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଚ ବଲାକାଭିର୍ତିଭୂଷିତା । ସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୂନା ଚାରୁଚନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଯେପରି ମେଘର ଶାରୀ କପିଲା ପକ୍ଷୀରେ ଶୋଭିତ, ସେପରି ସେ ଲୋକର ଶୋଭା ସିନ୍ଦୂର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଚିହ୍ନରେ ଅଧିକ ହେଉଥିଲା।
କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୀମନ୍ତାନ୍ଧଃସ୍ଯଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣସୁସ୍ନିଗ୍ଧକିରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
କସ୍ତୂରୀ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ସିମାନ୍ତରେ ଚମକିଥିଲା; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର କିରଣରେ ତାଳ ଚମକିଥିଲା।
ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁକପୋଲସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଖମେନ୍ଦ୍ରଚଞ୍ଚୁଵିଜିତନାସାମୌକ୍ତିକଶୋଭିତା
ବିଭିନ୍ନ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଗାଲ ଚମକିଥିଲା; ତାଙ୍କର ନାକ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶର ରାଜା ପକ୍ଷୀର ଚଞ୍ଚୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା।
ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଣ़୍ଡନିର୍ମୁକ୍ତମୁକ୍ତାଭୂଷଣଭୂଷିତା । ଶୁକ୍ତ୍ଯା ଵିମୁକ୍ତମୁକ୍ତାଭଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିମନୋହରା
ଗଜେନ୍ଦ୍ରର ଶୁଣ୍ଡିରୁ ମୁକ୍ତ ମୁକ୍ତା ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ; ଶୁକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତା ନିକଳିଥିବା ଦାନ୍ତର ଶାରୀ ଅତି ମନୋହର।
ଵଲିତାକଲିତାଽତୀଵ ପକ୍ଵବିମ୍ବାଧରା ଵରା । ଶଶ୍ଵତ୍ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନିନ୍ଦାସ୍ଯା ପଦ୍ମନିନ୍ଦିତଲୋଚନା
ତାଙ୍କର ଅଧର ଅତି ସୁନ୍ଦର, ପକ୍କ ବିମ୍ବା ଫଳ ସମାନ, ଭାଙ୍ଗି ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ମୁହଁ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ଚକ୍ଷୁ ମନୋହର ପଦ୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
କୃଷ୍ଣସାରନିଭୋଦ୍ଭିନ୍ନସୁଚାରୁକଜ୍ଜଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣକେଯୂରକଙ୍କଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କୃଷ୍ଣସାର ନିଭା ଅତି ସୁନ୍ଦର କଜଳରେ ଚମକିଥିଲା; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର କେୟୁର ଓ କଙ୍କଣରେ ତାଳ ଚମକିଥିଲା।
ମଣୀନ୍ଦ୍ରରାଜରାଜୀଭିଃ ଶଙ୍ଖଯୁଗ୍ମକରୋଜ୍ଜଵଲା । ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯକୈରେଭିରମୃତାଙ୍ଗୁଲିଭୂଷିତା
ତାଙ୍କର ହାତ ମଣିରାଜା ଓ ଶଂଖ ଦ୍ୱୟରେ ଚମକିଥିଲା; ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅମୃତ ଭଳି ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା।
ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରରାଜରାଜେନ କ୍ଵଣନ୍ମଞ୍ଜୀରରଞ୍ଜିତା । ରତ୍ନପାଶକରାଜୀଭିଃ ପାଦାଙ୍ଗୁଲିଵିରାଜିତା
ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଳି ରାଜା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପାଦ ଗୁଡିକ ରତ୍ନ ମଣି ଦେଇ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା; ତାଙ୍କ ଚାଲିବାରେ ଗୁଙ୍ଗୁର ରବ ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ପାଦ ଅଙ୍ଗୁଳି ରତ୍ନ ରେ ଆଲୋକିତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା।
ସୁନ୍ଦରାଲକ୍ତରାଗେଣ ଚରଣାଧଃସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗାମିନୀ ରାମା କାମିନୀ ଵାମଲୋଚନା
ସୁନ୍ଦର ଲାକ୍ ରଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳ ଲାଲ ଓ ଚମକୁଥିଲା; ଗଜରାଜ ଭଳି ଚାଲିଥିଲା ରାମା, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମନମୋହିନୀ ଓ ରୂପବତୀ।
ମାଂ ଦଦର୍ଶ କଟାକ୍ଷେଣ ରମଣୀ ରମଣୋତ୍ସୁକା । ରାସେ ସଂଭୂଯ ରାମା ସା ଦଧାର ପୁରତୋ ମମ
ସେ ରମଣୀ, ଯୁଗଳ ମିଳନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ମୋତେ ଚୁପ୍ଚା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ; ରାସ ନୃତ୍ୟରେ ରାମା ସ୍ୱୟଂ ଆଗରେ ଆସି ମୋ ସହ କ୍ରୀଡା କରିଲେ।
ତେନ ରାଧା ସମାଖ୍ଯାତା ବୁରାଵିଦ୍ଭିଃ ପ୍ରପୂଜିତା । ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚାସ୍ଯାସ୍ତେନ ପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ରାଧା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସେ ପ୍ରକୃତିର ମହାରାଣୀ।
ଶକ୍ତା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ତେନ ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ସର୍ଵାଧାରା ସର୍ଵରୂପା ମଙ୍ଗଲାର୍ହା ଚ ସର୍ଵତଃ
ସେ ସମସ୍ତ କାମରେ ସକ୍ଷମ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି; ସେ ସମସ୍ତର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ରୂପର ମାଳିକା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭର ଯୋଗ୍ୟ।
ସର୍ଵମଙ୍ଗଲଦକ୍ଷା ସା ତେନ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵମଙ୍ଗଲା । ଵୈକୁଣ୍ଠେ ସା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୂର୍ତିଭେଦେ ସରସ୍ଵତୀ
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୁଭ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ସ; ବୈକୁଣ୍ଠରେ ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ସରସ୍ୱତୀ।
ପ୍ରସୂଯ ଵେଦାନ୍ଵିଦିତା ଵେଦମାତା ଚ ସା ସଦା । ସାଵିତ୍ରୀ ସ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ଧାତ୍ରୀ ତ୍ରିଜଗତାମପି
ସେ ସଦା ବେଦର ମାତା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ବେଦକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ସାବିତ୍ରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ତିନି ଜଗତର ଜୀବନଦାୟିନୀ।
ପୁରା ସଂହୃତ୍ଯ ଦୁର୍ଗଂ ଚ ସା ଦୁର୍ଗା ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ତେଜସଃ ସର୍ଵଦେଵାନାମାଵିର୍ଭୂତା ପୁରା ସତୀ
ପୂର୍ବେ ଦୁର୍ଗ ଦୁର୍ଗମକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦୁର୍ଗା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ସତୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତେନାଽଽଦ୍ଯା ପ୍ରକୃତିର୍ଜ୍ଞେଯା ସର୍ଵାସୁରଵିମର୍ଦିତୀ । ସର୍ଵାନନ୍ଦା ଚ ସାନନ୍ଦା ଦୁଃଖଦାରିଦ୍ରଯନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଆଦି ପ୍ରକୃତି, ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା; ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦର ଦାୟିନୀ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାଶ କରିଥିବା।
ଶତ୍ରୁଣାଂ ଭଯଦାତ୍ରୌ ଚ ଭକ୍ତାନାଂ ଭଯହାରିଣୌ । ଦକ୍ଷକନ୍ଯା ସତୀ କା ଚ ଶୈଲଜାତେତି ପାର୍ଵତୀ
ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା; ସେ ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ସତୀ ଓ ପାର୍ବତୀ, ପାହାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।