ଵ୍ରତେ ତପସି ଧର୍ମେ ଚ ନ ମନୋ ଗୃହକର୍ମଣି । ନ ଗୁରୌ ନ ଚ ଦେଵେଷୁ ଜାରେ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଚ ଚଞ୍ଚଲମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ବ୍ରତ, ତପ, ଧର୍ମ, ଘର କାମରେ ଲାଗିନାହିଁ; ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଦେବତାରେ ନୁହେଁ, ଜାର ପାଇଁ ମନ ଆକୁଳ ଓ ଚଞ୍ଚଳ।
ସ୍ତ୍ରୀଜାତିତ୍ରିଵିଧାନାଂ ଚ କଥା ଚ କଥିତା ମଯା । ଭକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିଵିଧାନାଂ ଚ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୂଯତାମିତି
ମୁଁ ତିନି ପ୍ରକାର ନାରୀର କଥା କହିଛି; ଏବେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭକ୍ତଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।
ତୃଣଶଯ୍ଯାରତୋ ଭକ୍ତୋ ମନ୍ନାମଗୁଣକୀର୍ତିଷୁ । ମନୋ ନିଵେଶଯେତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂସାରସୁଖକାରଣମ୍
ଭକ୍ତ ଘାସ ଶଯ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ମୋ ନାମ, ଗୁଣ, କୀର୍ତିରେ ମନ ଲଗାଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୁଖ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ।
ଵ୍ଯାଯତେ ମତ୍ପଦାବ୍ଜଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିଭାଵତଃ । ଅହୈତୁକୀଂ ତସ୍ଯ ଦେଵାଃ ସଂକଲ୍ପରହିତସ୍ଯ ଚ
ସେ ମୋ ପଦପଦ୍ମକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, କୌଣସି ଲାଭ ଚାହିଁନାହିଁ; ଏପରି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଅକାରଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଂନ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତେଽଣିମାଦିକମୀପ୍ସିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମମରତ୍ଵଂ ଵା ସୁରତ୍ଵଂ ସୁଖକାରଣମ୍
ସେମାନେ କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ଚାହିଁନାହିଁ, ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଚାହିଁନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମା ହେବା, ଅମରତ୍ୱ କିମ୍ବା ଦେବତାର ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁନାହିଁ।
ଦାସ୍ଯଂ ଵିନା ନହୀଚ୍ଛନ୍ତି ସାଲୋକ୍ଯାଦିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ନୈଵ ନିର୍ଵାଣମୁକ୍ତିଂ ଚ ସୁଧାପାନମଭୀପ୍ସିତମ୍
ଦାସ୍ୟ ଛଡ଼ା ସେମାନେ ସାଲୋକ୍ୟ ଆଦି ଚାରି ପ୍ରକାର ମୁକ୍ତି ଚାହିଁନାହିଁ; ନିର୍ବାଣ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଅମୃତ ପାନ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁନାହିଁ।
ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ନିଶ୍ଚିଲାଂ ଭକ୍ତିଂ ମଦୀଯାମତୁଲାମପି । ସ୍ତ୍ରୀପୁଂଵିଭେଦୋ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଜୀଵେଷୁ ଭିନ୍ନତା
ସେମାନେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି, ମୋ ପ୍ରତି ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ତି ଚାହିଁନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବରେ କୌଣସି ନାରୀ-ପୁରୁଷ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରାଣାଂ ଚ ପ୍ରଵରାଣାଂ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦିକଂ ନିଦ୍ରାଲୋଭମୋହାଦିକଂ ରିପୁମ୍
ସେମାନେ, ବ୍ରଜର ରାଜା, ସିଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନେ, ଖାଦ୍ୟ, ପିପାସା, ନିଦ୍ରା, ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତ୍ପକ୍ତ୍ଵା ଦିଵାନିଶଂ ମାଂ ଚ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ଚ ଦିଗମ୍ବରାଃ । ସମଦ୍ଭକ୍ତୋତ୍ତମୋ ନନ୍ଦ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମଧ୍ଯମାଦିକମ୍
ଏସବୁ ଛାଡ଼ି ଦିନ ରାତି ମୋ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଦିଗମ୍ବର ରହନ୍ତି; ନନ୍ଦ, ଏବେ ମଧ୍ୟମ ଭକ୍ତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଶୁଣ।
ନାଽଽସକ୍ତଃ କର୍ମସୁ ଗୃହୀ ପୂର୍ଵପ୍ରାକ୍ତନତଃ ଶୁଚିଃ । କରୋତି ସତତଂ ଚୈଵ ପୂର୍ଵକର୍ମନିକୃନ୍ତନମ୍
ଏକ ଗୃହସ୍ଥ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ପୂର୍ବ ଶୁଭ କର୍ମରେ ଶୁଚି, ସେ ସବୁବେଳେ ପୂର୍ବ କର୍ମ କାଟିବାକୁ କର୍ମ କରେ।
ନ କରୋତ୍ଯପରଂ ଵତ୍ନାତ୍ସଂକଲ୍ପରହିତଃ ସ ଚ । ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଯତ୍କିଂଚିନ୍ନାହଂ କର୍ତା ଚ କର୍ମଣଃ
ସେ ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଇଚ୍ଛାରେ କରେନାହିଁ, ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ କରେ, ଯାହା କରେ ସେ କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ କରିଛି ବୋଲି ଭାବେ, ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସତତଂ ଚିନ୍ତଯେଦିତି । ନ୍ଯୂନଭକ୍ତଶ୍ଚ ତନ୍ନ୍ଯୂନଃ ସ ଚ ପ୍ରାକୃତିକଃ ଶ୍ରୁତୌ
କର୍ମ, ମନ, ଓ ଭାଷାରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରେ; ଯାହାର ଭକ୍ତି କମ୍, ସେ ତାହାର ଚେୟା କମ୍ ଭକ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯମଂ ଵା ଯମଦୂତଂ ଵା ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନ ଚ ପଶ୍ଯତି । ପୁରୁଷାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ପୂର୍ଵଭକ୍ତଃ ସୁଦ୍ଧରେତ୍
ଯେଉଁଜଣ ଆଗରୁ ଭକ୍ତି କରିଛି, ସେ କେବେ ଯମ କିମ୍ବା ଯମଦୂତକୁ ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନାହିଁ; ସେ ଏକ ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ।
ପୁଂସାଂ ଶତଂ ମଧ୍ଯମଶ୍ଚ ତଚ୍ଚତୁର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରାକୃତଃ । ଭକ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ରିଵିଧସ୍ତାତ କଥିତଶ୍ଚ ତଵାଽଽଜ୍ଞଯା
ମଧ୍ୟମ ଭକ୍ତ ଏକ ଶତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ, ସାଧାରଣ ଭକ୍ତ ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରେ; ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭକ୍ତଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲି।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରଚନାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ସାଵଧାନତଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରଚନାର୍ଥଂ ଚ ଭକ୍ତା ଜାନନ୍ତି ଯତ୍ନତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ଭକ୍ତମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ମୁନଯଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସନ୍ତଃ କିଂଚିଜ୍ଜାନନ୍ତି ଦୁଃଖତଃ । ଜାନାମି ଵିଶ୍ଵଂ ସର୍ଵାର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମାଽଽନନ୍ତୋ
ମୁନି, ଦେବତା ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଜାଣନ୍ତି, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା।
ଧର୍ମଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ଚ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ । କପିଲଶ୍ଚ ଗଣେଶଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ
ଧର୍ମ, ସନତ୍କୁମାର, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଋଷି, କପିଳ, ଗଣେଶ, ଦୁର୍ଗା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ,
ଵେଦାଶ୍ଚ ଵେଦମାତା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞା ରାଧିକା ସ୍ଵଯମ୍ । ଏତେ ଜାନନ୍ତି ଵିଶ୍ଵାର୍ଥ ନାନ୍ଯୋ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ
ବେଦ, ବେଦମାତା ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ରାଧିକା ନିଜେ—ଏମାନେ ବିଶ୍ୱର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣିନାହିଁ।
ଵୈଷମ୍ଯାର୍ଥ ଚ ସୁଧିଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞାତୁମକ୍ଷମାଃ । ନିତ୍ଯାକାଶୋ ଯଥାଽଽତ୍ମା ଚ ତଥା ନିତ୍ଯା ଦିଶୋ ଦଶ
ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ବିଭିନ୍ନତାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାରେ ଅସମର୍ଥ; ଯେପରି ଆକାଶ ଚିରକାଳୀନ, ସେପରି ଦଶ ଦିଶା ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ଯଥା ନିତ୍ଯା ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ତଥୈଵ ଵିଶ୍ଵଗୋଲକଃ । ଗୋଲୋକଶ୍ଚ ଯଥା ନିତ୍ଯସ୍ତଥା ଵୈକୁଣ୍ଠ ଏଵ ଚ
ଯେପରି ପ୍ରକୃତି ଚିରକାଳୀନ, ସେପରି ବିଶ୍ୱର ଗୋଳକ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ; ଗୋଲୋକ ଯେପରି ଚିରକାଳୀନ, ସେପରି ବୈକୁଣ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଚିରକାଳୀନ।
ଏକଦା ମଯି ଗୋଲୋକେ ରାସେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତି । ଆଵିର୍ଭୂତା ଚ ଵାମାଙ୍ଗାଦ୍ବାଲା ଷୋଢଶଵାର୍ଷିକୀ
ଏକଦିନ ମୁଁ ଗୋଲୋକରେ ନିତ୍ୟ ରାସ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲି, ମୋ ଡାହାଣ ପାଖରୁ ଏକ ଷୋଡଶୀ କନ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣାଭା ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରସମପ୍ରଭା । ଅତୀଵ ସୁନ୍ଦରୀ ରାମା ରମଣୀନାଂ ପରାଵରା
ସେ ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପା ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଚମକ; ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ, ରମା, ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଈଷଦ୍ଧାସ୍ଯପ୍ରସନ୍ନାସ୍ଯା କୌମଲାଙ୍ଗୀ ମନୋହରା । ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକାଧାନା ରତ୍ନାଭରଣଭୂଷିତା
ସା ହଲକା ହାସ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ, କୋମଳ ଅଙ୍ଗ, ମନୋହର; ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ।
ଯଥା ଜଲଦପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଚ ବଲାକାଭିର୍ତିଭୂଷିତା । ସିନ୍ଦୂରବିନ୍ଦୂନା ଚାରୁଚନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦନବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଯେପରି ମେଘର ଶାରୀ କପିଲା ପକ୍ଷୀରେ ଶୋଭିତ, ସେପରି ସେ ଲୋକର ଶୋଭା ସିନ୍ଦୂର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଚିହ୍ନରେ ଅଧିକ ହେଉଥିଲା।
କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୀମନ୍ତାନ୍ଧଃସ୍ଯଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣସୁସ୍ନିଗ୍ଧକିରଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
କସ୍ତୂରୀ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ସିମାନ୍ତରେ ଚମକିଥିଲା; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର କିରଣରେ ତାଳ ଚମକିଥିଲା।
ଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସୁକପୋଲସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଖମେନ୍ଦ୍ରଚଞ୍ଚୁଵିଜିତନାସାମୌକ୍ତିକଶୋଭିତା
ବିଭିନ୍ନ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଗାଲ ଚମକିଥିଲା; ତାଙ୍କର ନାକ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶର ରାଜା ପକ୍ଷୀର ଚଞ୍ଚୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା।
ଗଜେନ୍ଦ୍ରଗଣ़୍ଡନିର୍ମୁକ୍ତମୁକ୍ତାଭୂଷଣଭୂଷିତା । ଶୁକ୍ତ୍ଯା ଵିମୁକ୍ତମୁକ୍ତାଭଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିମନୋହରା
ଗଜେନ୍ଦ୍ରର ଶୁଣ୍ଡିରୁ ମୁକ୍ତ ମୁକ୍ତା ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ; ଶୁକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତା ନିକଳିଥିବା ଦାନ୍ତର ଶାରୀ ଅତି ମନୋହର।
ଵଲିତାକଲିତାଽତୀଵ ପକ୍ଵବିମ୍ବାଧରା ଵରା । ଶଶ୍ଵତ୍ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନିନ୍ଦାସ୍ଯା ପଦ୍ମନିନ୍ଦିତଲୋଚନା
ତାଙ୍କର ଅଧର ଅତି ସୁନ୍ଦର, ପକ୍କ ବିମ୍ବା ଫଳ ସମାନ, ଭାଙ୍ଗି ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ; ମୁହଁ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ଚକ୍ଷୁ ମନୋହର ପଦ୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
କୃଷ୍ଣସାରନିଭୋଦ୍ଭିନ୍ନସୁଚାରୁକଜ୍ଜଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣକେଯୂରକଙ୍କଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କୃଷ୍ଣସାର ନିଭା ଅତି ସୁନ୍ଦର କଜଳରେ ଚମକିଥିଲା; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର କେୟୁର ଓ କଙ୍କଣରେ ତାଳ ଚମକିଥିଲା।
ମଣୀନ୍ଦ୍ରରାଜରାଜୀଭିଃ ଶଙ୍ଖଯୁଗ୍ମକରୋଜ୍ଜଵଲା । ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯକୈରେଭିରମୃତାଙ୍ଗୁଲିଭୂଷିତା
ତାଙ୍କର ହାତ ମଣିରାଜା ଓ ଶଂଖ ଦ୍ୱୟରେ ଚମକିଥିଲା; ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅମୃତ ଭଳି ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା।