ଵିପ୍ରଵୈଷ୍ଣଵଯୋର୍ଧର୍ମଃ କଥିତଶ୍ଚ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଚ ପୁରାଣୈଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ଶ୍ରୁତିଭିସ୍ତଥା
ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଥା ପୁରାଣ ଓ ଚାରିଟି ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦ୍ଵିଜାର୍ଚନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତଥା ନାରାଯଣାର୍ଚନମ୍ । ରାଜ୍ଯାନାଂ ପାଲନଂ ଚୈଵ ରଣେ ନିର୍ଭଯତା ତଥା
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କର ପୂଜା କରିବା, ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟ ରହିବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯଂ ଦାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ଶରଣାଗତରକ୍ଷଣମ୍ । ପୁତ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଦୁଃଖିନାଂ ପରିପାଲନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସଦା ଦାନ କରିବା, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ପ୍ରଜାକୁ ପୁତ୍ର ସମାନ ଦେଖିବା ଓ ଦୁଃଖୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ନୈପୁଣ୍ଯଂ ରଣେ ଶୌଣ୍ଡୀର୍ଯମେଵ ଚ । ତପଶ୍ଚ ଧର୍ମକୃତ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ କୁରୁତେ ମୁଦା
ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାକ୍ରମ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ପଣ୍ଡିତଂ ନୀତିଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ନିତ୍ଯଂ ଚ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନିଯୋଜଯେତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସଂଯୁତେ
ପଣ୍ଡିତ, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଘେରି ଥିବା ସଭାରେ ସେମାନେ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଉଚିତ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତଂ ସେନାଙ୍ଗଂ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ପାଲଯେଦ୍ଯତ୍ନତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାକୁ ସଦା ଯତ୍ନ ସହିତ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ।
ରଣେ ନିମନ୍ତ୍ରିତଶ୍ଚୈଵ ଦାନେ ନ ଵିମୁଖୋ ଭଵେତ୍ । ରଣେ ଵା ଯସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରାଣାଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଯଶସ୍କରଃ
ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହ୍ୱାନ ହେବା କିମ୍ବା ଦାନ ଦେବାକୁ କହାଯିବ, ସେଠି କେହି ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବନ ଦେଇଦେଇଛି, ସେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅମର କିର୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଵୈଶ୍ଯାନାମପି ଵାଣିଜ୍ଯମୀଶ୍ଵରଃ କୃଷିପାଲନେ । ଵିପ୍ରଦେଵାର୍ଚନଂ ଦାନଂ ତପସ୍ଯା ଵ୍ରତସେଵନମ୍
ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ହେବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ, କୃଷି ଓ ଗୋପାଳନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେବପୂଜା, ଦାନ, ତପ, ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିପ୍ରାଣାମର୍ଚନଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରଧର୍ମୋ ଵିଧୀଯତେ । ତତ୍କୃଷୀ ତଦ୍ଧନଗ୍ରାହୀ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚାଣ୍ଡାଲତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରିବା ଧର୍ମ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି। ଯଦି ଶୂଦ୍ର କୃଷି କରିବା କିମ୍ବା ତାହାର ଧନ ନେଇବା କରେ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖାଯିବ।
ଗୃଧ୍ରଃ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ଶତଜନ୍ମାନି ସୂକରଃ । ଶ୍ଵାପଦଃ ଶତଜନ୍ମାନି ଶୂଦୋ ଵିପ୍ରଧନାପହଃ
ଏକ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ନେଇଲେ, ସେ ଦଶ ମିଳିଅନ ଜନ୍ମ ଗୃଧ୍ର ହେବା, ଶତ ଜନ୍ମ ଶୂକର ହେବା, ଶତ ଜନ୍ମ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ହେବା ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବ।
ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଗାମୀ ମାତୃଗାମୀ ସ ପାତକୀ । କୃମ୍ଭୀପାକେ ପଚ୍ଯତେ ସ ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶାତମ୍
ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କିମ୍ବା ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ପାପୀ। ସେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶତ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଳି ହେବ।
କୁମ୍ଭୀପାକେ ତପ୍ରତୈଲେ ଭୁକ୍ତଃ ସର୍ପୈରହର୍ନିଶମ୍ । ଶବ୍ଦଂ ଚ ଵିକୃତାକାରଂ କୁରୁତେ ଯମତାଡନାତ୍
କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ତେଲ ଫୁଟିବାରେ ସେ ଦିନ ରାତି ସାପ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଯମଙ୍କ ମାର ଦେଇ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବିକୃତ ହୁଏ।
ତତଶ୍ଚାଣ୍ଡାଲଯୋନିଃ ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ ପାତକୀ । ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ ସର୍ପଶ୍ଚ ଜଲୌକାଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ତାପରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଯୋନିରେ ସାତ ଜନ୍ମ ପାପୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସାତ ଜନ୍ମ ସାପ ଓ ସାତ ଜନ୍ମ ଜଲାଉକା ଭାବରେ ହୁଏ।
ଜନ୍ମକୋଟିସହତ୍ରଂ ଚ ଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଜାଯତେ କୃମିଃ । ପୁଂଶ୍ଚଲୀନାଂ ଯୋନିକୃମିଃ ସ ଭଵେତ୍ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ଦଶ ମିଳିଅନ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂତାରେ କିଟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ। ସାତ ଜନ୍ମ ଅଶ୍ଳୀଳ ନାରୀମାନଙ୍କ ଯୋନିରେ କିଟ ହୁଏ।
ଗର୍ଵା ଵ୍ରଣକୃମିଃ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ପାତକୀ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ଯୋନୌ ଯୋନୌ ଭ୍ରମତ୍ଯେଵଂ ନ ପୁନର୍ଜାଯତେ ନରଃ
ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ଘାଉର କିଟ ହୁଏ, ପାପୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ। ଏଭଳି ସେ ଯୋନିରୁ ଯୋନିକୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ମାନବ ଭାବେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ଚ ଯୋ ଧର୍ମୋ ମନ୍ମୁଖାଚ୍ଚ ନିଶାମଯ। ଦଣ୍ଡଗ୍ରହଣମାତ୍ରେଣ ନରୋ ନାରାଯଣୋ ଭଵେତ୍
ଏବେ ମୋ ମୁଁ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଶୁଣ। କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଧରିଲେ ମାନବ ନାରାୟଣ ସମାନ ହୁଏ।
ପୂର୍ଵକର୍ମାଣି ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ପରକର୍ମନିକୃନ୍ତନମ୍ । କୁରୁତେ ଚିନ୍ତଯେନ୍ମାଂ ଚ ହ୍ଯାଯାତି ମମ ମନ୍ଦିରମ୍
ପୂର୍ବ କର୍ମ ଜଳାଇ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ କର୍ମ କାଟି, ସେ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ ଓ ମୋ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ପଦସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ଵସୁଂଧରା । ସଦ୍ଯଃ ପୁନନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ଯଥା ଵ୍ରଜ
ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ଭୂମି ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଯେପରି ବୃଜରେ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ସଂନ୍ଯାସିନଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶେନ ନିଷ୍ପାପୋ ଜାଯତେ ନରଃ । ସଂନ୍ଯାସିନଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଚାଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମାନବ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ନତ୍ଵା ଚ କାମତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୂଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଫଲଂ ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ତୁନ୍ଯଂ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍
ଇଚ୍ଛାରେ ନମସ୍କାର କିମ୍ବା ଦୃଷ୍ଟି କରିଲେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଯତୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ସଂନ୍ଯାଚୀ ଯାତି ସାଯାହ୍ନେ କ୍ଷୁଧିତୋ ଗୃହିଣାଂ ଗୃହମ୍ । ସଦନ୍ନଂ ଵା କଦନ୍ନଂ ଵା ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ନୈଵ ଵର୍ଜଯେତ୍
ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସାଂଜ ଖାଲି ପେଟରେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ। ଭଲ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ, ଯାହା ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ନାକୁ ନାକୁ ନିଅ।
ନ ଯାଚତେ ଚ ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କୋପମେଵ ଚ । ନ ଧନଗ୍ରହଣଂ କୁର୍ଯାଦେକଵାସା ନିରୀହତଃ
ସେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧନ ନେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ନିର୍ଲୋଭ ଓ ନିରିଚ୍ଛା ହେବା ଉଚିତ୍।
ଶୀତଗ୍ରୀଷ୍ମସମାନଶ୍ଚ ଲୋଭମୋହଵିଵର୍ଜିତଃ । ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵୈକରାତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରାତରନ୍ଯତ୍ସ୍ଥଲଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସେ ଶୀତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସମାନ ରହିବା ଉଚିତ୍, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡିବା ଉଚିତ୍। ଏକ ରାତି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହି, ପ୍ରଭାତରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।
ଯାନମାନୋହଣଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ଗୃହିଣୋ ଧନମ୍ । ଗୃହଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହୀ ରମ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍ପତିତୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି ଯାତ୍ରା କରିବା, ଜିନିଷ ଉଠାଇବା କିମ୍ବା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଧନ ନେଇ, ଘର ତିଆରି କରି ସୁଖରେ ରହିବା କରେ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
କୃତ୍ଵା ଚକୃଷିଵାଣିଜ୍ଯଂ କୁଵୃତ୍ତିଂ କୁରୁତେ ଚ ଯଃ । ସ ସଂନ୍ଯାସୀ ହୃତାଚାରଃ ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍ଵତିତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ସଂନ୍ୟାସ ନେଇ, କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଜୀବିକା କରେ, ସେ ସଂନ୍ୟାସୀ ନିଜ ଆଚରଣ ହରାଇ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ବହିର୍ଗତ ହୁଏ।
ଅଶୁଭଂ ଚ ଶୁଭଂ ଵାଽପି ସ୍ଵକର୍ମ କୁରୁତେ ଯଦି । ବହିଷ୍କୃତଃ ସ୍ଵଧର୍ମୋ ଵାଽପ୍ଯୁପହାସ୍ଯଶ୍ଚ ଵୈ ଭଵେତ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଶୁଭ କାମ କରେ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପତିହୀନା ଯା ଭଵେନ୍ନିଷ୍କାମିନୀ ସଦା । ଏକଭୁକ୍ତା ଦିନାନ୍ତେ ସା ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନରତା ସଦା
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀହୀନ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଇଚ୍ଛାରହିତ, ସେ ଦିନର ଶେଷରେ ଏକଥର ଖାଏ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ନ ଧତ୍ତେ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଗନ୍ଧଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସୁତୈଲକମ୍ । ସ୍ରଜଂ ଚ ଚନ୍ଦନଂ ଚୈଵ ଶଙ୍ଖସିନ୍ଦୂରଭୂଷଣମ୍
ସେ ନ ମହଲ ଜମାକପଡ଼ା, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ତେଲ ଲଗାଏ, ନ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଶଂଖ, ସିନ୍ଧୂର କିମ୍ବା ଗହନା ପିନ୍ଧେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଲିନଵସ୍ତ୍ରା ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ନାରାଯଣଂ ସ୍ମରେତ୍ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ସେଵାଂ ଚ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ
ଏହା ସବୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ସରଳ ଜମାକପଡ଼ା ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇବା ଦରକାର, ସେ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କର ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ତନ୍ନାମୋଚ୍ଚାରଣଂ ଶଶ୍ଵତ୍କୁରୁତେ ନାନ୍ଯଭକ୍ତିତଃ । ପୁତ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ସଦା ପଶ୍ଯତି ଧର୍ମତଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ଭକ୍ତି ନ କରି, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ଉପରେ ସେ ସଦା ପୁଅ ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବା ଉଚିତ।